Η «εμπορική ειρήνη» ΕΕ-ΗΠΑ κράτησε μία μέρα

Η Ευρώπη μόλις είχε κλειδώσει τον συμβιβασμό της με την Ουάσιγκτον, όταν ο Λευκός Οίκος άλλαξε ξανά τους όρους (To Brief). Στις 25 Ιουνίου τα κράτη-μέλη της ΕΕ έδωσαν την τελική έγκριση στους κανόνες που εφαρμόζουν τη συμφωνία, πριν από την προθεσμία της 4ης Ιουλίου (EFE, InsideTrade). Λιγότερο από 24 ώρες αργότερα, ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε πως κάθε χώρα που επιβάλλει φόρο ψηφιακών υπηρεσιών σε αμερικανικές εταιρείες θα αντιμετωπίσει «άμεσα» δασμό 100% σε όλα τα προϊόντα της, δασμό που «θα υπερισχύει εμπορικών συμφωνιών, είτε έχουν εφαρμοστεί, υπογραφεί ή όχι» (CNBC).

Η Ευρώπη πέρασε εβδομάδες θεσμικής διαδικασίας για να εξασφαλίσει προβλεψιμότητα, και σχεδόν αμέσως άνοιξε νέο μέτωπο. Το Politico τοποθετεί την απειλή ρητά «μία ημέρα μετά» την ευρωπαϊκή έγκριση (Politico, BSS/AFP). Η συμφωνία της προηγούμενης ημέρας δεν αγόρασε ηρεμία, αλλά μια παύση μετρημένη σε ώρες.

Τι ζητά ο Τραμπ και τι όχι

Ο φόρος ψηφιακών υπηρεσιών δεν φορολογεί κέρδη. Φορολογεί τα ακαθάριστα έσοδα από διαφήμιση, πλατφόρμες και δεδομένα. Η λογική του είναι ότι οι μεγάλες πλατφόρμες αντλούν αξία από χρήστες μιας χώρας χωρίς να έχουν εκεί αρκετή φυσική παρουσία ώστε να φορολογηθούν με τους παλιούς κανόνες. Η Γαλλία τον εφαρμόζει από το 2019 με συντελεστή 3%, Ιταλία και Ισπανία επίσης 3%, το Ηνωμένο Βασίλειο 2% (Euronews). Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι τα υψηλά όρια τζίρου «πιάνουν» δυσανάλογα Google, Amazon, Meta και Apple (Steptoe).

Η απειλή, όμως, χρειάζεται ακρίβεια. Δεν υπάρχει υπογεγραμμένο διάταγμα ούτε επίσημη πράξη του USTR, της αμερικανικής υπηρεσίας εμπορίου. Πρόκειται για ανάρτηση στο Truth Social, δηλαδή δήλωση πρόθεσης, και το ίδιο το CNBC σημειώνει ότι «δεν είναι σαφές ποιος νόμος» θα έδινε στον Τραμπ την εξουσία να επιβάλει αμέσως τόσο υψηλούς δασμούς.

Η πιο ρεαλιστική νομική οδός δεν είναι ένα πλήκτρο άμεσης επιβολής, αλλά το Section 301, η διάταξη του αμερικανικού εμπορικού νόμου που επιτρέπει αντίποινα όταν ο USTR κρίνει μια ξένη πρακτική «αδικαιολόγητη ή διακριτική» (19 U.S.C. §2411). Και το προηγούμενο δείχνει πόσο αργή είναι αυτή η οδός. Το 2019 η ίδια διάταξη οδήγησε σε πρόταση για δασμούς 100% στη Γαλλία (USTR 2019). Η τελική πράξη ήταν 25% και ανεστάλη. Το 2021 οι αντίστοιχες έρευνες σε έξι χώρες πάγωσαν και τερματίστηκαν χάρη σε έναν διεθνή συμβιβασμό (USTR 2021). Η απειλή, με άλλα λόγια, έχει πίσω της διαδικασία και ιστορικό υποχώρησης, όχι αυτόματη επιβολή.

Όταν λείπει η συμφωνία, μένει το όπλο

Το διακύβευμα δεν είναι μόνο φορολογικό. Ο φόρος αυτός υπάρχει επειδή η πολυμερής λύση του ΟΟΣΑ, το Pillar One, που θα ανακατένειμε δικαιώματα φορολόγησης των πολυεθνικών με αντάλλαγμα την κατάργηση των εθνικών φόρων, δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ (European Parliament). Όσο λείπει η διεθνής συμφωνία, η φορολογική διαφορά επιστρέφει ως εμπορικός πόλεμος.

Η Κομισιόν απαντά στη γλώσσα της κυριαρχίας: η ΕΕ έχει «δικαίωμα να ρυθμίζει την οικονομική δραστηριότητα» στην επικράτειά της και είναι έτοιμη να αντιδράσει «γρήγορα και αποφασιστικά» (Reuters/Yahoo, NYT). Το βαρύ της εργαλείο, ο μηχανισμός κατά του οικονομικού εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument), μπορεί να χτυπήσει ακόμη και αμερικανικές υπηρεσίες, αλλά απαιτεί μήνες διαδικασίας (European Commission). Δεν είναι «άμεσο κουμπί» περισσότερο απ' όσο η ίδια η απειλή.

Η Ελλάδα δεν έχει δικό της ψηφιακό φόρο, άρα κινδυνεύει μόνο έμμεσα: αν η σύγκρουση μεταφραστεί σε ευρύτερη λίστα αντιποίνων, τα πολιτικά ορατά προϊόντα που η Ουάσιγκτον προτιμά ιστορικά, όπως οι ελιές, θα ανέβαζαν το κόστος για μια χώρα που δεν επέβαλε ποτέ τον φόρο (Miller & Chevalier).

Το ποσοστό 100% μπορεί και να μην επιβληθεί ποτέ. Αυτό που έδειξε το τελευταίο 24ωρο είναι κάτι πιο ανθεκτικό: στις σχέσεις με την Ουάσιγκτον, μια υπογεγραμμένη συμφωνία αξίζει πλέον όσο η διάρκεια ζωής μιας ανάρτησης.