Έμπολα: 2.011 κρούσματα στο Κονγκό, εκτός χάρτη

Η επιδημία Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, μια αρρώστια που σκοτώνει σχεδόν έναν στους δύο ασθενείς και δεν έχει εγκεκριμένο εμβόλιο σε αυτή τη μορφή της, μόλις πέρασε τα 2.011 επιβεβαιωμένα κρούσματα και τους 754 θανάτους (AP). Ο αριθμός όμως δεν είναι το χειρότερο. Σε συνέχεια όσων παρακολουθούμε εδώ και εβδομάδες (To Brief), το πραγματικά ανησυχητικό είναι ότι οι αρχές έχουν χάσει την εικόνα του πού πηγαίνει ο ιός.

Όταν οι φωτιές ανάβουν εκτός χάρτη

Ο τρόπος που σταματάς μια επιδημία Έμπολα δεν είναι το φάρμακο, είναι η λίστα. Κάθε φορά που κάποιος νοσεί, οι ομάδες ιχνηλάτησης καταγράφουν όλους όσους ήρθαν σε επαφή μαζί του και τους παρακολουθούν, ώστε να τους απομονώσουν πριν κολλήσουν άλλους. Λειτουργεί σαν σύστημα ανίχνευσης πυρκαγιάς: βρίσκεις τη σπίθα προτού γίνει φωτιά.

Αυτό ακριβώς κατέρρευσε. Ο επικεφαλής εκτάκτων του ΠΟΥ, Chikwe Ihekweazu, δήλωσε ότι η έξαρση «ξεπερνά τις δυνατότητες της απόκρισης» και ότι περίπου το 80% των νέων κρουσμάτων εμφανίζεται εκτός των λιστών επαφών (AP). Δηλαδή τέσσερις στους πέντε νέους ασθενείς προκύπτουν από ανθρώπους που κανείς δεν παρακολουθούσε. Οι αρχές ανακαλύπτουν τις εστίες αφότου έχουν ήδη ανάψει, πάντα ένα βήμα πίσω. Αυτό δεν σημαίνει ότι το στέλεχος Bundibugyo είναι βιολογικά «ταχύτερο» από άλλα. Δείχνει κάτι πιο απλό και πιο ζοφερό, ότι η επιτήρηση έχασε επαφή με την πραγματική μετάδοση στην κοινότητα (Modern Diplomacy).

Οι άνθρωποι που κρατούν το σύστημα, σταμάτησαν

Και εδώ οι δύο κρίσεις συναντιούνται. Την ίδια στιγμή που η ιχνηλάτηση χρειάζεται περισσότερα χέρια από ποτέ, οι υγειονομικοί στο Bunia General Hospital, στην καρδιά του επίκεντρου στην Ιτούρι, κατέβηκαν σε απεργία και φέρονται να μπλόκαραν την είσοδο του νοσοκομείου (Audacy/AP). Ζητούν μισθούς, επιδόματα και επικίνδυνα μπόνους που, όπως λένε, καθυστερούν από τότε που κηρύχθηκε η επιδημία στις 15 Μαΐου (New York Post/AP).

Το κρίσιμο είναι ότι οι απεργοί δεν είναι μόνο γιατροί. Στους κινητοποιημένους περιλαμβάνονται και οι ομάδες επιδημιολογικής επιτήρησης, της κοινοτικής ενημέρωσης, των ασφαλών ταφών, δηλαδή ακριβώς οι κρίκοι που βρίσκουν τις επαφές και πείθουν τις κοινότητες (New York Post/AP). Το εθνικό ινστιτούτο υγείας της χώρας προειδοποίησε ότι η «συνέχεια των βασικών υπηρεσιών υγείας έχει τεθεί σε κίνδυνο» και ότι η παρακολούθηση περίπου 12.000 επαφών βρίσκεται υπό πίεση (Le Monde). Δεν υπάρχει δημόσια επιβεβαίωση ότι η ιχνηλάτηση σταμάτησε εντελώς, αλλά το σύστημα που πρέπει να κρατήσει την ανάσχεση όρθια, τρίζει.

Και δεν υπάρχει εύκολη διέξοδος από τη βιολογία. Τα εγκεκριμένα εργαλεία, το εμβόλιο Ervebo και οι θεραπείες Inmazeb και Ebanga, αφορούν τον Zaire ebolavirus, όχι το συγγενικό αλλά διαφορετικό Bundibugyo (CDC). Τα εμβόλια και τα αντισώματα αναγνωρίζουν συγκεκριμένους στόχους στον ιό, σαν κλειδί που ανοίγει μία κλειδαριά, όχι πασπαρτού για όλες. Γι' αυτό, όπως έχει σημειώσει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν υπάρχει αδειοδοτημένο εμβόλιο ή ειδική θεραπεία για τη σημερινή έξαρση (European Commission). Ο ΠΟΥ ξεκίνησε δοκιμή πειραματικού αντιικού, αλλά αυτό είναι δοκιμή, όχι λύση.

Η απάντηση της Δύσης

Καθώς η ανάσχεση στο πεδίο κλυδωνίζεται, η διεθνής αντίδραση γίνεται πιο ορατή. Δεύτερος Αμερικανός ανθρωπιστικός εργαζόμενος με Bundibugyo μεταφέρθηκε αεροπορικώς στη Γερμανία για εξειδικευμένη φροντίδα (BBC Gahuza). Και οι ΗΠΑ σκλήρυναν τις μετακινήσεις: Αμερικανοί που είχαν βρεθεί πρόσφατα στη ΛΔ Κονγκό μπήκαν σε λίστα απαγόρευσης επιβίβασης σε εμπορικές πτήσεις, με περίπου δύο δεκάδες πολίτες να πρέπει να περάσουν 21 ημέρες σε τρίτη χώρα πριν επιστρέψουν (Politico).

Το νούμερο των 21 ημερών δεν είναι τυχαίο, αντιστοιχεί στη μέγιστη περίοδο επώασης του Έμπολα (CDC). Για την Ελλάδα και την ΕΕ, ο άμεσος κίνδυνος για το κοινό παραμένει χαμηλός: ο ιός δεν μεταδίδεται αερογενώς σαν γρίπη, αλλά με επαφή με σωματικά υγρά συμπτωματικού ασθενούς. Η Δύση, δηλαδή, χτίζει έναν τοίχο 21 ημερών γύρω από μια πυρκαγιά που το ίδιο το Κονγκό δεν μπορεί πια να δει.