Απεργία στο Κονγκό ρισκάρει την πρώτη δοκιμή για Έμπολα

Το βράδυ της Κυριακής 5 Ιουλίου, ο αριθμός των νεκρών από τον ιό Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό ξεπέρασε τους 500. Το υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε 1.561 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 506 θανάτους (AP via AJC). Την ίδια μέρα, οι υγειονομικοί πρώτης γραμμής στην επαρχία Ιτούρι, το επίκεντρο της επιδημίας, έδωσαν 24ωρη προειδοποίηση απεργίας (Al Jazeera).

Η σύμπτωση δεν είναι λεπτομέρεια. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη γνωστή έξαρση ενός στελέχους, του Bundibugyo, για το οποίο δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ούτε θεραπεία. Λίγες μέρες νωρίτερα, στην Μπούνια της Ιτούρι, ξεκίνησε η PARTNERS, η πρώτη ουσιαστική θεραπευτική δοκιμή γι' αυτό ακριβώς το στέλεχος, με χορηγό τον ΠΟΥ (To Brief). Δοκιμάζει δύο φάρμακα που χτυπούν τον ιό από διαφορετική μεριά. Το remdesivir μπερδεύει τη διαδικασία με την οποία ο ιός αντιγράφει το γενετικό του υλικό, σαν να του δίνεις λάθος τούβλα την ώρα που χτίζει τον τοίχο του. Το MBP134 είναι κοκτέιλ αντισωμάτων που στοχεύει την εξωτερική πρωτεΐνη του (NIH, Nature). Για ένα στέλεχος όπου τα εργαλεία που δουλεύουν στον πιο γνωστό Zaire ebolavirus δεν μεταφέρονται αυτόματα, αυτή η δοκιμή είναι η μοναδική θεραπευτική ελπίδα της περιοχής (CDC).

Εδώ ξεδιπλώνεται η αντίφαση. Οι εργαζόμενοι που απειλούν να σταματήσουν λένε ότι δεν έχουν πληρωθεί τα επιδόματά τους από την αρχή της επιδημίας, δουλεύουν με ανεπαρκή εφόδια και αμείβονται φτωχά. Καταγγέλλουν επίσης «αλαζονεία» των κλιμακίων που στέλνει η Κινσάσα, τα οποία επανδρώνουν την απόκριση με προσωπικό από άλλες επαρχίες αντί να αξιοποιούν ντόπιους (Al Jazeera). Δεν είναι απλή εργασιακή διαμάχη. Είναι το σημείο όπου η κεντρική διοίκηση αφήνει τους ανθρώπους που κρατούν όρθια την απόκριση χωρίς μισθό, εξοπλισμό και αναγνώριση, τη στιγμή που ένα πρωτοποριακό επιστημονικό εγχείρημα πατά πάνω τους.

Το ανθρώπινο δίκτυο που τρέχει τη δοκιμή

Ο Έμπολα δεν σταματά στο νοσοκομείο. Σταματά όταν κάποιος βρει γρήγορα τον άρρωστο, χαρτογραφήσει τις επαφές του, τις ελέγχει καθημερινά για πυρετό, οργανώσει ασφαλή απομόνωση και αποτρέψει μια μολυσματική κηδεία πριν γίνει νέα εστία (WHO AFRO). Αν οι γιατροί στο κέντρο θεραπείας είναι το πυροσβεστικό όχημα, οι εργαζόμενοι κοινότητας είναι αυτοί που βλέπουν πρώτοι τον καπνό, δείχνουν σε ποιο σπίτι να πάει το όχημα και κρατούν τον δρόμο ανοιχτό.

Το ίδιο δίκτυο αποτελεί και τον σκελετό της δοκιμής. Η PARTNERS χρειάζεται έγκαιρη εύρεση επιβεβαιωμένων ασθενών, ασφαλή μεταφορά στο κέντρο και 28ήμερη παρακολούθηση έκβασης, πράγματα που κανένα εργαστήριο δεν κάνει από μόνο του (Politico). Γι' αυτό οι αρχές στρατολογούν 20.000 αμειβόμενους εργαζόμενους για ιχνηλάτηση, ενημέρωση και ασφαλείς ταφές, ζητώντας επιπλέον χρηματοδότηση (MedicalBrief, Zawya).

Ένας αριθμός δείχνει πόσο οριακά δουλεύει ήδη το σύστημα. Για να μπει η επιδημία σε τροχιά ελέγχου θα έπρεπε να εντοπίζεται περίπου το 80% των επαφών. Το πραγματικό ποσοστό ήταν γύρω στο 30%, δηλαδή οι περισσότεροι θετικοί δεν βρίσκονταν καν στο ραντάρ πριν διαγνωστούν, σύμφωνα με στοιχεία της Africa CDC. Στην ίδια εικόνα, οι κλίνες των μονάδων Έμπολα εμφανίζονταν σχεδόν γεμάτες (MedicalBrief).

Χρειάζεται μια διευκρίνιση. Καμία δημόσια πηγή δεν επιβεβαιώνει ακόμη ότι η προειδοποίηση απεργίας διέκοψε ή καθυστέρησε την PARTNERS (ABC News, NDTV). Δεν είναι τετελεσμένο, είναι επιχειρησιακός κίνδυνος. Με την ιχνηλάτηση ήδη στο 30%, μια αποχή προσωπικού δεν θα έφερνε απλώς λιγότερη φροντίδα. Θα άφηνε περισσότερα κρούσματα εκτός ραντάρ και θα καθυστερούσε την είσοδο των ασθενών στη θεραπεία.

Για την Ευρώπη ο άμεσος κίνδυνος παραμένει πολύ χαμηλός, καθώς ο ιός μεταδίδεται μόνο με επαφή με σωματικά υγρά συμπτωματικού ασθενούς (ECDC). Το δίδαγμα είναι άλλο. Η επιστήμη έφτιαξε μια πιθανή θεραπεία σε χρόνο ρεκόρ, αλλά αν οι άνθρωποι που θα τη φέρουν στον ασθενή μένουν απλήρωτοι, το φάρμακο μένει στο ράφι. Η δοκιμή στην Μπούνια μπορεί να συνεχιστεί. Όσο όμως η Κινσάσα δεν αλλάζει τον τρόπο που στηρίζει το πεδίο, η επόμενη κρίση θα βρει ξανά την επιστήμη απροστάτευτη.