Ελληνικά σπίτια έως 38°C, η χώρα τρίτη από το τέλος στην ΕΕ

Μέσα σε ελληνικά διαμερίσματα, στην καρδιά του καλοκαιριού, ο υδράργυρος έφτασε τους 38°C, με τη νύχτα να μη φέρνει ανακούφιση: σε αμόνωτες κατοικίες η θερμοκρασία έμενε πάνω από 28-30°C ακόμη και μετά τα μεσάνυχτα (Reader). Αυτό δεν είναι απλώς δυσφορία. Είναι η στιγμή που το σπίτι, ο χώρος που υποτίθεται ότι σε προστατεύει, παύει να λειτουργεί ως καταφύγιο. Η νέα έρευνα πεδίου της Greenpeace, μαζί με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, δείχνει ότι αυτή η αποτυχία δεν είναι τυχαία: είναι εγγεγραμμένη στο πώς χτίζουμε και πώς αναβαθμίζουμε τα σπίτια μας.

Η ζέστη μέσα στο σπίτι έχει ταξικό πρόσωπο. Η καταγραφή της Greenpeace σε κατοικίες έξι περιοχών της χώρας, το καλοκαίρι του 2025, έδειξε καθαρή διαβάθμιση: τα αμόνωτα και ήπια ανακαινισμένα σπίτια ξεπέρασαν κατά μέσο όρο τους 30°C στον καύσωνα του Ιουλίου, ενώ οι παθητικές (πλήρως μονωμένες) κατοικίες έμειναν γύρω στους 26-28°C (Greenpeace). Με άλλα λόγια, το ποιος αντέχει τη ζέστη εξαρτάται από το αν το σπίτι του έχει μόνωση. Και εδώ αρχίζει το ελληνικό πρόβλημα.

Το 9,5% που κρύβει μια αποτυχία

Το πιο σκληρό νούμερο ήρθε από τη Eurostat στις 14 Ιουλίου. Το 2025, μόλις το 9,5% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζούσε σε κατοικία όπου είχε γίνει κάποια ενεργειακή αναβάθμιση μέσα στην προηγούμενη πενταετία, έναντι 23,9% στην ΕΕ. Η χώρα είναι τρίτη από το τέλος, πάνω μόνο από την Ιταλία (2,6%) και τη Μάλτα (7,8%), όταν στην κορυφή η Ολλανδία φτάνει το 60,5% (Eurostat). Προσοχή στη μεθοδολογία: ο δείκτης μετρά αν οι άνθρωποι ζουν σε τέτοιο σπίτι, όχι πόσο βαθιά ήταν η παρέμβαση ούτε αν μείωσε πραγματικά τη ζέστη. Ακόμη κι έτσι, δείχνει την τάξη μεγέθους της υστέρησης.

Το παράδοξο είναι ότι χρήματα υπάρχουν. Η Ελλάδα έχει διοχετεύσει περίπου 2,13 δισ. ευρώ σε προγράμματα ανακαίνισης, ενώ το «Ανακαίνιση Κατοικίας» δίνει επιδότηση 70%-95% και έως 36.000 ευρώ (To Brief). Γιατί τότε τα σπίτια μένουν ζεστά; Επειδή το ίδιο το σχέδιο των προγραμμάτων βάζει φίλτρα. Το σχήμα απαιτεί ίδια συμμετοχή και τραπεζικές πληρωμές πριν καν ενεργοποιηθεί η επιδότηση, μαζί με τεχνικό φάκελο μηχανικού και νομικά τακτοποιημένο ακίνητο. Πρακτικά, το πρόγραμμα ευνοεί όποιον έχει ήδη ρευστότητα και καθαρό φάκελο, όχι όποιον ζει στο πιο υπερθερμαινόμενο σπίτι. Και όταν οι μισές εγκρίσεις στα παλαιότερα «Εξοικονομώ» δεν κατέληξαν σε ολοκληρωμένο έργο, η απόσταση ανάμεσα στους «ωφελούμενους στα χαρτιά» και στα σπίτια που όντως θωρακίστηκαν μεγαλώνει.

Η ίδια η ευρωπαϊκή εποπτεία επιβεβαιώνει το χάσμα. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι περίπου 43 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης για ενεργειακές ανακαινίσεις δεν συνοδεύονται από επαρκή απόδειξη εξοικονόμησης ανά ευρώ, με κίνδυνο «κλειδώματος» σε ρηχές παρεμβάσεις (ECA). Δηλαδή, ξοδεύεις πολλά για μια αλλαγή κουφωμάτων που βελτιώνει έναν δείκτη, χωρίς να αλλάζει αρκετά τη θερινή συμπεριφορά του σπιτιού.

Γιατί είναι θέμα υγείας, όχι λογαριασμών

Η ζέστη μέσα στο σπίτι είναι και ιατρικός κίνδυνος. Η Greenpeace αναφέρει ότι 34% των νοικοκυριών δεν δροσίζεται επαρκώς το καλοκαίρι, ποσοστό που εκτοξεύεται στο 50% στα πιο ευάλωτα οικονομικά στρώματα (Greenpeace). Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αντιμετωπίζει τη ζέστη ως προλήψιμο κίνδυνο θανάτου, με τους ηλικιωμένους, τα βρέφη, τους χρονίως πάσχοντες και όσους ζουν σε ανεπαρκή στέγη στην πρώτη γραμμή έκθεσης (WHO). Η νυχτερινή ζέστη μετράει ιδιαίτερα, γιατί εμποδίζει το σώμα να ανακάμψει. Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Κλίματος και Υγείας τοποθετεί ρητά τις κατοικίες στο επίπεδο όπου η υπερθέρμανση γίνεται καθημερινή έκθεση (EEA).

Όταν το κράτος μετρά εντάξεις και απορρόφηση αντί για βαθμούς μέσα στο σπίτι, η επιδότηση μοιάζει περισσότερο με αναβάθμιση ακινήτου παρά με προστασία ανθρώπων. Ο ενοικιαστής, ο χαμηλόμισθος και ο ηλικιωμένος υφίστανται τη ζέστη χωρίς να ελέγχουν την επένδυση. Η ενεργειακή αναβάθμιση της κατοικίας έπαψε να είναι υπόθεση εξοικονόμησης· έγινε πολιτική δημόσιας υγείας. Και με 9,5%, η Ελλάδα έχει μείνει πίσω σε αυτήν ακριβώς την πολιτική.