Τα ελληνικά νοικοκυριά ξοδεύουν πάνω από όσα βγάζουν

Το 2024, για κάθε 100 ευρώ διαθέσιμου εισοδήματος, τα ελληνικά νοικοκυριά ως σύνολο ξόδεψαν περίπου 102,5 ευρώ. Στην ΕΕ, την ίδια χρονιά, έμεναν αδαπάνητα 14,5 ευρώ, σύμφωνα με την ανάλυση του Ινστιτούτου ΕΝΑ που παρουσιάζει το Dnews. Το αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης δείχνει την πίεση στη χώρα ως σύνολο. Δεν περιγράφει όμως κάθε σπίτι χωριστά.

Δίπλα σε αυτόν τον αριθμό υπάρχει ένας άλλος που μοιάζει να τον διαψεύδει. Το 2025 οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα στις ελληνικές τράπεζες αυξήθηκαν κατά 10,4 δισ. ευρώ, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος. Και η φετινή χρονιά δεν δείχνει βελτίωση. Κατά το ΕΝΑ, το α΄ τρίμηνο του 2026 το διαθέσιμο εισόδημα μειώθηκε 2,5% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, ενώ η καταναλωτική δαπάνη αυξήθηκε 1,2% (Dnews). Η χώρα, λοιπόν, ξοδεύει πάνω από το εισόδημά της, και την ίδια ώρα οι λογαριασμοί στις τράπεζες μεγαλώνουν.

Τι μετρά ο δείκτης

Η Eurostat ορίζει το ποσοστό αποταμίευσης ως ό,τι περισσεύει από το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών αφού πληρωθεί η κατανάλωση, διαιρεμένο με το ίδιο το εισόδημα. Διαθέσιμο εισόδημα είναι τα χρήματα που μένουν μετά από φόρους και εισφορές, μαζί με συντάξεις και επιδόματα. Ο δείκτης μετρά μια ροή: τι έγινε μέσα σε μία χρονιά. Οι καταθέσεις είναι απόθεμα, δηλαδή ό,τι έχει μαζευτεί στους λογαριασμούς ως μια δεδομένη στιγμή.

Αυτή η διάκριση εξηγεί γιατί τα δύο στοιχεία δεν αλληλοαναιρούνται. Όταν η αποταμίευση είναι αρνητική, η διαφορά καλύπτεται από συσσωρευμένους πόρους ή από δανεισμό, όπως εξηγεί η ίδια η Eurostat. Ο εθνικός λογαριασμός όμως συμψηφίζει εκατομμύρια σπίτια. Μια οικογένεια που βάζει κάθε μήνα χρήματα στην άκρη και μια άλλη που τραβά περισσότερα από τις οικονομίες της μπορούν μαζί να βγάλουν αρνητικό σύνολο, ενώ η κατάθεση της πρώτης μεγαλώνει.

Αλλά προσοχή: τα 10,4 δισ. αφορούν και τις επιχειρήσεις, όχι μόνο τα νοικοκυριά. Και κανένα από τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνει τι κάλυψε κυρίως τη διαφορά, οι αναλήψεις ή ο δανεισμός.

Ένα χάσμα που δεν κλείνει

Το 2023 ο ελληνικός δείκτης ήταν ήδη −1,9%, όταν στην ΕΕ έφτανε 13,2% και στην ευρωζώνη 14,1% (Eurostat). Η απόσταση από την ΕΕ ήταν τότε περίπου 15 μονάδες και το 2024 μεγάλωσε. Δευτερογενής επεξεργασία του πίνακα δίνει −2,51% για την Ελλάδα εκείνη τη χρονιά (autario). Πόσα συνεχόμενα χρόνια ο δείκτης είναι κάτω από το μηδέν δεν μπορεί ακόμη να ειπωθεί με βεβαιότητα, γιατί η πλήρης επίσημη σειρά δεν έχει ελεγχθεί.

Η πίεση στο εισόδημα έχει βαθύτερες ρίζες. Το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο, δηλαδή η αγοραστική δύναμη αφού αφαιρεθεί ο πληθωρισμός, μειώθηκε 5% στην Ελλάδα από το 2004 έως το 2024, ενώ αυξήθηκε σε κάθε άλλη χώρα της ΕΕ (Eurostat). Στην ευρωζώνη, σύμφωνα με την ΕΚΤ, η άνοδος των πραγματικών εισοδημάτων και της απασχόλησης βοήθησε τα νοικοκυριά να αποταμιεύουν.

Στην Ελλάδα τα στοιχεία δείχνουν ότι τα νοικοκυριά συνέχισαν να καταναλώνουν, ενώ το εισόδημά τους έμενε πίσω. Αυτό δεν αποδεικνύει την αιτία, είναι όμως η απλούστερη εξήγηση. Τα τριμηνιαία νούμερα του 2026 δεν είναι ακόμη συγκρίσιμα με τα ετήσια. Τα δημοσιεύματα δίνουν διαφορετικά ποσοστά, χωρίς να ξεκαθαρίζουν πάντα την περίοδο και τον ορισμό (Το Βήμα, BusinessDaily).

Τι δεν λέει για κάθε σπίτι

Για την κατάσταση μιας οικογένειας υπάρχουν πιο κοντινοί δείκτες. Πριν από μία εβδομάδα γράψαμε ότι η Ελλάδα έχει το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ πολιτών που δηλώνουν δυσκολία να τα βγάλουν πέρα (To Brief, Eurostat). Ένα στοιχείο της ΕΛΣΤΑΤ το κάνει πιο απτό: ένα έκτακτο έξοδο περίπου 500 ευρώ δεν μπορούσε να το καλύψει το 99,9% των φτωχών νοικοκυριών, αλλά ούτε και το 38,5% όσων δεν είναι φτωχοί (ΕΛΣΤΑΤ).

Αυτοί οι αριθμοί μετρούν πόσο ευάλωτα είναι τα νοικοκυριά, όχι πόσο αποταμιεύουν. Στοιχεία ανά σπίτι για εισόδημα, κατανάλωση και περιουσία συλλέγει η έρευνα HFCS της ΕΚΤ, που όμως δεν καλύπτει το 2026. Γι' αυτό η διατύπωση του Dnews, ότι «τα περισσότερα» νοικοκυριά εξαντλούν τις αποταμιεύσεις τους, δεν προκύπτει από τον συνολικό δείκτη. Ένα αρνητικό σύνολο μπορεί να βγει και από λίγα νοικοκυριά με μεγάλα ελλείμματα.

Ο δείκτης λέει με βεβαιότητα κάτι σοβαρό. Το 2023 και το 2024 η ελληνική κοινωνία ως σύνολο κατανάλωσε περισσότερα από όσα της άφηνε το εισόδημά της, την ώρα που η υπόλοιπη Ευρώπη έβαζε στην άκρη περίπου το ένα έβδομο. Ξέρουμε λοιπόν ότι το σύνολο ξόδεψε πάνω από το εισόδημά του. Δεν ξέρουμε ποιος πλήρωσε τη διαφορά.