Eurostat: 87,1% των ελληνικών νοικοκυριών δηλώνει ότι δυσκολεύεται

Το 87,1%. Τόσα ελληνικά νοικοκυριά δηλώνουν ότι βγάζουν τον μήνα με «κάποια» έως «μεγάλη» δυσκολία, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 που δημοσιεύθηκαν στις 17 Σεπτεμβρίου (Eurostat). Είναι το υψηλότερο ποσοστό σε ολόκληρη την ΕΕ και μετρά κάτι που ο καθένας νιώθει άμεσα: πόσο σφιχτά κλείνει ο οικογενειακός προϋπολογισμός. Αυτό δεν σημαίνει ότι εννέα στα δέκα νοικοκυριά είναι φτωχά.

Τι μετρά ακριβώς; Η Eurostat ρωτά ένα πρόσωπο ανά νοικοκυριό: με δεδομένο το συνολικό μηνιαίο εισόδημα, πόσο εύκολα καλύπτετε τις ανάγκες σας; Οι έξι πιθανές απαντήσεις πάνε από το «πολύ εύκολα» ως το «με μεγάλη δυσκολία». Το 87,1% προκύπτει αν προσθέσουμε τις τρεις αρνητικές βαθμίδες, δηλαδή το 19,8% «με κάποια δυσκολία», το 32,2% «με δυσκολία» και το 35,1% «με μεγάλη δυσκολία» (ΕΛΣΤΑΤ). Εδώ δεν υπάρχει χρηματικό κατώφλι, όπως στο επίσημο ποσοστό φτώχειας που μετρά όσους ζουν με εισόδημα κάτω από το 60% του εθνικού διάμεσου. Γι' αυτό το 87,1% περιλαμβάνει και νοικοκυριά αρκετά πάνω από τη γραμμή της φτώχειας, που όμως τα πνίγει το ενοίκιο, το δάνειο ή το ρεύμα.

Για να πιάσει κανείς το μέγεθος, βοηθούν τρεις συγκρίσεις. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος στην ίδια ερώτηση είναι 42,5%, λιγότερο από τον μισό (Eurostat). Έναν χρόνο πριν, το 2024, το ελληνικό ποσοστό ήταν 86,2%, άρα η ένδειξη ανέβηκε, δεν αποκλιμακώθηκε (Eurostat — 2024). Και το πιο αποκαλυπτικό: ακόμη και ανάμεσα στα νοικοκυριά που δεν θεωρούνται φτωχά με το επίσημο κριτήριο, το 84% δηλώνει κάποιου βαθμού δυσκολία (ΕΛΣΤΑΤ). Η πίεση δεν σταματά στη γραμμή της φτώχειας, την περνά.

Οι σκληροί δείκτες συμφωνούν

Αν η αυτοαναφορά ακούγεται υπερβολική, τρεις πιο αντικειμενικοί δείκτες τη γειώνουν. Το 14,9% ζει σε σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση, δηλαδή αδυνατεί, από έλλειψη χρημάτων, να καλύψει τουλάχιστον 7 από 13 βασικές ανάγκες, έναντι 6,3% στην ΕΕ (Eurostat — στέρηση). Το 18,1% δεν μπορεί να κρατήσει επαρκώς ζεστό το σπίτι του, όταν στην ΕΕ το ποσοστό πέφτει στο 8,8% (Eurostat — θέρμανση). Το ίδιο δείχνει η αντοχή σε ένα ξαφνικό έξοδο: το 38,5% ακόμη και των μη φτωχών νοικοκυριών δεν θα κάλυπτε μια δαπάνη γύρω στα 500 ευρώ, ποσοστό που στα φτωχά νοικοκυριά φτάνει στο 99,9% (ΕΛΣΤΑΤ). Και ο σκληρότερος όλων, η στέγη: το 26,4% δίνει πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για να μείνει κάπου, έναντι μόλις 7,7% στην ΕΕ (Eurostat — στέγαση).

Γιατί η Ελλάδα ξεχωρίζει τόσο; Η απάντηση βρίσκεται στο εισόδημα. Ο προσαρμοσμένος ετήσιος μισθός πλήρους απασχόλησης ήταν το 2024 περίπου 18.000 ευρώ, έναντι περίπου 39.800 ευρώ στον μέσο όρο της ΕΕ (Eurostat — μισθοί). Και το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα, αυτό που χωρίζει στη μέση τα νοικοκυριά αφού πληρώσουν φόρους και εισφορές, παρέμενε το 2025 κατά 22,3% χαμηλότερο απ' ό,τι το 2010, ενώ στην ΕΕ είχε ανέβει 25,4% (Eurostat). Δεκαπέντε χρόνια μετά την αρχή της κρίσης, δηλαδή, το τυπικό ελληνικό νοικοκυριό δεν έχει επιστρέψει στο εισόδημα του 2010, τη στιγμή που το ευρωπαϊκό βρίσκεται ένα τέταρτο πάνω από το δικό του επίπεδο εκείνης της χρονιάς.

Το εύρημα δεν κρέμεται από μία υποκειμενική ερώτηση. Το 27,5% του πληθυσμού βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, έναντι 20,9% στην ΕΕ (Eurostat — AROPE). Ούτε η υψηλή ιδιοκατοίκηση σώζει: όπως σημειώνει το ΔΝΤ, ένα ιδιόκτητο σπίτι εξακολουθεί να ζητά ενέργεια, συντήρηση και φόρους (IMF).

Στην πίεση αυτή η κυβέρνηση απαντά με μεταφορές πόρων. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, ο ευρωπαϊκός μηχανισμός που στηρίζει ευάλωτα νοικοκυριά καθώς ακριβαίνει η ενέργεια, ενεργοποιεί 5,3 δισ. ευρώ για επιδόματα, ενεργειακές αναβαθμίσεις και θέρμανση (To Brief, Υπ. Οικονομικών). Το νέο πρόγραμμα «Σπίτι μου 3» των 2 δισ. ευρώ, που εξήγγειλε από τη ΔΕΘ ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ωφελεί όμως όσους περνούν τα τραπεζικά κριτήρια και μπορούν να αγοράσουν, όχι κατ' ανάγκη τους φτωχότερους ενοικιαστές (Πρωθυπουργός). Οι πληρωμές αποδεικνύουν μεταφορά πόρων, όχι αποτέλεσμα στους δείκτες, και τα στοιχεία του 2025 δεν αξιολογούν μέτρα του 2026.

Ακόμη κι αν αφαιρέσουμε την ηπιότερη βαθμίδα, όσους δηλώνουν απλώς «κάποια» δυσκολία, μένει το ποσοστό που η ίδια η Eurostat τοποθετεί πιο κοντά στην υποκειμενική φτώχεια: το 67,3% των ελληνικών νοικοκυριών ζει με «δυσκολία» ή «μεγάλη δυσκολία» (Eurostat). Δύο στα τρία.