Ελληνικά Canadair στην Ισπανία: το στοίχημα της ευρωπαϊκής αμοιβαιότητας

Πάνω από 200.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν σπίτια και τουριστικά καταλύματα σε Γαλλία και Ισπανία μέσα σε λίγες μέρες, καθώς δύο ταυτόχρονα μέτωπα ακραίων δασικών πυρκαγιών χτύπησαν τη νοτιοδυτική Ευρώπη (BBC). Αφορά άμεσα την Ελλάδα για έναν πολύ πρακτικό λόγο: η Αθήνα έστειλε δύο πυροσβεστικά αεροσκάφη στην Ισπανία μέσα στην καρδιά της δικής της αντιπυρικής περιόδου, στοιχηματίζοντας στην ευρωπαϊκή αμοιβαιότητα. Σε συνέχεια της πύρινης κρίσης που ξεκίνησε το προηγούμενο εικοσιτετράωρο (To Brief), η εικόνα πλέον είναι πανευρωπαϊκή.

Στη γαλλική Gironde, η φωτιά ξεκίνησε κοντά στο Saumos και κινήθηκε προς τη χερσόνησο του Cap Ferret, μια τουριστική λωρίδα με ουσιαστικά μία βασική χερσαία έξοδο. Αυτό το γεωγραφικό στοιχείο άλλαξε όλη τη λογική. Όταν χιλιάδες άνθρωποι εξαρτώνται από έναν μόνο δρόμο, η εκκένωση δεν είναι απλή οδηγία «φύγετε», αλλά πρόβλημα χωρητικότητας και χρόνου. Οι αρχές έδωσαν εντολή φυγής αποκλειστικά μέσω της οδού RD106 προς το Bordeaux, και όταν αυτό δεν αρκούσε, ενεργοποίησαν θαλάσσια απομάκρυνση: πάνω από 400 άνθρωποι έφτασαν με πλοιάρια στο Arcachon (Le Figaro). Η θαλάσσια έξοδος δεν ήταν αυτοσχεδιασμός. Σχεδιάστηκε μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2022, ακριβώς επειδή η μορφολογία της χερσονήσου δημιουργεί μόνιμη ευαλωτότητα (CNN). Δεύτερο μέτωπο άνοιξε κοντά στο Biscarrosse, με τις εκκενώσεις να φτάνουν τις 23.000 (Ouest-France).

Στην Ισπανία, η κυβέρνηση κήρυξε για πρώτη φορά εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης ειδικά για δασική πυρκαγιά, το ανώτερο επίπεδο πολιτικής προστασίας, δίνοντας στον κεντρικό μηχανισμό τη διοίκηση πάνω από τα όρια μιας περιφέρειας (Watchers). Στα μέτωπα δυτικά της Μαδρίτης και στην Άβιλα, οι οδηγίες δεν ήταν ενιαίες. Αλλού δόθηκε εντολή εκκένωσης, αλλού υποχρεωτικός εγκλεισμός στα σπίτια, επειδή ο δρόμος διαφυγής μπορεί να ήταν πιο επικίνδυνος από την παραμονή (Straits Times). Αυτή η διαφοροποίηση δεν είναι γραφειοκρατική λεπτομέρεια. Είναι το μάθημα της Αλμερίας, όπου νεκροί βρέθηκαν μέσα σε οχήματα σε δρόμους που είχαν γίνει παγίδες: μια «έξοδος» χωρίς επαληθευμένα ασφαλή διαδρομή δεν είναι έξοδος, αλλά μεταφορά του κινδύνου πάνω στην άσφαλτο (Irish Times).

Τον επιχειρησιακό συντονισμό ανέλαβε η UME, η στρατιωτική Μονάδα Εκτάκτων Αναγκών της Ισπανίας, ο στρατιωτικός βραχίονας που κινητοποιείται όταν οι περιφερειακές υπηρεσίες δεν επαρκούν. Κατόπιν δικού της αιτήματος, η Μαδρίτη ζήτησε ευρωπαϊκή εναέρια βοήθεια, τουλάχιστον τέσσερα αεροσκάφη (Sur in English). Εδώ μπαίνει η Ελλάδα. Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας επιβεβαίωσε στις 26 Ιουλίου ότι έστειλε δύο Canadair CL-415 μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, έπειτα από ισπανικό αίτημα στο κέντρο συντονισμού εκτάκτων αναγκών της ΕΕ (ERCC) στις Βρυξέλλες (Civil Protection). Τα αεροσκάφη αναχώρησαν από Θεσσαλονίκη, σταμάτησαν στο Άκτιο λόγω καιρού και στη Σαρδηνία για ανεφοδιασμό (To Vima).

Το στοίχημα είναι σαφές. Η Αθήνα αφαιρεί δύο μέσα υψηλής αξίας από τη δική της εφεδρεία ενώ παραμένει χώρα υψηλού κινδύνου, πληρώνοντας βραχυπρόθεσμο κόστος διαθεσιμότητας για ένα σύστημα από το οποίο μπορεί να χρειαστεί βοήθεια αύριο (Kathimerini). Και εδώ κρύβεται η πραγματική πίεση. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός δεν είναι μια ενιαία «ευρωπαϊκή πυροσβεστική». Είναι σύστημα αμοιβαίας συνδρομής, όπου κάθε χώρα δανείζει μέσα από το δικό της απόθεμα. Για το καλοκαίρι του 2026 η Κομισιόν είχε προτοποθετήσει 777 πυροσβέστες, 22 αεροσκάφη και 5 ελικόπτερα (European Commission). Όμως το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο είχε ήδη προειδοποιήσει: 657 ενεργοποιήσεις το 2020-2024, τετραπλάσιες της προηγούμενης πενταετίας, μετέτρεψαν το εργαλείο από έκτακτη εφεδρεία σε μόνιμη υποδομή υπό πίεση (To Brief).

Όταν η Γαλλία, η Ισπανία και δυνητικά η Ελλάδα ζητούν βοήθεια το ίδιο καλοκαίρι, η αριθμητική γίνεται δυσμενής. Δύο ελληνικά Canadair πάνω από τη Μαδρίτη δεν είναι σύμβολο αλληλεγγύης. Είναι μέτρηση του πόσο βαθιά μπορεί να αντλήσει η ευρωπαϊκή δεξαμενή πριν αδειάσει.