Δεκάδες χιλιάδες φεύγουν από φωτιές σε Γαλλία και Ισπανία

Δύο χώρες της δυτικής Μεσογείου πάλεψαν ταυτόχρονα με μεγάλα πύρινα μέτωπα την Παρασκευή. Το αποτέλεσμα ήταν μια από τις μεγαλύτερες ταυτόχρονες εκκενώσεις που έχει δει η Ευρώπη φέτος: γύρω στους 40.000 ανθρώπους στη γαλλική χερσόνησο του Καπ Φερέ, πάνω από 18.000 στη ζώνη δυτικά της Μαδρίτης. Η κρίση αφορά άμεσα την Ελλάδα για έναν πρακτικό λόγο. Δύο ελληνικά πυροσβεστικά αεροσκάφη πέταξαν προς την Ισπανία μέσα σε μια περίοδο που η ίδια η χώρα βρίσκεται σε καθεστώς υψηλού κινδύνου.

Στη Γαλλία, το βασικό μέτωπο ξεκίνησε κοντά στο Saumos στη Gironde. Έτρεξε μέσα από πυκνό πευκοδάσος προς το Lège-Cap-Ferret, καίγοντας ως το πρωί της Παρασκευής από 8.700 έως πάνω από 10.000 εκτάρια (Euronews). Ο υπουργός Εσωτερικών Laurent Nuñez μίλησε για 32 πυρκαγιές σε εθνικό επίπεδο και περίπου 50.000 εκτάρια καμένα φέτος, σχεδόν τετραπλάσια έκταση από πέρσι την ίδια ημερομηνία (The Guardian).

Η καθοριστική εικόνα ήρθε από το Καπ Φερέ, μια στενή λωρίδα γης με μία μόνο οδική έξοδο. Η νομάρχης (prefect) της Gironde Sophie Brocas διέταξε την «τελική φάση» της εκκένωσης νωρίς την Παρασκευή, χωριό προς χωριό, είτε από τον μοναδικό δρόμο D106 είτε διά θαλάσσης από τις προβλήτες της χερσονήσου (wtvbam/Reuters, France24). Ήταν η πρώτη φορά που ενεργοποιήθηκε αυτό το σχέδιο θαλάσσιας διαφυγής, σχεδιασμένο μετά τις καταστροφικές φωτιές του 2022. Ο λόγος είναι απλός. Αν η φωτιά έκοβε το μοναδικό χερσαίο πέρασμα, όποιος έμενε πίσω θα εγκλωβιζόταν. Στην πράξη μόνο «μερικές εκατοντάδες» έφυγαν με πλοιάρια, με τοπικό αιρετό να αναφέρει 2.000 εκτοπισμένους να φτάνουν στο λιμάνι του Arcachon (CNN). Η Brocas χαρακτήρισε τη φωτιά «τεράστιας κλίμακας, απρόβλεπτη και αδηφάγα». Σε δεύτερο μέτωπο, κοντά στο Biscarrosse, εκκενώθηκαν άλλοι 23.000, μαζί με γηροκομείο και παιδική κατασκήνωση (saudigazette). Ο Nuñez ανέφερε 80 σπίτια καμένα, τα 50 ολοσχερώς, χωρίς θανάτους τη στιγμή των ρεπορτάζ.

Στην Ισπανία, η ιστορία μετακινήθηκε από το τραύμα της φονικής φωτιάς της Αλμερίας (To Brief) σε μια εθνική κρίση με πολλά μέτωπα ταυτόχρονα. Η κυβέρνηση Σάντσεθ κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, κυρίως για την Κοινότητα της Μαδρίτης και τη γειτονική Άβιλα, με τον υπουργό Εσωτερικών να μιλά για εννέα ακόμη σοβαρές πυρκαγιές αλλού (ABC/AP). Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο δεν είναι η γεωγραφία, αλλά η ίδια η ταχύτητα της φωτιάς: σε ορισμένους οικισμούς οι αρχές έδωσαν εντολή απομάκρυνσης, σε άλλους οδηγία να μείνουν οι κάτοικοι κλεισμένοι μέσα, επειδή η έξοδος ήταν πιο επικίνδυνη από την παραμονή (Straits Times). Η «εθνική έκτακτη ανάγκη» σημαίνει ότι η κεντρική κυβέρνηση αναλαμβάνει τον συντονισμό όταν η κρίση ξεπερνά τα όρια μιας περιφέρειας, ρίχνοντας στη μάχη τη Στρατιωτική Μονάδα Εκτάκτων Αναγκών (UME) και εθνικά εναέρια μέσα.

Καμία από τις δύο χώρες, όμως, δεν είχε αρκετά αεροσκάφη μόνη της. Γι' αυτό τόσο ο Μακρόν όσο και η Μαδρίτη ζήτησαν ευρωπαϊκή βοήθεια, και εδώ φαίνεται η πραγματική δοκιμασία του συστήματος.

Ο μηχανισμός δεν είναι «ευρωπαϊκή πυροσβεστική»

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας δεν διαθέτει δικά του πληρώματα που σβήνουν φωτιές. Είναι σύστημα συντονισμού. Ένα κράτος ζητά βοήθεια, το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ERCC) στις Βρυξέλλες, που λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο, αντιστοιχίζει ανάγκες με προσφορές, και τα κράτη-μέλη στέλνουν όσα μέσα έχουν διαθέσιμα (European Commission). Μόνο όταν αυτά δεν φτάνουν ενεργοποιείται το rescEU, η ευρωπαϊκή στρατηγική εφεδρεία (To Brief). Στη Γαλλία ήρθαν ενισχύσεις από Κροατία, Πορτογαλία, Τσεχία και Σλοβακία. Η Ισπανία ζήτησε τέσσερα πυροσβεστικά αεροσκάφη, και η Ελλάδα επιβεβαίωσε την αποστολή δύο Canadair CL-415, των αμφίβιων αεροπλάνων που γεμίζουν νερό γλιστρώντας πάνω στη θάλασσα (Xinhua, France 24).

Γιατί η Αθήνα δίνει αεροσκάφη ενώ έχει δικό της κίνδυνο; Επειδή ο μηχανισμός στηρίζεται στην αμοιβαιότητα υπό πίεση. Κάθε πρωί τα κράτη δηλώνουν τι έχουν διαθέσιμο, και πάνω σε αυτό χτίζεται το ευρωπαϊκό σχέδιο (Vosges Matin). Δίνοντας δυναμικό σήμερα, η Ελλάδα χτίζει «πιστωτικό ιστορικό» για να ζητήσει αύριο. Το ρίσκο είναι σαφές. Κάθε αεροσκάφος εκτός συνόρων μειώνει, έστω προσωρινά, το εθνικό περιθώριο αν αλλάξει απότομα η εγχώρια εικόνα.

Το τεστ δεν είναι πόσα μέσα ανακοινώθηκαν. Είναι τι μένει στη δεξαμενή όταν η Γαλλία, η Ισπανία και η Ελλάδα ζητούν αεροσκάφη την ίδια εβδομάδα, και τα ίδια λίγα Canadair πρέπει να καλύψουν τρία μέτωπα μαζί.