Η Ελλάδα ξαναγράφει 111 μέτρα πριν κλείσει το Ταμείο Ανάκαμψης

Το Ταμείο Ανάκαμψης, τα 35,95 δισ. ευρώ που η ΕΕ έδωσε στην Ελλάδα για να αλλάξει υποδομές, ενέργεια και δημόσιες υπηρεσίες, μπαίνει στο τελευταίο του τρίμηνο με ένα σκληρό ημερολόγιο. Έως τις 31 Αυγούστου 2026 πρέπει να έχουν πραγματικά ολοκληρωθεί όλα τα ορόσημα και οι στόχοι, και έως τις 30 Σεπτεμβρίου να έχει υποβληθεί το τελευταίο αίτημα πληρωμής (Commission Notice). Ό,τι δεν προλάβει μέχρι τότε δεν σώζεται με διορθώσεις: η Κομισιόν πηγαίνει κατευθείαν σε αναλογική μείωση της επιχορήγησης ή του δανείου.

Για να χωρέσει το σχέδιο σε αυτό το παράθυρο, η Ελλάδα ζήτησε στις 8 Μαΐου να τροποποιηθούν 111 μέτρα του «Ελλάδα 2.0», και η Κομισιόν πρότεινε την αλλαγή με το κείμενο COM(2026) 412, με το σκεπτικό ότι κομμάτια του σχεδίου «δεν είναι πλέον εφικτά λόγω αντικειμενικών συνθηκών» (πρόταση Κομισιόν). Είναι τελικό ξεκαθάρισμα ρίσκου: τι κόβεται, τι φεύγει αλλού, τι αλλάζει αντικείμενο ώστε να πιστοποιηθεί εγκαίρως.

Τι δείχνει ο λογαριασμός, πίσω από τα ποσοστά

Μετά την 7η εκταμίευση των 1,18 δισ. τον Απρίλιο, η Ελλάδα έχει εισπράξει 24,6 δισ. ευρώ, δηλαδή το 68,5% του φακέλου (Greece 2.0). Στις 26 Μαΐου ο αναπληρωτής υπουργός Νίκος Παπαθανάσης υπέβαλε νέο διπλό αίτημα 1,63 δισ. ευρώ για 34 ορόσημα και στόχους (Greece 2.0, Parapolitika).

Το πιο διαφημισμένο νούμερο όμως χρειάζεται προσοχή. Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος μιλά για 112 από 130 μεταρρυθμιστικά ορόσημα, δηλαδή 86,15%. Αληθές, αλλά στενό: μετρά μόνο τις μεταρρυθμίσεις, που «κλείνουν» εύκολα με έναν νόμο ή μια υπουργική απόφαση. Η ίδια κυβερνητική γραμμή, όταν ανοίγει τον φακό στο σύνολο milestones και targets του σχεδίου (104 επενδυτικές γραμμές και 77 μεταρρυθμίσεις), κατεβαίνει σε 238 ορόσημα ή 62% (MinFin). Οι επενδύσεις, που θέλουν συμβάσεις, φυσικό αντικείμενο και μετρήσιμα αποτελέσματα, μένουν πίσω από τις μεταρρυθμίσεις. Το 86% και το 62% περιγράφουν την ίδια χώρα.

Ποιος κερδίζει και ποιος βγαίνει από το ρολόι

Οι 111 αλλαγές δεν είναι όλες περικοπές. Χωρίζονται σε τέσσερα: μείωση φιλοδοξίας, προσαρμογή σε χαμηλή ζήτηση, τεχνικές καθυστερήσεις, και μεταφορές εκτός Ταμείου. Στην πράξη, ωφελείται όποιος βρίσκεται ήδη σε ώριμη ουρά. Οι στόχοι για το «Αλλάζω σύστημα θέρμανσης και θερμοσίφωνα» ξαναγράφονται για να καλυφθούν αιτήσεις που ήδη υπάρχουν, το πρόγραμμα προληπτικών εξετάσεων «Προλαμβάνω» ενισχύεται λόγω ζήτησης, και οι Κινητές Μονάδες Υγείας αποκτούν φορητή τηλεϊατρική (Protothema).

Χάνουν τα σύνθετα, αργά έργα. Τα αρδευτικά PPPs συρρικνώθηκαν λόγω υψηλού κόστους, νομικών εμποδίων και έλλειψης επενδυτικού ενδιαφέροντος, με μόλις πέντε να μένουν στο σχέδιο (απάντηση Κομισιόν). Το Apollo Programme φεύγει σε εναλλακτική χρηματοδότηση. Το έργο δεν ακυρώνεται πάντα, αλλά χάνει την ασφάλεια και την ταχύτητα του ευρωπαϊκού χρονόμετρου, και οι τελικοί δικαιούχοι το πληρώνουν σε αβεβαιότητα. Όταν ένα έργο βγαίνει από το χρονοδιάγραμμα, κάποιος το χάνει ολόκληρο: αυτό ακριβώς κατήγγειλε ο καθηγητής Αριστείδης Χατζής για ερευνητικό πρόγραμμα του Ταμείου που ακυρώθηκε την ίδια μέρα που ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα (To Brief).

Ένα νούμερο κυκλοφορεί για τα δύο τελικά αιτήματα, περίπου 6,7 δισ. ευρώ, αλλά δεν επιβεβαιώνεται σε κανένα πρωτογενές έγγραφο της Κομισιόν ή του Greece 2.0. Η αριθμητική του φακέλου αφήνει γύρω στα 9,7 δισ. αδιάθετα μετά το 8ο αίτημα, ενώ άλλη αναφορά μιλά για 5,4 δισ. στα δύο τελευταία. Η Ελλάδα δεν είναι εξαίρεση εδώ: έως το τέλος του 2024 όλα τα κράτη είχαν αναθεωρήσει έστω μία φορά, με μόλις 28% των οροσήμων ολοκληρωμένα (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Η ουσία: ένα ορόσημο που ξαναγράφτηκε για να πιστοποιηθεί ξεκλειδώνει χρήματα, δεν σημαίνει ότι το αρχικό έργο παραδόθηκε στην ίδια κλίμακα, ούτε ότι το χρήμα έφτασε σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Το Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί ήδη ότι η Κομισιόν δεν καταγράφει συστηματικά τα πραγματικά κόστη ανά μέτρο (ECA). Μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου η Ελλάδα θα έχει κλείσει τον λογαριασμό με τις Βρυξέλλες. Το αν έκλεισε και τον λογαριασμό με την οικονομία της θα φανεί το 2027, όταν η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση στερέψει και τα έργα θα πρέπει να συνεχιστούν με εθνικούς πόρους.