Ελλάδα-Λιβύη: τρίτος γύρος για ΑΟΖ, καμία συμφωνία

Ο τρίτος γύρος τεχνικών συνομιλιών Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 27 Ιουλίου στις 11:00 στην Αθήνα, χωρίς να παραγάγει συμφωνία, κοινό ανακοινωθέν ή δημόσιο χάρτη (Kathimerini, Newsbomb). Η ουσία του, όμως, είναι ότι ο δίαυλος παραμένει ανοιχτός. Το θέμα ορίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο, δηλαδή ποιος έχει δικαίωμα στους πόρους της θάλασσας νότια της Κρήτης.

Εδώ κρύβεται το πραγματικό ελληνικό κέρδος, διαδικαστικό αλλά όχι ασήμαντο. Όσο η Τρίπολη κάθεται απέναντι στην Αθήνα ως κράτος με αντικείμενες ακτές, αποδέχεται στην πράξη ότι υπάρχει ελληνολιβυκό αντικείμενο οριοθέτησης, και όχι μόνο τουρκολιβυκό τετελεσμένο. Η ΑΟΖ (η ζώνη όπου ένα κράτος εκμεταλλεύεται τους πόρους της θάλασσας) φτάνει ως τα 200 ναυτικά μίλια όπου το επιτρέπει η γεωγραφία. Τέτοιες γραμμές λύνονται μόνο με συμφωνία, διαιτησία ή δικαστική κρίση (UNCLOS Part V). Ο διάλογος συνεχίστηκε μετά τον δεύτερο γύρο στην Τρίπολη τον Ιούνιο, εξέλιξη που η Αθήνα παρακολουθεί εδώ και μήνες (To Brief).

Η λιβυκή γλώσσα χαμηλής έντασης

Η Τρίπολη παίζει προσεκτικά. Δεν εντοπίστηκε δημόσια λιβυκή ανακοίνωση για τον τρίτο γύρο, αλλά η γλώσσα του προηγούμενου γύρου είναι αποκαλυπτική: «κοινή τεχνική επιτροπή», «εποικοδομητικός διάλογος», «κανόνες του διεθνούς δικαίου», «αμοιβαίος σεβασμός» (Xinhua). Είναι γλώσσα χαμηλής έντασης, φτιαγμένη να μην κακοκαρδίσει την Άγκυρα. Η κυβέρνηση εθνικής ενότητας της Τρίπολης κρατά ανοιχτό τον ελληνικό δίαυλο, αλλά δεν αποκηρύσσει δημόσια το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Το μοτίβο επιβεβαιώνεται στην αραβική κάλυψη. Τη σύνδεση με το μνημόνιο την προβάλλουν κυρίως ελληνικές πηγές, ενώ οι Λίβυοι μιλούν για «θαλάσσιες περιοχές» και «συνεργασία» (Al Araby). Η Τρίπολη διαχειρίζεται δύο διαύλους ταυτόχρονα, δεν στρέφεται προς την Αθήνα.

Η Άγκυρα το διαβάζει ακριβώς έτσι. Δεν εξέδωσε ανακοίνωση για τον γύρο. Η γραμμή της παραμένει ότι οι ελληνικές διεκδικήσεις είναι «φανταστικά θαλάσσια όρια» και ότι η Λιβύη είναι χώρος όπου παγιώνει, δεν χάνει, επιρροή (Haber365). Το τουρκικό αντεπιχείρημα δεν είναι χονδροειδές «μηδενίζουμε τα νησιά». Είναι ότι σε μια ημίκλειστη θάλασσα η οριοθέτηση πρέπει να γίνει με αναλογία ακτών, ώστε νησιά όπως η Κρήτη και η Κάσος να μην κόβουν πλήρως την τουρκική πρόσβαση (Independent Türkçe). Πιο ενδιαφέρον, τουρκική αρθρογραφία υποστηρίζει ότι η Άγκυρα ανοίγει πλέον κανάλι και με την ανατολική Λιβύη του Χάφταρ, ώστε το μνημόνιο του 2019 να μην εξαρτάται από έναν μόνο λιβυκό πόλο (Haber7).

Ο ΟΗΕ δεν απονέμει ΑΟΖ

Το περιβάλλον έχει βελτιωθεί για την Αθήνα. Σύμφωνα με το Libya Review, Ιταλία και Τυνησία κατέθεσαν αντιρρήσεις στον ΟΗΕ κατά των λιβυκών θαλάσσιων αξιώσεων, μετατρέποντας μια ελληνοτουρκική κόντρα σε πολυκρατικό πρόβλημα της κεντρικής Μεσογείου (Libya Review). Αυτό ενισχύει το ελληνικό επιχείρημα νότια της Κρήτης, εκεί όπου η Chevron υπέγραψε μισθώσεις για έρευνες τον Φεβρουάριο.

Ένα σημείο χρειάζεται καθαρή διάκριση. Όταν ένα κράτος καταθέτει επιστολή ή χάρτη, ο ΟΗΕ τα αρχειοθετεί, δεν τα εγκρίνει. Οι κρατικοί φάκελοι της Λιβύης στον ΟΗΕ (τα «state files») είναι αποθετήριο δηλώσεων, όχι δικαστική απόφαση (UN DOALOS). Το ποιος έχει δίκιο κρίνεται αλλού, όπως στις υποθέσεις Τυνησίας-Λιβύης και Λιβύης-Μάλτας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ).

Πάνω από τη διαδικασία στέκεται ένα εμπόδιο που κανένας γύρος δεν παρακάμπτει. Οι ΗΠΑ και το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν θέλουν θαλάσσια διαιτησία υπέρ Αθήνας ή Τρίπολης. Θέλουν σταθεροποίηση και ενιαία διακυβέρνηση της Λιβύης (USUN, UN Press). Όσο η χώρα παραμένει κομμένη στα δύο, με την Τρίπολη να υπογράφει και το Τομπρούκ να κρατά το χαρτί της νομιμοποίησης, ακόμη και μια τέλεια τεχνική συμφωνία θα γεννιέται νομικά ανάπηρη. Η Αθήνα δεν παίζει για χάρτη τώρα. Παίζει για να μη χάσει το δικαίωμά της να έχει λόγο όταν έρθει η ώρα του χάρτη.