Η Ελλάδα δεν απαντά με αντι-χάρτη στη «Γαλάζια Πατρίδα» — ο τεχνικός διάλογος με τη Λιβύη είναι το θεσμικό αντίβαρο

Όσο η Αθήνα αντιπαρατίθεται με την Άγκυρα για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και τις τουρκικές αξιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, ανοίγει ταυτόχρονα ένα δεύτερο, πιο αθόρυβο μέτωπο με τη Λιβύη (To Brief). Χθες ο Γιώργος Γεραπετρίτης έβαλε καθαρά τη γραμμή: η Ελλάδα δεν διαμορφώνει πολιτική με βάση τουρκικά δημοσιεύματα για το νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας», και μονομερείς οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα (Newsit). Την ίδια ημέρα, στις 10 Ιουνίου, ολοκληρώθηκε στην Τρίπολη ο δεύτερος γύρος της Κοινής Τεχνικής Επιτροπής Ελλάδας-Λιβύης, με τις δύο πλευρές να συμφωνούν να συνεχίσουν τον διάλογο «με βάση το διεθνές δίκαιο» (Newsbomb). Τα δύο σκέλη δεν είναι ξεχωριστά. Είναι η ίδια κίνηση.

Γιατί η Αθήνα δεν βγάζει δικό της χάρτη

Η λογική πίσω από τη φράση του υπουργού είναι πιο τεχνική απ' όσο δείχνει. Στο Δίκαιο της Θάλασσας, η οριοθέτηση ανάμεσα σε χώρες με απέναντι ή παρακείμενες ακτές δεν γίνεται μονομερώς. Γίνεται με συμφωνία και στόχο δίκαιη λύση, ή με δικαστική επίλυση (UNCLOS).

Δύο έννοιες βρίσκονται στον πυρήνα της διαφοράς. Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη είναι η θαλάσσια ζώνη έως 200 ναυτικά μίλια όπου ένα κράτος εκμεταλλεύεται τους πόρους, από την αλιεία ως τους υδρογονάνθρακες. Η υφαλοκρηπίδα αφορά ειδικά τον βυθό και το υπέδαφος. Κανένα από τα δύο δικαιώματα δεν κατοχυρώνεται με έναν νόμο τρίτου κράτους ούτε με έναν χάρτη.

Αυτό εξηγεί γιατί η Ελλάδα δεν απαντά στη «Γαλάζια Πατρίδα» με αντι-χάρτη. Απαντά με διαδικασία. Η τεχνική επιτροπή με τη Λιβύη δεν είναι συμφωνία ΑΟΖ, και ελληνικές διπλωματικές πηγές παραδέχονται ότι οι συνομιλίες δεν αναμένεται να οδηγήσουν άμεσα σε οριστικές αποφάσεις (Skai). Ο ρόλος της είναι άλλος: μεταφέρει τη σύγκρουση από το επίπεδο των μονομερών χαρτών στο επίπεδο των συντεταγμένων, της μεθοδολογίας και του εφαρμοστέου δικαίου. Είναι το θεσμικό αντίβαρο στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Η ΕΕ στηρίζει αυτή τη γραμμή. Σε επίσημη απάντηση που παραπέμπει στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Κομισιόν επαναλαμβάνει ότι το μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης «θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών» και δεν παράγει νομικές συνέπειες για αυτά (European Commission). Η Άγκυρα απορρίπτει πλήρως αυτή την ανάγνωση, υποστηρίζοντας ότι το μνημόνιο είναι σύμφωνο με το διεθνές δίκαιο (Turkish MFA). Πρόκειται για πραγματική σύγκρουση νομικών αφηγήσεων, όχι παρεξήγηση.

Το αδύναμο σημείο της ελληνικής κίνησης

Εδώ όμως είναι η ρωγμή που η περιγραφική κάλυψη αποφεύγει. Η Τρίπολη συνομιλεί με την Αθήνα χωρίς να αποκηρύσσει την Άγκυρα. Η πιο καθαρή λιβυκή επίσημη αναφορά για τη χθεσινή επαφή είναι μια σύντομη καταγραφή του κρατικού πρακτορείου LANA, για συνάντηση του υπηρεσιακού ΥΠΕΞ Ταχέρ αλ-Μπαούρ με την Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου (LANA). Καμία ένδειξη ότι η κυβέρνηση εθνικής ενότητας παγώνει ή επαναδιαπραγματεύεται το μνημόνιο του 2019. Αντίθετα, μέσα στο 2025 προχώρησε σε νέες ενεργειακές συμφωνίες με την Άγκυρα (Sharq Forum).

Η λογική της Τρίπολης είναι ψυχρά υπολογιστική. Κρατά τον ελληνικό δίαυλο για νομιμοποίηση, ενέργεια και ευρωπαϊκή πρόσβαση, αλλά δεν θυσιάζει την Τουρκία, που παραμένει ο βασικός πάροχος ασφάλειας στη δυτική Λιβύη (Daily Sabah). Πατάει σε δύο βάρκες.

Και λείπει ο μισός χάρτης. Η ανατολική Λιβύη, η Βουλή στο Τομπρούκ και ο Αγκίλα Σάλεχ δεν είναι στο τραπέζι. Ο Σάλεχ έχει χαρακτηρίσει το τουρκολιβυκό μη δεσμευτικό επειδή δεν κυρώθηκε από τη Βουλή (Library of Congress, Libya Review). Το ίδιο επιχείρημα, όμως, μπορεί αύριο να στραφεί εναντίον μιας συμφωνίας Ελλάδας-Τρίπολης χωρίς ευρύτερη λιβυκή κάλυψη.

Το πρακτικό όφελος για την Αθήνα είναι στενό αλλά υπαρκτό: χτίζει αρχείο καλόπιστης διαπραγμάτευσης με κράτος που έχει υπογράψει την UNCLOS, ενισχύοντας τη θέση της σε ΕΕ και ΟΗΕ (China-CEE). Όσο όμως η Τρίπολη δεν αποκηρύσσει το μνημόνιο και η ανατολική Λιβύη μένει εκτός, κάθε μελλοντική οριοθέτηση παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Η Ελλάδα κράτησε ανοιχτό το κανάλι. Το ερώτημα είναι αν οδηγεί κάπου, ή αν απλώς αγοράζει χρόνο.