ΕΚΤ: Φρένο στη ζήτηση για το ενεργειακό σοκ

Στις 11 Ιουνίου η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αναμένεται να ανεβάσει το επιτόκιο καταθέσεων από 2,00% σε 2,25%, την πρώτη αύξηση εδώ και χρόνια. Η ΕΚΤ αυξάνει το κόστος δανεισμού τη στιγμή που η ευρωπαϊκή οικονομία ήδη συρρικνώνεται: το ΑΕΠ της Ευρωζώνης υποχώρησε 0,2% το πρώτο τρίμηνο, αναθεωρημένο προς τα κάτω από αρχικό +0,1% (Eurostat). Γιατί, λοιπόν, να πατάς φρένο σε μια οικονομία που ήδη επιβραδύνει;

Το εργαλείο δεν ταιριάζει στο πρόβλημα

Η αιτία του πληθωρισμού αυτή τη φορά είναι εξωγενής: το ενεργειακό σοκ από τον αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ. Εδώ είναι το πρόβλημα της ΕΚΤ: τα επιτόκια δεν παράγουν πετρέλαιο ούτε LNG. Όσο κι αν ακριβύνει το χρήμα, το βαρέλι δεν θα φτηνύνει.

Τότε γιατί αυξάνει; Διότι το ενεργειακό σοκ έχει αρχίσει να μολύνει την υπόλοιπη οικονομία. Ενώ η ενέργεια τρέχει με 10,9%, ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες (που δείχνει πόσο βαθιά έχει περάσει η ακρίβεια) ανέβηκε στο 3,5% (Eurostat). Αυτό λέγεται διάχυση: το ακριβό κόστος ενέργειας μπαίνει σταδιακά στις τιμές κάθε αγαθού και υπηρεσίας. Ο φόβος της ΕΚΤ είναι τα «second-round effects», όταν μισθοί, προσδοκίες και τιμολογήσεις κλειδώνουν τον πληθωρισμό ψηλά (BIS). Γι' αυτό αξιωματούχοι όπως η Schnabel και ο Lane μετακινήθηκαν από το «αγνοούμε προσωρινά» το σοκ στο «δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις έμμεσες επιδράσεις» (Reuters).

Εφόσον η ΕΚΤ δεν ελέγχει την προσφορά ενέργειας, της μένει ένα μόνο εργαλείο: να συμπιέσει τη ζήτηση. Ακριβότερα δάνεια σημαίνουν λιγότερη κατανάλωση και επένδυση, άρα λιγότερη πίεση στις τιμές. Επιλέγει, δηλαδή, να ρισκάρει βαθύτερη επιβράδυνση για να μην χαθεί η αξιοπιστία του στόχου του 2%.

Το δίλημμα έχει δύο ισχυρές πλευρές

Το επιχείρημα υπέρ είναι το μάθημα της δεκαετίας του 1970: όταν μια κεντρική τράπεζα χάνει την αγκύρωση των προσδοκιών, το πληρώνει αργότερα με πολύ πιο επώδυνη σύσφιξη (Cambridge). Ο κίνδυνος όμως είναι προφανής: αν η ΕΚΤ πιέσει υπερβολικά για ένα ενεργειακό σοκ που ίσως αποδειχθεί προσωρινό, θα στραγγαλίσει την ανάπτυξη χωρίς να ρίξει τις τιμές (SUERF). Αυτό ακριβώς είναι το στασιμοπληθωριστικό δίλημμα: όποια κίνηση κι αν γίνει, κάποιος χάνει.

Οι αγορές πάντως δεν περιμένουν μία μόνο αύξηση. Οι αγορές και οι αναλυτές προεξοφλούν πλέον πλήρως την αύξηση στο 2,25%, με τιμολόγηση για δύο αυξήσεις έως τον Σεπτέμβριο και 92% πιθανότητα τρίτης έως τον Δεκέμβριο (ECB, Reuters).

Ποιος πληρώνει το φρενάρισμα στην Ελλάδα

Όπως είδαμε νωρίτερα σήμερα, τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν ήδη το 36% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση (To Brief). Η νέα αύξηση της ΕΚΤ έρχεται να επιβαρύνει έναν ήδη εξαντλημένο προϋπολογισμό.

Στην Ελλάδα η μετάδοση είναι σχεδόν μηχανική: ΕΚΤ → Euribor → τραπεζικά επιτόκια → δόσεις. Ένα κυμαινόμενο στεγαστικό ανατιμολογείται αυτόματα μόλις ανέβει ο δείκτης αναφοράς. Με πλήρη μετακύλιση, +25 μονάδες βάσης σε δάνειο 200.000 ευρώ σημαίνουν περίπου +26 ευρώ τον μήνα, ή 312 ευρώ τον χρόνο.

Το πιο εύγλωττο στοιχείο όμως είναι η ασυμμετρία. Τον Ιανουάριο 2026, τα νέα στεγαστικά κυμαινόμενου ήταν στο 3,41% και τα επιχειρηματικά στο 4,11%, ενώ οι καταθέσεις όψεως των νοικοκυριών πληρώνονταν με μόλις 0,03%. Το spread νέων δανείων-καταθέσεων έφτασε τις 4,35 ποσοστιαίες μονάδες (BoG).

Η αύξηση περνά γρήγορα στις δόσεις των δανειοληπτών, αλλά σχεδόν καθόλου στις αποδόσεις των καταθετών. Η ΕΚΤ αναγνωρίζει ότι το βάρος πέφτει δυσανάλογα στα χαμηλότερα εισοδήματα και στους δανειολήπτες κυμαινόμενου (ECB). Ακόμη κι αν το ενεργειακό σοκ αποδειχθεί προσωρινό, η μεταφορά πλούτου έχει ήδη συμβεί. Τα αυξημένα επιτόκια μεταφράζονται άμεσα σε τραπεζικά έσοδα από τα δάνεια, την ώρα που οι αποδόσεις των καταθέσεων παραμένουν καθηλωμένες στο 0,03%.