Η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια ποντάροντας σε φθηνότερη ενέργεια

Δύο αριθμοί τράβηξαν προς αντίθετες κατευθύνσεις τον Αύγουστο στην Ευρωζώνη: η ενέργεια ακρίβυνε κατά 14,3% μέσα σε έναν χρόνο, ενώ ο δομικός πληθωρισμός, αυτός που αφαιρεί ενέργεια και τρόφιμα για να δείξει τις βαθύτερες πιέσεις, υποχώρησε στο 2,4% (Eurostat). Μπροστά σε αυτό το δίλημμα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (η κεντρική τράπεζα της Ευρωζώνης) διάλεξε την αυστηρότητα: ανέβασε τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης, φέρνοντας το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,50% από τις 16 Σεπτεμβρίου (ΕΚΤ).

Είναι η δεύτερη αύξηση μέσα στο 2026 (To Brief), και η Κριστίν Λαγκάρντ τη χαρακτήρισε ομόφωνη και «no-brainer», επικαλούμενη πληθωρισμό που παραμένει πάνω από τον στόχο εξαιτίας του ενεργειακού σοκ από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή (ΕΚΤ). Το στοίχημα, όμως, κρύβεται μέσα στις προβλέψεις της.

Η ΕΚΤ αναβάθμισε τη βασική της πρόβλεψη για το 2027: ανάπτυξη 1,4% και πληθωρισμό 2,5% (προβολές ΕΚΤ). Ακούγεται καθησυχαστικό, μέχρι να δει κανείς πού στηρίζεται: σε πετρέλαιο γύρω στα 78 δολάρια το βαρέλι και φυσικό αέριο γύρω στα 43 ευρώ τη μεγαβατώρα, κατά μέσο όρο το 2027. Η ανάκαμψη του 2027, δηλαδή, προϋποθέτει φθηνότερη ενέργεια, που σημαίνει αποκλιμάκωση του πολέμου. Και οι παραδοχές αυτές «κλείδωσαν» στα τέλη Αυγούστου, πριν την τελευταία κλιμάκωση: στις 9 Σεπτεμβρίου, μετά από πλήγματα σε δεξαμενόπλοια, το Brent έκλεισε πάνω από τα 101 δολάρια (Reuters) και το ευρωπαϊκό αέριο άγγιξε τα 81 ευρώ (Xinhua), επίπεδα που η ίδια η ΕΚΤ κατατάσσει όχι στο βασικό αλλά στο δυσμενές της σενάριο (MUFG).

Πόσο κοστίζει ο πόλεμος, μετρημένο

Αν το πετρέλαιο δεν πέσει, τα σενάρια της ίδιας της ΕΚΤ αλλάζουν όψη. Ακόμα κι αν ο πόλεμος λήξει γρήγορα, η ανάπτυξη του 2027 ανεβαίνει μόλις στο 1,5%· αυτό που αλλάζει θεαματικά είναι ο πληθωρισμός, που υποχωρεί στο 1,9% αντί για 2,5% (προβολές ΕΚΤ). Το βασικό σενάριο, με άλλα λόγια, κερδίζει ελάχιστα σε ανάπτυξη από τις καλές ειδήσεις, αλλά είναι εκτεθειμένο σε πληθωρισμό από τις κακές. Αν η ενέργεια παραμείνει ακριβή, το δυσμενές σενάριο δίνει ανάπτυξη 1,1% και πληθωρισμό 3,2%, και στο πιο ακραίο, με πετρέλαιο στα 132 δολάρια και αέριο στα 130 ευρώ το δ΄ τρίμηνο, η ανάπτυξη πέφτει στο 0,4% και ο πληθωρισμός εκτοξεύεται στο 5,4% (ΕΚΤ).

Προσοχή στην παραδοχή: και στα δύο δυσμενή σενάρια η ΕΚΤ κρατά την ίδια πολιτική με το βασικό. Το 5,4%, δηλαδή, δεν περιλαμβάνει νέες αυξήσεις επιτοκίων ως απάντηση· είναι το σκέτο μέγεθος του σοκ.

Η απόσταση ανάμεσα στο βασικό 2,5% και στο ακραίο 5,4%, σχεδόν τρεις ποσοστιαίες μονάδες, δεν οφείλεται μόνο στην ακριβότερη ενέργεια. Το κλειδί είναι ένας άλλος αριθμός: ο δομικός πληθωρισμός, όπως τον προβλέπει η ΕΚΤ για το 2027, ανεβαίνει από 2,6% στο βασικό σε 3,5% στο ακραίο. Αυτό σημαίνει ότι το σοκ έχει «διαχυθεί» στην υπόλοιπη οικονομία: η ακριβή ενέργεια ανεβάζει το κόστος παραγωγής, κι έπειτα εργαζόμενοι και επιχειρήσεις ενσωματώνουν τις αυξήσεις σε μισθούς και τιμές.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το όριο της ΕΚΤ. Τα επιτόκια δεν φέρνουν πίσω το πετρέλαιο που λείπει από την αγορά· αυτό το κρίνει ο Ορμούζ, όχι η Φρανκφούρτη. Αυτό που μπορούν να κάνουν είναι να εμποδίσουν τη διάχυση, να μην αφήσουν την πρώτη ανατίμηση να γίνει δεύτερος γύρος αυξήσεων.

Γι' αυτό και η κίνηση είναι προληπτική. Προς το παρόν τα στοιχεία δεν δείχνουν ενεργή σπείρα μισθών-τιμών: η αμοιβή ανά εργαζόμενο επιβραδύνθηκε στο β΄ τρίμηνο από 3,5% σε 3,3% (ΕΚΤ). Η ιστορία, πάντως, δικαιώνει την προσοχή: από πάνω από 100 επεισόδια πληθωρισμού σε 56 χώρες, μόνο περίπου το 60% έσβησε μέσα σε πέντε χρόνια (International Journal of Central Banking).

Τι σημαίνει για ένα ελληνικό νοικοκυριό

Η Ελλάδα πληρώνει αυτή την ισορροπία από δύο μεριές ταυτόχρονα. Από τη μία, το ακριβότερο χρήμα χτυπά τα κυμαινόμενα δάνεια: τον Ιούλιο οι τράπεζες χρέωναν κατά μέσο όρο 4,67% στα νέα δάνεια, ενώ έδιναν μόλις 0,39% στις νέες καταθέσεις (Τράπεζα της Ελλάδος). Η αύξηση θα φανεί στη δόση στην επόμενη ανατιμολόγηση· η ανταμοιβή του καταθέτη αργεί.

Από την άλλη, το ενεργειακό σοκ χτυπά εκεί που το ελληνικό νοικοκυριό είναι ήδη εκτεθειμένο. Το 2024, πριν καν το νέο σοκ, το 19% των κατοίκων της Ελλάδας δήλωνε ότι δεν μπορούσε να ζεστάνει επαρκώς το σπίτι του, πάνω από το διπλάσιο του ευρωπαϊκού 9,2% (Eurostat).

Η Φρανκφούρτη μπορεί να φρενάρει τον δεύτερο γύρο· το πρώτο σοκ το αποφασίζει ο Ορμούζ. Η ΕΚΤ στοιχημάτισε σε φθηνότερη ενέργεια, και αν το στοίχημα δεν βγει, ο λογαριασμός θα φτάσει πρώτα σε όσους δυσκολεύονταν να ζεσταθούν ακόμη και όταν η ενέργεια ήταν φθηνή.