Εκεχειρία στο χαρτί, 69 παραβιάσεις στο πεδίο

Την ίδια ημέρα που η Ουάσιγκτον ανακοίνωνε το νέο, γεμάτο κενά πλαίσιο εκεχειρίας Ισραήλ-Λιβάνου (To Brief), ο ΟΗΕ κατέγραψε 69 παραβιάσεις του λιβανικού εναέριου χώρου, περίπου 25 ισραηλινά πλήγματα και 569 τροχιές βλημάτων από ισραηλινές θέσεις, ενώ ένας Σέρβος κυανόκρανος της UNIFIL σκοτώθηκε κοντά στη Μαρτζαγιούν (UN, UN News). Αυτή η απόκλιση μεταξύ διπλωματικών δεσμεύσεων και στρατιωτικής πραγματικότητας δεν είναι ατύχημα της στιγμής. Είναι δομικό χαρακτηριστικό του Λιβάνου.

Για να καταλάβει κανείς γιατί η Βηρυτός δεσμεύεται και τα πυρά συνεχίζονται, πρέπει να δει πώς είναι φτιαγμένο το ίδιο το κράτος. Ο Λίβανος δεν έχει μια απλή κάθετη αλυσίδα εντολών. Είναι σύστημα μοιρασμένης εξουσίας ανάμεσα στις θρησκευτικές κοινότητες: πρόεδρος μαρωνίτης, πρωθυπουργός σουνίτης, πρόεδρος Βουλής σιίτης (France Diplomatie, CFR). Μέσα σε αυτό το σύστημα, η Χεζμπολάχ είναι ταυτόχρονα κόμμα, κοινωνικό δίκτυο και, κυρίως, ανεξάρτητη ένοπλη δύναμη που δεν παίρνει διαταγές από τον λιβανικό στρατό.

Δύο εξουσίες, ένα έδαφος

Όταν ο πρωθυπουργός Νάουαφ Σαλάμ υπογράφει ένα τριμερές ανακοινωθέν με ΗΠΑ και Ισραήλ, δεσμεύει το κράτος. Δεν δεσμεύει όμως τον στρατό της Χεζμπολάχ, που λειτουργεί ως ξεχωριστός πόλος. Η οργάνωση το είπε ωμά: «δεν έχουμε δώσει καμία δέσμευση σε κανέναν» (Euronews Arabic), και ο Ναΐμ Κάσεμ απέρριψε τη συμφωνία ως «συνθηκολόγηση» (L'Orient Today). Η θέση της είναι ότι τα όπλα της συζητούνται μόνο σε εθνικό πλαίσιο συναίνεσης, όχι υπό ξένη πίεση. Έτσι η Βηρυτός μπορεί να δεσμεύεται διεθνώς και να μένει ανίκανη να δώσει εντολή στο πεδίο.

Το νέο πλαίσιο της 4ης Ιουνίου ζητά ακριβώς αυτό που το κράτος δεν μπορεί να εγγυηθεί: πλήρη παύση πυρών από τη Χεζμπολάχ, απομάκρυνση των στελεχών της νότια του ποταμού Λιτάνι και ζώνες όπου θα δοκιμαστεί πειραματικά ο αποκλειστικός έλεγχος του λιβανικού στρατού (US Embassy). Το κείμενο δεν περιλαμβάνει δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ισραηλινής αποχώρησης (Reuters). Η Χεζμπολάχ διαβάζει αυτή την ασυμμετρία ως παγίδα, καθώς ακόμη και ο ΟΗΕ ζητά από το Ισραήλ πλήρη αποχώρηση βόρεια της Γαλάζιας Γραμμής (της οριοθετικής γραμμής που έχει χαράξει ο ΟΗΕ μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ) (UN).

Το αντίστροφο επιχείρημα είναι εξίσου ισχυρό, και το έχει αναγνωρίσει το ίδιο το λιβανικό σύστημα. Μια χώρα όπου μια μη κρατική οργάνωση κρατά ανεξάρτητο στρατό δεν έχει μονοπώλιο της νόμιμης βίας, ούτε δημοκρατικό έλεγχο για το πότε μπαίνει σε πόλεμο (RUSI). Δεν είναι θεωρητικό. Τον Ιανουάριο του 2025 ο Λίβανος ψήφισε συνταγματική τροπολογία που κατοχυρώνει το «κρατικό μονοπώλιο των όπλων» (Belfer Center). Στο χαρτί υπάρχει. Στο πεδίο, ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν τον Μάρτιο του 2026 ξανάναψε τα μέτωπα και ακύρωσε την προσπάθεια αφοπλισμού.

Για την Ελλάδα το διακύβευμα είναι θεσμικό. Η Αθήνα ήταν μεταξύ των κρατών που ζήτησαν έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, στηρίζει την πλήρη εφαρμογή της απόφασης 1701 και χαρακτήρισε την ισραηλινή χερσαία προέλαση επικίνδυνη κλιμάκωση που πρέπει να αναστραφεί (ΥΠΕΞ, ProtoThema). Η Αθήνα επενδύει διπλωματικά στην πλήρη εφαρμογή της απόφασης 1701. Όταν τέτοιες αποφάσεις του ΟΗΕ ακυρώνονται στην πράξη, αποδυναμώνεται το βασικό εργαλείο εθνικής ασφάλειας κρατών που, όπως η Ελλάδα, βασίζονται στο διεθνές δίκαιο.

Η UNIFIL μπορεί να παρατηρεί, να περιπολεί, να αναφέρει και να στηρίζει τον λιβανικό στρατό. Δεν μπορεί να αφοπλίσει τη Χεζμπολάχ ούτε να εκδιώξει ισραηλινές δυνάμεις (press.un.org). Όσο η μία πλευρά υπογράφει και ένας ανεξάρτητος στρατός συνεχίζει να πυροβολεί, οι διπλωματικές συμφωνίες θα στερούνται μηχανισμού εφαρμογής στο πεδίο.