Ο ΕΦΚΑ επιστρέφει σε ελλείμματα από το 2029

Έλλειμμα 362 εκατ. ευρώ το 2029 και 1,27 δισ. ευρώ το 2030. Μετά από μια μακρά περίοδο πλεονασμάτων, οι νέες προβολές του υπουργείου Οικονομικών δείχνουν τον μεγαλύτερο ασφαλιστικό φορέα της χώρας να γυρίζει ξανά στο κόκκινο. Παρά την ανάπτυξη και την πτώση της ανεργίας, το έλλειμμα εμφανίζεται. Για να πάρει κανείς το μέτρο, ο ΕΦΚΑ εισπράττει περίπου €20 δισ. τον χρόνο σε εισφορές (Capital.gr). Το πρόβλημα δεν είναι το μέγεθος του ποσού, αλλά η αλλαγή κατεύθυνσης μετά από χρόνια θετικών ισολογισμών.

Ο e-ΕΦΚΑ είναι ο ενιαίος δημόσιος φορέας που εισπράττει εισφορές και πληρώνει συντάξεις (e-ΕΦΚΑ). Λειτουργεί ως σύστημα «οι σημερινοί πληρώνουν τους σημερινούς»: οι εισφορές των εργαζομένων σήμερα δεν μπαίνουν σε ατομικό κουμπαρά, αλλά χρηματοδοτούν τις συντάξεις που καταβάλλονται αυτή τη στιγμή. Όσο οι εισφέροντες αυξάνονται πιο γρήγορα από τους συνταξιούχους, το σύστημα αναπνέει. Όταν συμβαίνει το αντίστροφο, αρχίζει η πίεση. Οι προβολές αυτές δεν είναι πολιτική δήλωση· αποτελούν υποχρέωση της χώρας στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών σχεδίων, βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1263 (EUR-Lex, European Commission).

Γιατί η πτώση της ανεργίας δεν αρκεί

Όμως η πτώση της ανεργίας δεν σώζει τον ΕΦΚΑ. Ο φορέας δεν ζει από τον αριθμό των απασχολουμένων, αλλά από τη δηλωμένη μισθολογική βάση πάνω στην οποία πληρώνονται εισφορές.

Εδώ μπαίνει η ποιότητα των θέσεων. Τα στοιχεία της ΕΡΓΑΝΗ δείχνουν σταθερά υψηλή συμμετοχή ευέλικτων μορφών εργασίας στις νέες προσλήψεις (ΕΡΓΑΝΗ). Δύο θέσεις μερικής απασχόλησης δεν παράγουν τις εισφορές μιας σταθερής θέσης πλήρους απασχόλησης.

Προσθέστε τον πληθωρισμό. Οι μισθοί μπορεί να αυξάνονται ονομαστικά, αλλά αν η πραγματική αγοραστική δύναμη μένει πίσω, η αντοχή του συστήματος δεν βελτιώνεται (OECD). Η χαμηλή παραγωγικότητα βάζει ταβάνι στους μισθούς, άρα και στις εισφορές που μπορεί να σηκώσει διατηρήσιμα η οικονομία (OECD). Και όσο μέρος της εργασίας μένει αδήλωτο, η βάση στενεύει κι άλλο (European Commission).

Πάνω από όλα αυτά κάθεται το δημογραφικό. Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε για το 2025 μόλις 65.594 γεννήσεις, από 68.467 το 2024, νέο ιστορικό χαμηλό (To Brief). Ο δείκτης γονιμότητας στέκεται στα 1,26 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το 2,1 που χρειάζεται μια κοινωνία απλώς για να αναπληρώνεται (Eurostat). Λιγότερες γεννήσεις σήμερα σημαίνουν λιγότεροι εισφέροντες αύριο, τη στιγμή που οι άνω των 65 αυξάνονται και ζουν περισσότερα χρόνια στη σύνταξη. Η Κομισιόν, στο Ageing Report 2024, βάζει αυτόν ακριβώς τον κίνδυνο στο επίκεντρο για χώρες σαν την Ελλάδα (European Commission).

Αν το έλλειμμα επιβεβαιωθεί, ποιος θα το καλύψει; Ο πιθανότερος πρώτος απορροφητής είναι ο κρατικός προϋπολογισμός, που ήδη λειτουργεί ως εγγυητής του πρώτου πυλώνα, με αποτέλεσμα το βάρος να μετατίθεται στους φορολογούμενους (IMF). Ο δεύτερος, πιο σιωπηλός μηχανισμός είναι οι αυξήσεις συντάξεων κάτω από τον πληθωρισμό, μια περικοπή σε πραγματικούς όρους που δεν γράφεται ποτέ ως περικοπή. Δεν βοηθά ότι οι οφειλές προς τον ίδιο τον ΕΦΚΑ είχαν φτάσει τα €50,68 δισ. στο τέλος του τρίτου τριμήνου 2025 (mononews.gr).

Για την Ελλάδα το δίλημμα είναι οδυνηρό: πώς κρατάς αξιοπρεπείς συντάξεις όταν στενεύει η βάση όσων πληρώνουν (OECD). Το πιο σκληρό κομμάτι της αριθμητικής δεν αφορά τους σημερινούς συνταξιούχους, αλλά τους σημερινούς εργαζόμενους. Με δείκτη γονιμότητας 1,26, οι επόμενες γενιές θα είναι ακόμη λιγότερες για να πληρώσουν τις συντάξεις όσων σήμερα καταβάλλουν εισφορές.