Η ΕΕ ανοίγει την πρώτη θεματική ενότητα ενταξιακών διαπραγματεύσεων για Ουκρανία και Μολδαβία

Οι πρέσβεις των 27 έδωσαν στις 12 Ιουνίου το πράσινο φως για να ανοίξει το πρώτο ουσιαστικό κεφάλαιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία και τη Μολδαβία (The Star/Reuters). Η κίνηση ξεκλείδωσε αφού η Βουδαπέστη απέσυρε το μπλόκο που κρατούσε δύο χρόνια, σε αντάλλαγμα δεσμεύσεων του Κιέβου για την ουγγρική μειονότητα στην Υπερκαρπαθία (To Brief). Στην επιφάνεια είναι μια γραφειοκρατική απόφαση. Στην ουσία, η ένταξη μετατρέπεται σε χαρτί πάνω στο τραπέζι των ειρηνευτικών συνομιλιών για την Ουκρανία.

Εδώ βρίσκεται η σύγκρουση. Το Κίεβο πιέζει για μια ημερομηνία μέχρι το 2027, κλειδωμένη μέσα σε μια πιθανή συμφωνία τερματισμού του πολέμου. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι την περιγράφει ως «οικονομική και γεωπολιτική εγγύηση ασφαλείας», ένα τετελεσμένο που η Ρωσία δεν θα μπορεί αργότερα να αναιρέσει (President of Ukraine). Οι Βρυξέλλες προσφέρουν το αντίθετο: μια αργή, υπό όρους διαδικασία επιτήρησης.

Αυτό που ανοίγει τώρα είναι το πρώτο «cluster», δηλαδή η πρώτη ομάδα διαπραγματευτικών κεφαλαίων. Λέγεται «Θεμελιώδη» (Fundamentals) και καλύπτει κράτος δικαίου, δικαιοσύνη, θεμελιώδη δικαιώματα και δημοσιονομικό έλεγχο. Είναι σχεδιασμένο να ανοίγει πρώτο και να κλείνει τελευταίο. Με άλλα λόγια, λειτουργεί ως διαρκής έλεγχος, όχι ως τυπική φόρμα (European Commission).

Θεσμικά, η εικόνα είναι πιο πεζή από το σύνθημα του 2027. Οι διαπραγματεύσεις δεν αρχίζουν σήμερα. Η πρώτη Διακυβερνητική Διάσκεψη, το φόρουμ όπου επισημοποιούνται τα μεγάλα βήματα, έγινε ήδη στις 25 Ιουνίου 2024. Αυτό που αλλάζει είναι ότι Ουκρανία και Μολδαβία περνούν από την τυπική έναρξη στις πρώτες πραγματικές συνομιλίες πάνω σε μεταρρυθμίσεις (European Parliament). Και η ομοφωνία παραμένει. Κάθε κράτος μπορεί ξανά να μπλοκάρει το άνοιγμα επόμενων κεφαλαίων, το κλείσιμό τους και τελικά την ίδια τη Συνθήκη Προσχώρησης. Η Ουγγαρία δεν εγκατέλειψε το όπλο της. Το μετέτρεψε σε ανανεώσιμη μόχλευση, με τον Πέτερ Μάγιαρ να ξεκαθαρίζει ότι η τελική ένταξη θα περάσει και από ουγγρικό δημοψήφισμα (DW).

Τι υπόσχεται πραγματικά το «2027»

Η ημερομηνία που το Κίεβο θέλει ως ασπίδα δεν είναι νομική εγγύηση. Η μόνη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ, το άρθρο 42(7), ισχύει αποκλειστικά για κράτη-μέλη. Έχει ενεργοποιηθεί μία μόνο φορά, από τη Γαλλία το 2015, και δεν λειτουργεί αυτόματα όπως το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ (EUR-Lex). Πριν από την πλήρη ένταξη, η ΕΕ προσφέρει πολιτική αγκύρωση, όχι στρατιωτική ομπρέλα.

Η Μόσχα, ωστόσο, δείχνει να το διαβάζει αλλιώς. Η ρωσική διπλωματία υποστηρίζει πλέον ότι η ένταξη της Ουκρανίας «δεν ανταποκρίνεται στα συμφέροντα της Ρωσίας», ακριβώς λόγω της «στρατιωτικοποίησης» της Ένωσης και της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας (TASS). Για τον Κρεμλίνο, η ΕΕ παύει να είναι ένα οικονομικό κλαμπ και γίνεται δυτικός συνασπισμός ασφαλείας χαμηλότερης έντασης. Αυτό από μόνο του δίνει στην υπόσχεση του 2027 αξία αποτροπής.

Το πρόβλημα είναι ότι η υπόσχεση κοστίζει. Λόγω του τεράστιου αγροτικού της τομέα, η είσοδος της Ουκρανίας με τους σημερινούς κανόνες θα απαιτούσε αύξηση 22-25% στις δαπάνες της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και περίπου 7% στη συνοχή (CER). Αυτός ο λογαριασμός εξηγεί γιατί αρκετές πρωτεύουσες, και η Αθήνα ως καθαρός αποδέκτης, θέλουν δικλίδες και μεταβατικές περιόδους πριν δεσμευτούν σε ημερομηνία.

Αν το κόστος εξηγεί τον δισταγμό των Βρυξελλών, η Μολδαβία δείχνει ποιος πληρώνει το τίμημα της καθυστέρησης. Για το Κισινάου η ΕΕ είναι εργαλείο επιβίωσης απέναντι στη ρωσική πίεση, με τη ρωσική παρουσία στην Υπερδνειστερία και την εκλογική παρέμβαση ανοιχτές πληγές. Η Κάγια Κάλας διαβεβαίωσε ότι η Υπερδνειστερία «δεν θα γίνει εμπόδιο» (EEAS). Προχωρώντας δεμένη με την Ουκρανία, η Μολδαβία κερδίζει ορατότητα και πόρους. Κινδυνεύει όμως να γίνει όμηρος ενός πολέμου που δεν ελέγχει. Κάθε ουγγρικό βέτο και κάθε ευρωπαϊκός δισταγμός για το Κίεβο μπορεί να παγώσει και τη δική της πορεία (ECFR). Το Κίεβο ζητάει μια ημερομηνία που η ΕΕ δεν είναι έτοιμη να δώσει. Όσο διαρκεί αυτή η εκκρεμότητα, η Μόσχα κερδίζει χρόνο και η Μολδαβία μένει εκτεθειμένη στο μέτωπο του διπλανού της.