Στο δυσμενές σενάριο της ευρωζώνης, το ελληνικό χρέος πέφτει

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ο ESM, το ταμείο διάσωσης της ευρωζώνης που κρατά μεγάλο μέρος του ελληνικού χρέους) έτρεξε ένα σκληρό stress test για το τι θα γινόταν αν η οικονομία βυθιζόταν σε κρίση. Σε αυτό το ακραίο σενάριο, η Ελλάδα μαζί με την Κύπρο είναι οι μόνες χώρες όπου το δημόσιο χρέος συνεχίζει να πέφτει σε ορίζοντα δεκαετίας (ESM). Είναι, όμως, και η πιο καθαρή απόδειξη του τιμήματος που πληρώνει η χώρα για να το πετύχει.

Το σενάριο είναι βαρύ. Ο ESM συνδυάζει παρατεταμένη ένταση στη Μέση Ανατολή με ενεργειακό σοκ και απότομη ανατιμολόγηση των αμερικανικών αγορών, με αποτέλεσμα μέση ανάπτυξη μόλις 0,1% στην ευρωζώνη το 2026-27, πληθωρισμό κοντά στο 5% και μέσο δημόσιο χρέος που εκτοξεύεται στο 123% του ΑΕΠ το 2035, από περίπου 90% σήμερα (ESM). Μέσα σε αυτή τη γενική επιδείνωση, η ελληνική τροχιά μένει καθοδική. Ο Robert Blotevogel του ESM το αποδίδει στην ισχυρότερη ανάπτυξη, τη βελτίωση της απασχόλησης, την πτώση ελλειμμάτων και τα μεγάλα ταμειακά διαθέσιμα που λειτουργούν ως ασπίδα.

Γιατί το χρέος «πέφτει» ενώ παραμένει τεράστιο

Το χρέος ως ποσό σε ευρώ και το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ο δείκτης μπορεί να πέφτει όχι επειδή «ξεχρεώνουμε» γρήγορα, αλλά επειδή μεγαλώνει ο παρονομαστής, δηλαδή το ονομαστικό ΑΕΠ, ή επειδή το κράτος βγάζει πρωτογενές πλεόνασμα (Eurostat). Πρωτογενές πλεόνασμα σημαίνει ότι το Δημόσιο εισπράττει περισσότερα απ' όσα ξοδεύει πριν πληρώσει τους τόκους. Όταν, επιπλέον, η οικονομία μεγαλώνει ταχύτερα από το μέσο επιτόκιο του παλιού χρέους, ο δείκτης έχει φυσική τάση να υποχωρεί (European Commission).

Η Ελλάδα έχει ακόμα ένα πλεονέκτημα: το προφίλ των δανείων της. Μεγάλο μέρος του χρέους είναι προς επίσημους πιστωτές (ESM, EFSF και τα διμερή δάνεια του πρώτου μνημονίου, το GLF) με πολύ μακρές λήξεις και προστατευμένους όρους. Οι αποπληρωμές του ESM απλώνονται έως το 2060 και του EFSF έως το 2070 (ESM). Γι' αυτό η χώρα δεν χρειάζεται να αναχρηματοδοτεί μεγάλα κομμάτια κάθε χρόνο, και η άνοδος των σημερινών επιτοκίων περνά αργά στον λογαριασμό.

Το τίμημα της ατρωσίας

Αυτή η αντοχή είναι κατά βάση αρχιτεκτονική, και ακριβώς αυτή η δομή δεσμεύει τους προϋπολογισμούς των επόμενων δεκαετιών. Η πρόσφατη πρόωρη αποπληρωμή 6,94 δισ. ευρώ από τα δάνεια GLF έδειξε ενεργητική διαχείριση, αλλά αφορά ένα μόνο σκέλος: το χρέος δεν έφυγε, μετατράπηκε σε πολύ μακρύ δημοσιονομικό ορίζοντα (ESM, To Brief). Και ο μακρύς ορίζοντας απαιτεί μακρά πειθαρχία. Το παλιό πλαίσιο του Eurogroup του 2018 στηριζόταν στην τεχνική παραδοχή πρωτογενών πλεονασμάτων 3,5% έως το 2022 και κατά μέσο όρο 2,2% ως το 2060 (Consilium). Σήμερα η δεσμευτική άγκυρα είναι οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες του 2024: μια πολυετής πορεία καθαρών δαπανών που κρατά το χρέος σε καθοδική τροχιά (EUR-Lex).

Ποιος πληρώνει αυτή τη σταθερότητα; Η Κομισιόν προβλέπει ότι το χρέος θα συνεχίσει να πέφτει έως το 2027, στηριγμένο σε «χαμηλότερες από το αναμενόμενο δαπάνες, ιδίως τρέχουσες» (European Commission). Λιγότερες τρέχουσες δαπάνες σημαίνει λιγότερα για μισθούς, συντάξεις και υγεία. Ο ίδιος ο ESM παραδέχεται ότι τα μεγάλα πλεονάσματα «επιβάρυναν την ανάπτυξη βραχυπρόθεσμα» (ESM), ενώ το ενεργειακό σοκ του 2026 διαβρώνει το πραγματικό εισόδημα των νοικοκυριών και η μακροχρόνια ανεργία μένει κοντά στο 5%, από τις υψηλότερες στην ΕΕ.

Εδώ είναι η αντίφαση της έκθεσης. Το spread του δεκαετούς (η διαφορά επιτοκίου με το γερμανικό ομόλογο) κρατά κάτω από τις 80 μονάδες βάσης από τον Μάιο 2025 (ESM): οι αγορές δανείζουν την Ελλάδα φθηνά, οι κάτοχοι ομολόγων κερδίζουν, το κράτος θωρακίζεται. Το τίμημα φαίνεται στους αριθμούς. Η χώρα έχει από τις υψηλότερες δαπάνες τόκων στην ευρωζώνη, γύρω στο 3,5% του ΑΕΠ, και τις αντισταθμίζει με πρωτογενές πλεόνασμα 4,8%, ένα φρένο στη ζήτηση και την ανάπτυξη (BNP Paribas). Η ατρωσία που περιγράφει ο ESM είναι πληρωμένη προκαταβολικά, με πλεονάσματα που θα ζητούνται από κάθε κυβέρνηση μέχρι το 2070.