Δύο κρατικά μητρώα διαφωνούν για τα ζώα της Ελλάδας

Δύο επίσημες βάσεις του ελληνικού κράτους μετρούν το ίδιο ζωικό κεφάλαιο και βγάζουν σχεδόν διπλάσιο αποτέλεσμα η μία από την άλλη. Αυτά ακριβώς τα μητρώα τροφοδοτούν τους ελέγχους πάνω στους οποίους εγκρίνονται οι ευρωπαϊκές αγροτικές επιδοτήσεις, το ίδιο σύστημα που ελέγχει και πληρώνει ο ΟΠΕΚΕΠΕ και που εδώ και μήνες βρίσκεται σε ποινική και πολιτική περιδίνηση (To Brief). Το ερώτημα που ανοίγει είναι πρακτικό: ποιος αριθμός ζώων είχε ισχύ όταν έπεφταν τα χρήματα.

Όλα ήρθαν μέσα σε δύο μέρες. Στις 20 Αυγούστου, ρεπορτάζ του Politico εντόπισε ασυμφωνία ανάμεσα στα στοιχεία επιδοτήσεων και στα επίσημα στατιστικά για τα βοοειδή: το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης επιβεβαίωσε ενισχύσεις για περίπου 260.000 αγελάδες το 2024, ενώ η ΕΛΣΤΑΤ, η στατιστική υπηρεσία του κράτους, κατέγραφε το εθνικό κοπάδι να πέφτει από τις 640.000 το 2023 στις 520.000 το 2025 (Politico, Anadolu). Την επομένη, ο ΣΥΡΙΖΑ, με τον τομεάρχη Θεόφιλο Ξανθόπουλο, μετέφερε το βάρος στα αιγοπρόβατα: 8,8 εκατομμύρια ζώα στην ΕΛΣΤΑΤ έναντι περίπου 15,7 εκατομμυρίων στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Κτηνιατρικής (in.gr).

Τρία βιβλία που δεν λένε το ίδιο πράγμα

Πριν διαβαστεί η απόκλιση ως απόδειξη απάτης, μιλάμε για τρία διαφορετικά λογιστικά βιβλία. Η ΕΛΣΤΑΤ κάνει δειγματοληπτική εκτίμηση με ημερομηνία αναφοράς την 1η Νοεμβρίου, φωτογραφίζει δηλαδή το απόθεμα μια συγκεκριμένη μέρα (Naftemporiki). Το κτηνιατρικό σύστημα είναι διοικητικό μητρώο: ο κτηνοτρόφος δηλώνει την ετήσια απογραφή, και μάλιστα υποχρεούται να την υποβάλει ακόμη κι αν έχει μηδενικό κεφάλαιο, εφόσον δεν έχει δηλώσει διακοπή (php.gov.gr). Οι πληρωμές, τέλος, δεν μετρούν όλα τα ζώα αλλά επιλέξιμες κατηγορίες ανά καθεστώς, στα βοοειδή π.χ. μόνο θηλυκά ή μοσχάρια που σφάζονται σε ορισμένα ηλικιακά παράθυρα (Agrotypos). Χρονική τομή, διοικητική καθυστέρηση και διαφορετικός παρονομαστής εξηγούν ένα μέρος της διαφοράς. Το υπόλοιπο είναι το πραγματικό πεδίο ελέγχου.

Και εκεί αρχίζει η ουσία. Η πτώση του βοοτροφικού κοπαδιού από 595.153 σε 519.167 ζώα σε έναν χρόνο, μείωση σχεδόν 13%, επιβεβαιώνεται δημόσια (Agronews). Οι περίπου 260.000 επιδοτούμενες αγελάδες και οι 70.000 σφαγές δεν κλειδώνουν σε δημόσιο πρωτογενή πίνακα, αποδίδονται στο υπουργείο μέσω του Politico, και οι αναδημοσιεύσεις διαφωνούν ακόμη και για το αν πρόκειται για γαλακτοπαραγωγές ή θηλάζουσες αγελάδες, δύο διαφορετικές κατηγορίες ενίσχυσης (in.gr). Δεν αποδεικνύουν από μόνες τους απάτη. Σηκώνουν όμως ερώτημα ορισμών και ποιότητας δεδομένων.

Χανιά και Λάρισα: ίδια ζώα, δωδεκαπλάσιο γάλα

Το πιο βαρύ εύρημα είναι η παραγωγή. Τα Χανιά εμφανίζονται με σχεδόν 950.000 αιγοπρόβατα και μόλις 7,1 εκατομμύρια κιλά πρόβειου και γίδινου γάλακτος από την αρχή του 2025 ως τα μέσα Αυγούστου. Η Λάρισα, με σχεδόν ίδιο δηλωμένο κοπάδι, γύρω στα 994.000 ζώα, παρήγαγε στο ίδιο διάστημα 84,8 εκατομμύρια κιλά (Agrotypos). Σχεδόν δωδεκαπλάσια παραγωγή με τον ίδιο δηλωμένο πληθυσμό. Στην Κρήτη συνολικά, περίπου 5,8 εκατομμύρια θηλυκά αιγοπρόβατα αντιστοιχούν σε γύρω στα 13 κιλά γάλα ανά ζώο τον χρόνο, νούμερο που δύσκολα στέκει κτηνοτροφικά (Athens Voice).

Η πληρωμή δεν στηρίζεται σε έναν «συνολικό αριθμό ζώων», αλλά στην Ενιαία Αίτηση μέσα στο ευρωπαϊκό ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου IACS και σε υποχρεωτικές διασταυρώσεις που το ενωσιακό δίκαιο απαιτεί πριν εγκριθεί κάθε ενίσχυση (EUR-Lex, European Commission). Στην ελληνική εκδοχή, τα δηλωμένα στοιχεία υποτίθεται ότι αντιπαραβάλλονται με την εφορία (ΑΑΔΕ), τον οργανισμό πιστοποίησης αγροτικών προϊόντων ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, το Κτηματολόγιο και στοιχεία γάλακτος. Δεν προκύπτει όμως δημόσια ποιος ήταν ο τελικός αποφασίζων για τη συγκεκριμένη διασταύρωση ζωικού κεφαλαίου με πληρωμές. Στην εξεταστική επιτροπή της Βουλής για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, ο κτηνίατρος Μ. Χνάρης το συνόψισε λέγοντας ότι «ο ΟΠΕΚΕΠΕ ελέγχει και πληρώνει» (emakedonia).

Πάνω σε αυτό το έδαφος παίζεται η πολιτική. Η κυβέρνηση μεταφράζει το πρόβλημα σε διοικητική αποκατάσταση, μεταφέροντας πληρωμές και ελέγχους στην εφορία και εξαγγέλλοντας ηλεκτρονικό «βώλο» για τα αιγοπρόβατα και ενιαία βάση ζώων, με τον υπουργό Κώστα Τσιάρα να χαρακτηρίζει την υπόθεση «εξόχως προβληματική» (iefimerida, thetoc). Ο ΣΥΡΙΖΑ αντιτείνει ότι η αλλαγή πινακίδας δεν απαντά στο ποιος ωφελήθηκε και ποιος κάλυψε το σύστημα (ThePressProject), και το ΠΑΣΟΚ μιλά για «φιάσκο σε φιέστα» (reporter.gr). Και οι τρεις πλευρές, όμως, προσπερνούν το ίδιο σημείο: πώς ακριβώς ελεγχόταν το κοπάδι πριν φύγει το χρήμα.

Η διαφορά των εφτά εκατομμυρίων προβάτων δεν αποδεικνύει μόνη της ούτε πόσα ζώα υπάρχουν ούτε πόσα πληρώθηκαν. Αποδεικνύει κάτι πιο θεμελιώδες: ότι το κράτος δεν παράγει μία αξιόπιστη εικόνα του ζωικού του κεφαλαίου. Και όσο δεν κατονομάζεται ποιο μητρώο διασταυρώνεται, από ποιον, πριν εκταμιευθεί ευρωπαϊκό κονδύλι, κάθε νέο σύστημα ελέγχου μένει υπόσχεση.