Drone στο Τσερνόμπιλ: Πυρηνικός εκβιασμός χωρίς διαρροή

Δεν υπάρχει διαρροή ραδιενέργειας και το κτίριο που χτυπήθηκε ήταν άδειο από πυρηνικό υλικό. Στις 7 Ιουνίου, drone έπληξε το Κεντρικό Αποθηκευτικό Συγκρότημα Χρησιμοποιημένου Πυρηνικού Καυσίμου κοντά στη Μπουριάκιβκα, περίπου 15 χλμ. από τον σταθμό του Τσερνόμπιλ, όχι τον αντιδραστήρα 4 ούτε τη σαρκοφάγο (RBC Ukraine, Interfax-Ukraine). Η Energoatom αναφέρει ότι χτυπήθηκε κτίριο υποδοχής για τα ειδικά δοχεία αποθήκευσης, με φωτιά περίπου 40 τ.μ., χωρίς τραυματίες και χωρίς καύσιμο στο συγκεκριμένο σημείο (Interfax-Ukraine). Ο ΔΟΑΕ, ο οργανισμός του ΟΗΕ για την πυρηνική ασφάλεια, δεν εντόπισε ραδιενεργό μόλυνση και οι μετρήσεις παρέμειναν φυσιολογικές (Business Standard).

Η λέξη «Τσερνόμπιλ» κουβαλάει ένα τραύμα 40 ετών, και ακριβώς αυτό κάνει την εγκατάσταση χρήσιμο εργαλείο πίεσης, ανεξάρτητα από το αν καεί ή όχι μια αποθήκη.

Ο εκβιασμός χωρίς το ατύχημα

Η ουκρανική αφήγηση δεν λέει ότι ξέφυγε ραδιενέργεια. Λέει κάτι πιο λεπτό: η Μόσχα δεν χρειάζεται να προκαλέσει πυρηνικό ατύχημα για να ασκήσει πίεση. Αρκεί να κρατά πυρηνικές υποδομές υπό απειλή, παράγοντας φόβο και διεθνή συναγερμό με ελάχιστο στρατιωτικό κόστος. Ο Ζελένσκι και ο ΥΠΕΞ Αντρίι Σιμπίχα μίλησαν για σκόπιμο πλήγμα και «πυρηνικό εκβιασμό» (Times of India). Στο σημείο βρέθηκαν υπολείμματα Shahed/Geran, του ιρανικής σχεδίασης drone-καμικάζι, σύμφωνα με ουκρανικές αρχές (UNN).

Η σκόπιμη στόχευση παραμένει ουκρανική εκτίμηση, όχι ανεξάρτητο τεχνικό πόρισμα (Korea Times). Η ρωσική πλευρά στις πρώτες αναφορές δεν έδωσε σαφή δημόσια απάντηση, ενώ ανεξάρτητα ρωσόφωνα μέσα μετέδιδαν την καταγγελία ως προερχόμενη από την Energoatom (Meduza). Το μοτίβο της Μόσχας σε προηγούμενα επεισόδια Τσερνόμπιλ ήταν προβλέψιμο: άρνηση ευθύνης, κατηγορία για ουκρανική προβοκάτσια και υποβάθμιση του κινδύνου (Gazeta.ru, Vesti). Αυτό το επικοινωνιακό σχήμα έχει μια λειτουργία: όσο η ευθύνη μένει αμφισβητούμενη, ο φόβος μεταδίδεται αλλά η συνέπεια δεν αποδίδεται.

Το ίδιο αντεπιχείρημα περιορίζει και την ουκρανική βεβαιότητα. Η ζώνη του Τσερνόμπιλ βρίσκεται σε γνωστές διαδρομές drones, και ένα παράπλευρο χτύπημα δεν είναι το ίδιο με σχεδιασμένο ραδιολογικό πλήγμα (UNN). Το επεισόδιο, πάντως, δεν είναι μεμονωμένο. Πριν μία εβδομάδα, drone άνοιξε τρύπα στον τοίχο του στροβιλοστασίου της Ζαπορίζια, με τον ΔΟΑΕ να καταγράφει ζημιές συμβατές με πλήγμα χωρίς να αποδίδει ευθύνη (World Nuclear News · To Brief). Νωρίτερα, ζημιά είχε υποστεί και η ίδια η σαρκοφάγος του αντιδραστήρα 4 (To Brief). Κάθε φορά ο κύκλος είναι ο ίδιος: πλήγμα, καταγγελία, προειδοποίηση, καμία απόδοση ευθύνης.

Το όριο του διεθνούς συστήματος

Ο ΔΟΑΕ επιθεωρεί, μετρά και προειδοποιεί ότι κάθε επίθεση σε πυρηνική εγκατάσταση είναι απαράδεκτη (Euromaidan Press). Δεν έχει όμως στρατό, δεν επιβάλλει ζώνη μη στοχοποίησης και εξαρτάται από την πρόσβαση που του δίνουν τα κράτη (IAEA Statute). Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο προστατεύει τους πυρηνικούς σταθμούς, αλλά η σχετική διάταξη του Άρθρου 56 είναι στενή και δεν καλύπτει ρητά κάθε βοηθητική αποθήκη (ICRC). Έτσι, το χτύπημα μένει αρκετά κοντά για να φοβίσει την Ευρώπη, αλλά όχι αρκετά καταστροφικό ώστε να ενεργοποιήσει καθαρή διεθνή απάντηση.

Για την Ελλάδα, με τα σημερινά δεδομένα, δεν υπάρχει απειλή δημόσιας υγείας. Η ουσιαστική διάσταση είναι θεσμική. Η Ευρώπη διαθέτει το ECURIE για την επείγουσα κοινοποίηση ραδιολογικών περιστατικών και το EURDEP για την ανταλλαγή μετρήσεων, ενώ έχει ήδη στείλει στο Κίεβο εξοπλισμό ανίχνευσης ακτινοβολίας (European Commission). Αυτό που δοκιμάζεται απόψε δεν είναι η ραδιενέργεια. Είναι η ικανότητα της ενημέρωσης να αντέχει απέναντι στον φόβο που στήνεται μεθοδικά γύρω από κάθε πυρηνική εγκατάσταση του πολέμου.