Δισεκατομμύρια σε ψηφιακά έργα, χωρίς κονδύλια για τη συντήρηση

Η Ελλάδα έχτισε τα τελευταία χρόνια ένα καινούργιο ψηφιακό κράτος με ευρωπαϊκά χρήματα: πλατφόρμες, δίκτυα 5G, υποθαλάσσια καλώδια για νησιά, υπολογιστικά συστήματα. Το πρόβλημα εμφανίζεται τώρα, λίγο πριν κλείσει το Ταμείο Ανάκαμψης (το ευρωπαϊκό πακέτο των 36 δισ. ευρώ για την Ελλάδα) στις 31 Αυγούστου 2026: τα κονδύλια πλήρωσαν το χτίσιμο των συστημάτων, όχι το κόστος να συνεχίσουν να δουλεύουν. Και αυτό γεννά έναν κίνδυνο που η αγορά πληροφορικής ήδη ψιθυρίζει: τα ακριβά ψηφιακά έργα να καταλήξουν τα «Ολυμπιακά Ακίνητα» της τεχνολογίας, υποδομές που χτίστηκαν επειδή υπήρχε έκτακτο χρήμα και μετά ρημάζουν.

Η διαφορά κρύβεται σε δύο έννοιες που δεν είναι τόσο τεχνικές όσο ακούγονται. Το χτίσιμο μιας πλατφόρμας, η αγορά servers, το στήσιμο ενός συστήματος είναι κεφαλαιουχική δαπάνη, το μια φορά κόστος για να αποκτήσεις κάτι. Η συντήρηση όμως, οι άδειες χρήσης λογισμικού, οι συνδρομές cloud, το helpdesk και οι αναβαθμίσεις ασφαλείας είναι λειτουργικό κόστος: το πληρώνεις κάθε χρόνο για να μη σβήσει το σύστημα. Το Ταμείο Ανάκαμψης πληρώνει άνετα το πρώτο. Το δεύτερο, όχι.

Γιατί το χρήμα σταματά τον Αύγουστο

Το Ταμείο δεν εξοφλεί τιμολόγια. Πληρώνει μόνο όταν η χώρα πιάνει συγκεκριμένα ορόσημα (EUR-Lex, European Commission), και όλα πρέπει να έχουν κλείσει έως τον Αύγουστο του 2026 (reforms-investments.ec.europa.eu). Το Ευρωκοινοβούλιο έχει ξεκαθαρίσει ότι το Ταμείο δεν επιτρέπεται να υποκαθιστά μόνιμες εθνικές δαπάνες (European Parliament). Άρα η συντήρηση μετά το 2026 πέφτει στον εθνικό προϋπολογισμό, ο οποίος δεν φαίνεται να την έχει προβλέψει πουθενά.

Εδώ η ιστορία γίνεται πιο δυσάρεστη, εξαιτίας του ποιος έχτισε τα έργα. Η πραγματική αξία αυτής της αγοράς ψηφιακών έργων αποτιμάται γύρω στα 3,5-4 δισ. ευρώ, αφού το ονομαστικό σύνολο των συμβάσεων (κοντά στα 6,8 δισ.) περιέχει διπλομετρήσεις λόγω κοινοπραξιών (Powergame, TheTotalBusiness). Μέσα σε αυτή την αγορά, οι χαρτογραφήσεις πάνω σε στοιχεία του ΚΗΜΔΗΣ (του μητρώου δημόσιων συμβάσεων) δείχνουν ακραία συγκέντρωση: τα πέντε μεγαλύτερα σχήματα συμμετέχουν σε περίπου το 71% της αξίας (Capital). Σύμφωνα με τον Ελεύθερο Τύπο, μόνο οι τρεις τηλεπικοινωνιακοί όμιλοι απορρόφησαν το 50,1%, δηλαδή 2,83 δισ. ευρώ σε αναθέσεις 2020-2025 (Eleftheros Typos), αφήνοντας πίσω πολλές παραδοσιακές εταιρείες πληροφορικής (CNN).

Η συγκέντρωση φτιάχνει και το επόμενο πρόβλημα. Όταν λίγοι όμιλοι έχουν χτίσει τα συστήματα, το κράτος τους χρειάζεται και για να τα κρατήσουν στη ζωή. Αυτό λέγεται εξάρτηση από τον προμηθευτή: το Δημόσιο δύσκολα αλλάζει ανάδοχο, άρα πληρώνει όποια τιμή ζητηθεί για αναβαθμίσεις και υποστήριξη. Έτσι το λειτουργικό κόστος δεν είναι απλώς μια δαπάνη που μετακομίζει στον προϋπολογισμό, γίνεται ακριβός μονόδρομος. Δεν είναι τυχαίο που η ίδια η αγορά πληροφορικής συζητά ήδη τι θα συμβεί μετά το Ταμείο και ποια νέα χρηματοδοτικά εργαλεία θα καλύψουν τη συντήρηση των έργων (Capital).

Χτισμένο χωρίς την επόμενη μέρα

Η συζήτηση για το Ταμείο έχει ήδη γυρίσει από το «πόσα απορροφήσαμε» στο «τι μένει πίσω», ίδιο μοτίβο με τις αμφιβολίες για την απόδοση των ευρωπαϊκών κονδυλίων στις ενεργειακές ανακαινίσεις κατοικιών (To Brief). Πρόσφατη μελέτη του ΠΑΣΟΚ, που ο Παύλος Γερουλάνος περιέγραψε ως δουλειά «ντετέκτιβ», βρήκε ότι 20 έργα του «Ελλάδα 2.0» απεντάχθηκαν πλήρως και η μεγάλη πλειονότητα άλλαξε σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό (Reporter, Fourtounis). Αν ο σχεδιασμός του χτισίματος ήταν ήδη ρευστός, ο σχεδιασμός για τη συντήρηση απλώς λείπει.

Το πραγματικό τεστ δεν είναι πόσα δισεκατομμύρια πέρασαν από τους λογαριασμούς. Είναι αν το κράτος έχει σχέδιο και χρήματα να κρατήσει ζωντανό ό,τι έχτισε, όταν σταματήσει το ευρωπαϊκό χρήμα. Προς το παρόν, ο προϋπολογισμός δεν έχει απάντηση.