Δικαίωμα στη λήθη: πέντε χρόνια μετά, ο καρκίνος φεύγει από τον φάκελο του δανείου

Ένας άνθρωπος που ολοκλήρωσε τη θεραπεία του από καρκίνο τον Δεκέμβριο του 2021 και σήμερα ζητά καταναλωτικό δάνειο με συνδεδεμένη ασφάλιση ζωής, θα δει από τις 20 Νοεμβρίου 2026 κάτι που μέχρι τώρα δεν ίσχυε. Το παλιό ογκολογικό ιστορικό του δεν επιτρέπεται πλέον να χρησιμοποιηθεί για να τον απορρίψει ή να τον επιβαρύνει. Η πενταετία από το τέλος της θεραπείας συμπληρώθηκε, άρα ο καρκίνος βγαίνει από την εξίσωση. Αυτό θεσπίζει ένα νέο εργαλείο προστασίας, το «δικαίωμα στη λήθη», που η Ελλάδα κατοχύρωσε με τον Ν. 5317/2026, δημοσιευμένο στο ΦΕΚ Α΄ 108 στις 10 Ιουλίου 2026 (e-nomothesia).

Η διάταξη είναι στενή και ακριβής. Δεν «σβήνει» κανέναν ιατρικό φάκελο. Απαγορεύει μόνο τη χρήση δεδομένων ογκολογικής διάγνωσης «για σκοπούς ασφαλιστικής σύμβασης συνδεδεμένης με σύμβαση πίστωσης, εφόσον έχουν παρέλθει πέντε (5) έτη από την ολοκλήρωση της θεραπείας» (ΦΕΚ Α΄ 108/2026). Η πενταετία μετρά από το τέλος της θεραπείας, όχι από τη διάγνωση, και το κύριο πεδίο είναι νέες αιτήσεις μετά την έναρξη εφαρμογής, χωρίς αναδρομικότητα σε δάνεια που έχουν ήδη υπογραφεί (CNN Greece). Παρότι ο νόμος δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο, το συγκεκριμένο κομμάτι της καταναλωτικής πίστης ενεργοποιείται τον Νοέμβριο (Tronion).

Τι αλλάζει από τη δεκαετία της αυτορρύθμισης

Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική τομή. Μέχρι σήμερα το θέμα το ρύθμιζε ένας Κώδικας Δεοντολογίας της ασφαλιστικής αγοράς, σε ισχύ από τις 26 Μαρτίου 2024. Ήταν προϊόν συνεννόησης του υπουργείου Οικονομικών, των ασφαλιστικών εταιρειών, των τραπεζών και της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου, δηλαδή αυτοδέσμευση της αγοράς και όχι νόμος. Για τους ενήλικες προέβλεπε αναμονή δέκα ετών χωρίς υποτροπή (WinCancer). Ο νέος νόμος κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα: γίνεται δεσμευτικός για όλους και κατεβάζει το όριο στα πέντε χρόνια, ενιαία, χωρίς ηλικιακή διάκριση.

Η πολιτική ιδιοκτησία ανήκει στον υπουργό Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκο, που το χαρακτήρισε «θέμα ανθρωπιάς, στοιχειώδους ισονομίας, αλληλεγγύης και πολιτισμού» (iefimerida). Η ΕΛΛΟΚ, που πίεζε χρόνια για μόνιμη νομοθέτηση αντί απλής αυτορρύθμισης, μιλά διά του προέδρου της Γιώργου Καπετανάκη για τοποθέτηση της Ελλάδας στις πλέον προωθημένες ευρωπαϊκές χώρες (in.gr). Η σύγκριση αντέχει: πενταετές όριο ισχύει ήδη σε Γαλλία, Βέλγιο, Ισπανία και Ιρλανδία, ενώ Ολλανδία, Ιταλία και Μάλτα κινούνται κυρίως στα δέκα χρόνια (EDACS). Το πλαίσιο μπήκε πανευρωπαϊκά ως χρηματοοικονομική πολιτική: η Οδηγία 2023/2225 απαγορεύει τη χρήση τέτοιων δεδομένων σε ασφαλιστήριο συνδεδεμένο με πίστωση πέρα από τα 15 χρόνια (EUR-Lex).

Τα τρία ανοιχτά ζητήματα

Πρώτο, τα δικαιολογητικά. Καμία δημόσια εφαρμοστική οδηγία δεν ορίζει ακόμη ποια βεβαίωση αποδεικνύει την ολοκλήρωση της θεραπείας και τη μη υποτροπή, κι αυτό είναι το χαρτί που θα κρίνει την πρακτική εφαρμογή στο γκισέ.

Δεύτερο, η αναδρομικότητα. Ο νόμος αφορά νέες αιτήσεις. Για ανανεώσεις συμβολαίων ή για ανθρώπους που απορρίφθηκαν παλαιότερα, δεν υπάρχει δημόσια θέση αν επανεξετάζονται.

Τρίτο, τα μεγάλα ποσά και τα στεγαστικά. Ο παλιός Κώδικας είχε ήδη κόφτη στα 300.000 ευρώ συνολικού ασφαλισμένου ποσού (Liberal), και το ευρωπαϊκό πλαίσιο της καταναλωτικής πίστης εξαιρεί κατά κανόνα πιστώσεις με υποθήκη και ποσά άνω των 100.000 ευρώ (EUR-Lex). Η Ιρλανδία καλύπτει το στεγαστικό, αλλά μόνο έως 650.000 ευρώ, με κανονικό έλεγχο πάνω από το όριο (Gov.ie). Αν κάτι στραβώσει, η προσφυγή πατά σε δύο γενικές ράγες, την Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας Καταναλωτή και την ΑΠΔΠΧ μέσω GDPR, όχι σε ειδικό μηχανισμό (Οδηγός του Πολίτη).

Σε μια χώρα με πάνω από 60.000 νέες διαγνώσεις καρκίνου τον χρόνο (News247) και σοβαρές αδυναμίες στο σύστημα υγείας (To Brief), ο νόμος δεν λύνει το ιατρικό πρόβλημα. Λύνει ένα οικονομικό: ο θεραπευμένος καρκίνος παύει να είναι ισόβια ποινή στην πρόσβαση σε δάνειο, αρκεί η πίστωση να μη μεγαλώσει πολύ.