Deutsche Bahn στον ΟΣΕ: τεχνογνωσία, όχι απαλλαγή ευθύνης

Το Δημόσιο ετοιμάζεται να πληρώσει έως 62 εκατομμύρια ευρώ τον μηχανικό βραχίονα των γερμανικών σιδηροδρόμων για να «διοικήσει τεχνικά» τον ΟΣΕ. Την ίδια εβδομάδα, η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων έριξε 300.000 ευρώ πρόστιμο σε ΟΣΕ και Hellenic Train επειδή, δύο χρόνια πριν, ένας συρμός του Προαστιακού μπήκε σε λάθος γραμμή. Οι δύο αριθμοί λένε από μόνοι τους την ιστορία: αγοράζεται ξένη τεχνογνωσία, αλλά το σύστημα που αποτυγχάνει εξακολουθεί να αποτυγχάνει.

Πρόκειται για τον λεγόμενο «technical manager», δηλαδή έναν εξωτερικό σύμβουλο που θα αναδιοργανώσει τη λειτουργία της «Σιδηρόδρομοι Ελλάδος Μ.Α.Ε.», τον νέο φορέα υποδομής. Ο διευθύνων σύμβουλος Χρήστος Παληός ενημέρωσε τη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής στις 28 Ιουλίου, πριν καν υπογραφεί η σύμβαση (Βουλή). Ο διαγωνισμός έγινε ως «κλειστή διαδικασία» βάσει του άρθρου 265 του ν.4412/2016, με βασική αξία περίπου 25 εκατ. ευρώ για πέντε χρόνια και δικαίωμα προαίρεσης για άλλα πέντε που ανεβάζει το ταβάνι κοντά στα 62 εκατ. (Business Daily, SDNA). Η DB Engineering & Consulting εμφανίζεται ως μοναδικός διεκδικητής. Ένας υποψήφιος δεν σημαίνει από μόνος του παρατυπία, αλλά «κλειστή» δεν θα πει μυστική: είναι διαγωνισμός δύο σταδίων και το βάρος του ελέγχου πέφτει στο αν τα κριτήρια προεπιλογής φωτογράφιζαν εξαρχής έναν παίκτη (EUR-Lex).

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να αγοράσει η σύμβαση

Η βασική παρανόηση είναι ότι ο σύμβουλος αναλαμβάνει την ευθύνη. Ο τεχνικός σύμβουλος μπορεί να αναλάβει συντήρηση, διαδικασίες κυκλοφορίας, εκπαίδευση, διαχείριση έργων και εισηγήσεις για την ασφάλεια. Αυτό που δεν μπορεί να αγοράσει καμία σύμβαση είναι η νομική ιδιότητα. Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2016/798 κρατά τις ευθύνες διακριτές: ο ΟΣΕ, ως διαχειριστής υποδομής, οφείλει να έχει έγκριση ασφάλειας για το δίκτυο· η Hellenic Train, ως σιδηροδρομική επιχείρηση, χρειάζεται δικό της πιστοποιητικό και σύστημα διαχείρισης ασφάλειας· η ΡΑΣ είναι η εθνική αρχή που εποπτεύει και τιμωρεί (Directive 2016/798, ΡΑΣ). Οι κανονισμοί για τη συντήρηση οχημάτων επιτρέπουν την ανάθεση τεχνικών λειτουργιών σε τρίτους, αλλά ρητά χωρίς να «ξεφορτώνεται» κανείς την πρωτογενή ευθύνη (Regulation 2019/779). Με απλά λόγια: η Deutsche Bahn δεν υποκαθιστά τη ΡΑΣ και δεν απαλλάσσει ΟΣΕ ή Hellenic Train από τίποτα. Αν άλλαζε ο φορέας που φέρει την ευθύνη ασφάλειας, θα χρειαζόταν νέα αδειοδότηση, όχι σύμβαση συμβούλου.

Γι' αυτό μετρά το πρόστιμο. Σύμφωνα με συγκλίνοντα δημοσιεύματα, η ΡΑΣ, με απόφαση 52/2026, καταλόγισε 180.000 ευρώ στη Hellenic Train και 120.000 ευρώ στον ΟΣΕ για το συμβάν της 9ης Οκτωβρίου 2024 στη Δουκίσσης Πλακεντίας, διπλασιάζοντας μάλιστα τις κυρώσεις επειδή δεν τηρήθηκαν συστάσεις προηγούμενης απόφασης (Mononews, SDNA). Το πλήρες κείμενο της απόφασης δεν έχει εντοπιστεί δημόσια, και το ποσό δεν πρέπει να μπερδεύεται με τα ξεχωριστά πρόστιμα που η ΡΑΣ έχει επιβάλει για τα ίδια τα Τέμπη. Το κρίσιμο δεν είναι το νούμερο, αλλά το σκεπτικό: η Αρχή λέει ότι η κουλτούρα ασφάλειας παραμένει προβληματική.

Η αντίφαση που ακούστηκε στη Βουλή

Ο ίδιος ο Παληός είπε ότι ο σιδηρόδρομος βρίσκεται στο «υψηλότερο επίπεδο ασφάλειας των τελευταίων δεκαετιών», λίγες μέρες αφότου παραδέχθηκε, υπό την πίεση της βουλεύτριας του ΠΑΣΟΚ Μιλένας Αποστολάκη, ότι το ETCS, το σύστημα αυτόματης πέδησης, δεν λειτουργεί σήμερα πουθενά στο δίκτυο (in.gr). «Εγκατεστημένο» δεν σημαίνει «λειτουργικό»: η ενεργοποίηση απαιτεί πιστοποιήσεις και αδειοδοτήσεις, όπως δείχνει και η κάλυψή μας για την περιορισμένη κάλυψη του συστήματος (To Brief). Η κυβέρνηση παρουσιάζει την DB ως τεχνοκρατική αλλαγή σελίδας. Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Μανιάτης ρώτησε την Κομισιόν γιατί τηλεδιοίκηση και ETCS παραμένουν ανενεργά παρά τις δεσμεύσεις (Euro2day), ενώ ο Σύλλογος Συγγενών των θυμάτων μιλά για κίνδυνο συγκάλυψης (Δημοκρατία).

Το ερώτημα δεν είναι αν η Deutsche Bahn είναι καλή εταιρεία. Είναι αν το Δημόσιο νοικιάζει προσωρινή τεχνική υποστήριξη ή χτίζει μόνιμη ικανότητα μέσα στον ΟΣΕ. Γιατί όσο πανάκριβος κι αν είναι ο Γερμανός σύμβουλος, την ώρα που ένα τρένο θα μπει ξανά σε λάθος γραμμή, δεν θα είναι η δική του υπογραφή στο πιστοποιητικό ασφάλειας.