Χτυπήθηκε ο σαουδικός αγωγός που παρακάμπτει το Ορμούζ

Ο κεντρικός αγωγός πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, γνωστός ως Petroline, μεταφέρει το αργό από τα κοιτάσματα του Περσικού Κόλπου μέχρι το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, ακριβώς για να μη χρειάζεται οι εξαγωγές να περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, το πέρασμα στην είσοδο του Κόλπου όπου ΗΠΑ και Ιράν συγκρούονται εδώ και μήνες (EIA). Την Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου, μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) χτύπησαν εγκαταστάσεις του και το Ριάντ τον έκλεισε προσωρινά. Τα drones, κατά τη σαουδαραβική κυβέρνηση, δεν ήρθαν από τη θάλασσα αλλά από την ξηρά, από το Ιράκ: η διαδρομή που σχεδιάστηκε για να αποφεύγει το πιο επικίνδυνο πέρασμα του πλανήτη χτυπήθηκε από την αντίθετη κατεύθυνση. Για την Ελλάδα, που εισάγει σαουδικό αργό και συμμετέχει στη στρατιωτική προστασία της περιοχής, χάνεται προσωρινά η ασφαλέστερη χερσαία διέξοδος του πετρελαίου του Κόλπου, ενώ η τιμή κρατιέται εδώ και μήνες κοντά στα 100 δολάρια (To Brief).

Το πρωί της 10ης Σεπτεμβρίου σημειώθηκαν πολλαπλές επιθέσεις σε σημεία του αγωγού, στις διοικητικές περιφέρειες Ριάντ και Μεδίνας. Το σαουδαραβικό υπουργείο Ενέργειας ανέφερε τραυματισμούς και προληπτική διακοπή λειτουργίας, χωρίς να δώσει αριθμό θυμάτων. Το μόνο ανεξάρτητα επαληθεύσιμο στοιχείο είναι η φωτιά: δορυφορικές εικόνες της εταιρείας Planet Labs που εξέτασε το CNN δείχνουν καπνό και ζημιά σε δύο αντλιοστάσια (CNN). Δείχνουν, δηλαδή, χτυπημένες εγκαταστάσεις, όχι ολική καταστροφή του αγωγού.

Το σαουδαραβικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι τα drones εκτοξεύθηκαν από ιρακινό έδαφος (Al Jazeera/AFP, AP). Η Βαγδάτη δεν το αρνήθηκε. Ο Ιρακινός πρωθυπουργός Άλι Φάλεχ αλ-Ζαΐντι ανακοίνωσε ότι η εκτόξευση έγινε από την επαρχία Μαϊσάν, κοντά στα σύνορα με το Ιράν, και απομάκρυνε τον στρατιωτικό διοικητή της περιοχής (ΕΡΤ, NINA). Έκλεισε επίσης προληπτικά το κοντινό συνοριακό πέρασμα Σαλαμτσέ προς το ιρανικό έδαφος (Shafaq). Όλα αυτά δείχνουν από πού ξεκίνησε το χτύπημα, όχι ποιος πάτησε το κουμπί ή ποιος το διέταξε· κανένας δράστης δεν έχει κατονομαστεί δημόσια.

Αυτή η αβεβαιότητα εξηγεί την επόμενη κίνηση: το Ριάντ επέλεξε να μην απαντήσει «σε αυτή τη φάση», ύστερα από αίτημα του Ζαΐντι να δοθεί χρόνος στη Βαγδάτη να αποτρέψει νέες επιθέσεις από το έδαφός της (Reuters, Sabq). Πρόωρα αντίποινα κινδυνεύουν να χτυπήσουν λάθος στόχο, αλλά μια αναβολή χωρίς ορατό αποτέλεσμα εκθέτει την αποτροπή.

Πού καταλήγει το πετρέλαιο του Γιανμπού

Το βαρύτερο πρόβλημα δεν είναι ο ίδιος ο αγωγός, αλλά το πού βγάζει. Ολόκληρη η λογική της Petroline ήταν να φέρνει το σαουδικό αργό σε μια έξοδο μακριά από το Ορμούζ. Μόνο που το Γιανμπού βρίσκεται στην Ερυθρά Θάλασσα, και από εκεί το πετρέλαιο έχει δύο δρόμους προς τις αγορές, με τον καθένα υπό πίεση.

Ο νότιος δρόμος, προς την Ασία, περνά από το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, στην έξοδο της Ερυθράς Θάλασσας. Εκεί οι Χούθι της Υεμένης, η ιρανικής στήριξης ένοπλη οργάνωση, έχουν επεκτείνει τον έλεγχό τους σε ακτές και νησιά του στενού, χτυπώντας πλοία με drones και πυραύλους (To Brief). Ο βόρειος δρόμος, προς τη Μεσόγειο, περνά από τη διώρυγα του Σουέζ ή τον αιγυπτιακό αγωγό SUMED, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τη Μεσόγειο. Χρησιμοποιούνταν ήδη εντατικά, με τις φορτώσεις στον μεσογειακό τερματικό Sidi Kerir να υπερδιπλασιάζονται τον Αύγουστο (Ahram/Kpler). Ούτε αυτός, όμως, είναι απρόσβλητος: στις 24 Αυγούστου είχε πληγεί ο σαουδικός σταθμός Amzan πάνω στη βόρεια αυτή διαδρομή (AGBI).

Πόση προσφορά χάθηκε στην πραγματικότητα

Πόσο πετρέλαιο κόπηκε, κανείς δεν το έχει μετρήσει ακόμη. Η δυναμικότητα του αγωγού φτάνει τα 7 εκατ. βαρέλια την ημέρα (Middle East Eye), αλλά αυτό είναι το ανώτατο όριο, όχι η ροή που σταμάτησε. Πριν από το πλήγμα, περίπου 5 εκατ. βαρέλια είχαν αναδρομολογηθεί δυτικά. Οι φορτώσεις στο ίδιο το Γιανμπού εκτιμήθηκαν χαμηλότερα, ανάμεσα σε 2,9 και 3,7 εκατ. βαρέλια ανάλογα με την πηγή (Argus). Καμία επίσημη μέτρηση της κρατικής Aramco δεν πιστοποιεί τη ροή αμέσως πριν από την επίθεση, ούτε έχει ανακοινωθεί πότε ο αγωγός επανεκκινεί. Οι χαρακτηρισμοί περί «καταστροφικής» βλάβης δεν στέκουν.

Η ελληνική έκθεση είναι διπλή. Σε στρατιωτικό επίπεδο, ελληνική πυροβολαρχία με το αντιπυραυλικό σύστημα Patriot έχει αναπτυχθεί στη Σαουδική Αραβία, ενώ η ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση Ασπίδες, υπό ελληνική διοίκηση, προστατεύει εμπορικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα (EEAS). Καμία από τις δύο δεν μπορεί να καλύψει έναν χερσαίο αγωγό μήκους 1.200 χιλιομέτρων. Σε οικονομικό επίπεδο, το σαουδικό αργό αντιστοιχούσε το 2025 περίπου στο 9,8% της αξίας των ελληνικών εισαγωγών αργού (Maritimes), χωρίς να έχει εντοπιστεί κάποιο ελληνικό φορτίο που ακυρώθηκε.

Στις αγορές, η αντίδραση δεν επιβεβαιώνει σενάριο εκτίναξης. Το Brent, η διεθνής τιμή αναφοράς, είχε ήδη ανέβει πριν από την επίθεση, αλλά την Παρασκευή 11/9, όταν ανακοινώθηκε η διακοπή, έκλεισε χαμηλότερα, στα 104,61 δολάρια, με πτώση 2,81% (CNBC). Χωρίς μετρημένη απώλεια βαρελιών, το κλείσιμο του αγωγού από μόνο του δεν αρκεί για να κινήσει την τιμή.

Δύο αριθμοί λείπουν για να ζυγιστεί η πραγματική ζημιά, και κανείς δεν τους έχει δώσει ακόμη: πόσο θα κρατήσει η διακοπή και πόσα φορτία ακυρώθηκαν, ιδίως προς την Ελλάδα. Το ουσιαστικό συμπέρασμα του επεισοδίου δεν είναι πόσα βαρέλια χάθηκαν την Πέμπτη, αλλά ότι η τελευταία χερσαία διαδρομή που υποτίθεται πως ξέφευγε από τον πόλεμο βρέθηκε κι αυτή μέσα σε πεδίο βολής.