Το χρήμα ακρίβυνε σχεδόν παντού την ίδια μέρα

Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, δηλαδή το επιτόκιο με το οποίο δανείζονται τα κράτη και ο πήχης πάνω στον οποίο τιμολογούνται δάνεια, μετοχές και αποταμιεύσεις, ανέβηκαν απότομα την ίδια μέρα σε Αμερική, Ευρώπη, Βρετανία και Ιαπωνία. Το αμερικανικό 10ετές έφτασε το 4,81%, το γερμανικό το 3,38% (υψηλό από το 2011) και το ιαπωνικό πέρασε το 3% για πρώτη φορά από το 1996 (CNBC, Capital). Οι αριθμοί στις οθόνες είναι πια η τιμή κάθε νέου δανεικού ευρώ, από το κράτος ως το νοικοκυριό.

Η πίεση που ξεκίνησε την Τρίτη βάθυνε σήμερα και έγινε πιο παγκόσμια (To Brief). Τρεις δυνάμεις χτύπησαν μαζί. Πρώτη, η ενέργεια: το Brent σκαρφάλωσε ως τα 97 δολάρια και το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο (ο δείκτης TTF) πέρασε τα 75 ευρώ ανά μεγαβατώρα, το υψηλότερο από τις αρχές του 2023 (Guardian). Δεύτερη, ο φόβος για πληθωρισμό: στην Ευρωζώνη ο γενικός δείκτης ανέβηκε στο 3,3% από 2,9%, σχεδόν εξ ολοκλήρου λόγω ενέργειας, αν και ο πυρήνας (χωρίς καύσιμα και τρόφιμα) υποχώρησε στο 2,4% (Reuters, Action Forex). Τρίτη, η προσφορά χρέους: μόνο τον Σεπτέμβριο το αμερικανικό Δημόσιο βγάζει 39 δισ. δολάρια σε 10ετή ομόλογα και 70 δισ. σε 5ετή, ενώ η Τράπεζα της Αγγλίας πουλά επιπλέον 33,75 δισ. λίρες μέσα στο τρίμηνο (DRL Group, Moomoo).

Γιατί πέφτουν μαζί μετοχές και χρυσός

Η απόδοση του κρατικού ομολόγου είναι το «σχεδόν ασφαλές» επιτόκιο της αγοράς. Όταν ανεβαίνει, ανεβαίνει και το επιτόκιο με το οποίο οι επενδυτές μετατρέπουν τα μελλοντικά κέρδη σε σημερινή αξία: ένα ευρώ κέρδους σε δέκα χρόνια αξίζει λιγότερο σήμερα (Euronext). Γι' αυτό πλήττονται πρώτες οι εταιρείες ανάπτυξης και τεχνολογίας, που στηρίζουν την αποτίμησή τους σε μακρινά κέρδη· στην Ασία ο Nikkei έχασε 2,9% και ο νοτιοκορεατικός δείκτης σχεδόν 4% (Kitco). Ο χρυσός πέφτει με άλλον κανόνα: δεν πληρώνει τόκο, άρα γίνεται λιγότερο ελκυστικός όταν τα ομόλογα πληρώνουν περισσότερο (Livemint). Η πτώση του πάντως ήταν κυρίως χθεσινή (περίπου 2,4%) και σήμερα οριακή, γύρω στα 4.329 δολάρια η ουγγιά.

Το σημείο που ξεχωρίζει τη σημερινή εικόνα από μια κρίση είναι, όμως, αλλού. Παρά τα ακραία επίπεδα, η αγορά ομολόγων δουλεύει κανονικά. Η αμερικανική δημοπρασία 7ετών στις 27 Αυγούστου καλύφθηκε 2,50 φορές, η ζήτηση δηλαδή ήταν δυόμισι φορές το ποσό που πρόσφερε το Δημόσιο, και η ιαπωνική δημοπρασία 10ετών την 1η Σεπτεμβρίου κάλυψε ακόμη υψηλότερο λόγο, 3,29 φορές (Morningstar, Bloomberg). Τα spreads των εταιρικών ομολόγων δεν άνοιξαν βίαια, και το Dow Jones μαζί με την Allianz περιγράφουν αγορές που «λειτουργούν καλά», με κριτήριο τη ζήτηση στις δημοπρασίες και τη διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης (TradingView). Δυσλειτουργία θα σήμαινε αποτυχημένες δημοπρασίες, αναγκαστικές πωλήσεις και παρέμβαση κεντρικής τράπεζας, όπως στο βρετανικό επεισόδιο του 2022. Τίποτα από αυτά δεν συμβαίνει: η αγορά ζητά ακριβότερο χρήμα, δεν έχει σταματήσει να αγοράζει.

Πώς φτάνει ο λογαριασμός στην Ελλάδα

Η Ελλάδα δεν έμεινε εκτός. Το ελληνικό 10ετές κινείται λίγο πάνω από το 4%, με τη διαφορά από το γερμανικό στις 67-69 μονάδες βάσης, δηλαδή 0,67-0,69 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από αυτό: άνοιγμα, όχι εκτόξευση. Η χώρα εξακολουθεί να δανείζεται φθηνότερα από Ιταλία και Γαλλία, που βρίσκονται πάνω από 4,17% (Newsit). Ο ΟΔΔΗΧ είχε κλειδώσει νωρίς μεγάλο μέρος του φετινού προγράμματος (4 δισ. ευρώ τον Ιανουάριο, άλλα 3 δισ. τον Ιούνιο) πριν την αναταραχή. Η μετάδοση φαίνεται ήδη στα βραχυχρόνια: σήμερα το Δημόσιο δανείστηκε με ετήσια έντοκα γραμμάτια στο 2,62%, από 2,41% στην προηγούμενη αντίστοιχη έκδοση, 21 μονάδες βάσης πιο ακριβά (Reporter, Powergame).

Στο νοικοκυριό ο λογαριασμός δεν έρχεται αύριο, ούτε επειδή ανέβηκε το 10ετές. Έρχεται μέσω του Euribor, του επιτοκίου με το οποίο δανείζονται μεταξύ τους οι τράπεζες, που τον Αύγουστο έκλεισε στο 2,95% και ενδιάμεσα άγγιξε το 3%, το υψηλότερο σε δύο χρόνια (Naftemporiki). Και η ΕΚΤ δίνει την επόμενη ώθηση: με το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,25%, η αγορά τιμολογεί ως σχεδόν βέβαιη την αύξηση στο 2,50% στις 10 Σεπτεμβρίου (ECB).

Ποιος το νιώθει και πότε; Πιο εκτεθειμένοι είναι όσοι έχουν κυμαινόμενο στεγαστικό που κάνει σύντομα αναπροσαρμογή και οι μικρές επιχειρήσεις με κεφάλαιο κίνησης. Λιγότερο οι νέοι δανειολήπτες, αφού πάνω από το 80% των νέων στεγαστικών κλειδώνει σταθερό επιτόκιο για 3-5 χρόνια.

Το ρίσκο για την Ελλάδα δεν είναι το 4% του δεκαετούς· είναι ο χρόνος. Αν οι αποδόσεις και το Euribor κλειδώσουν εκεί ψηλά, ο λογαριασμός θα φτάσει σταδιακά στη δόση του κυμαινόμενου δανείου και στον προϋπολογισμό, όχι με πάταγο μιας μέρας αλλά με τη σιωπηλή αριθμητική κάθε νέου δανεισμού.