Χανιά: Το κενό βιβλιάριο της 3χρονης

Στο δικαστήριο των Χανίων, την Τρίτη, ένα στοιχείο ξεχώρισε από όλα τα υπόλοιπα: το βιβλιάριο υγείας της 3χρονης που νοσηλεύεται διασωληνωμένη στο ΠΑΓΝΗ ήταν ουσιαστικά κενό, χωρίς καταγεγραμμένες ιατρικές επισκέψεις (iefimerida). Σε ένα κράτος που έχει ψηφιοποιήσει τα πάντα, από τη δήλωση Ε9 έως τη συνταγογράφηση, ένα παιδί τριών ετών μπόρεσε να ζήσει χωρίς να αφήσει σχεδόν κανένα ψηφιακό ίχνος. Πέρα από την ποινική δικογραφία, το θεσμικό ερώτημα παραμένει: πώς γίνεται το 2026 ένα παιδί να γεννιέται και το κράτος να μην το βλέπει;

Η κανονική διαδρομή και πού σπάει

Στη βάση του συστήματος βρίσκεται μια απλή αλυσίδα. Η γέννηση σε μαιευτήριο ή νοσοκομείο τροφοδοτεί τη ληξιαρχική πράξη γέννησης· από εκεί ενημερώνεται το Μητρώο Πολιτών, το κεντρικό αποθετήριο ληξιαρχικών γεγονότων (ΥΠΕΣ). Πάνω σε αυτή την πράξη χτίζονται όλα τα υπόλοιπα: ΑΜΚΑ, εγγραφή σε παιδίατρο, εμβολιαστικό βιβλιάριο, επίδομα παιδιού, σχολική εγγραφή. Όσο ο τοκετός γίνεται σε θεσμικό χώρο, υπάρχει διαπιστευμένος γιατρός, νοσηλευτής και διοικητικός υπάλληλος που υπογράφουν στοιχεία ταυτότητας (IASO).

Η αλυσίδα γίνεται εύθραυστη όταν ο τοκετός βγει από αυτή τη ροή. Σε κατ' οίκον γέννηση ή σε γέννηση εκτός τυπικών δομών, η ληξιαρχική πράξη εξαρτάται από χειροκίνητη δήλωση των ενηλίκων, δικαιολογητικά και τη μεταγενέστερη αξιολόγηση του ληξιάρχου. Αν τα στοιχεία είναι ελλιπή ή πλαστά, το λάθος ταξιδεύει προς τα κάτω: μπαίνει στο Μητρώο Πολιτών, παράγει ΑΜΚΑ, παράγει δικαιώματα, χωρίς δεύτερη επαλήθευση. Και όταν χρειαστεί διόρθωση, το σύστημα δεν αυτοδιορθώνεται· συνήθως απαιτείται δικαστική απόφαση ή εισαγγελική παρέμβαση (ΥΠΕΣ). Είναι ήδη γνωστές περιπτώσεις πολιτών που μπλοκάρονται στην έκδοση ταυτότητας επειδή η δημοτολογική τους εγγραφή δεν αντιστοιχούσε σε πλήρη ληξιαρχική πράξη (Dnews).

Τι αποκάλυψε ο ΑΜΚΑ της μητέρας

Στην υπόθεση των Χανίων, οι αρχές δεν εντόπισαν τα δύο φερόμενα ως νεκρά βρέφη μέσω ληξιαρχείου ή πιστοποιητικού θανάτου. Τα εντόπισαν μέσα από αναφορές στον ΑΜΚΑ της 25χρονης μητέρας, η οποία ισχυρίστηκε ότι τα παιδιά πέθαναν κατά τον θηλασμό (Enikos). Αυτή είναι η καρδιά του προβλήματος: σε μια πλήρως διασυνδεδεμένη βάση, ένας θάνατος βρέφους θα είχε ληξιαρχική πράξη θανάτου (ΥΠΕΣ), ιατροδικαστικό ίχνος και αυτόματη ειδοποίηση κοινωνικών υπηρεσιών. Εδώ, το κράτος έμαθε για την ύπαρξη και την «εξαφάνιση» δύο παιδιών από μια προφορική δήλωση της ίδιας της μητέρας, χρόνια μετά.

Για τα τρία παιδιά που απομακρύνθηκαν ζωντανά από το σπίτι, καθώς και για την 3χρονη που νοσηλεύεται, η ευθύνη πέρασε στις κοινωνικές υπηρεσίες. Επειδή όμως το διοικητικό αρχείο είναι τυφλό, η πλήρης αντιστοίχιση συγγένειας απαιτεί πλέον εξέταση DNA: η Ασφάλεια Χανίων προχωρά σε τεστ και στα τέσσερα παιδιά, καθώς δεν υπάρχει αξιόπιστος φάκελος για το ποιος είναι ποιανού (News247, To Vima). Η μητέρα καταδικάστηκε ήδη με τη διαδικασία του αυτοφώρου σε τρία χρόνια φυλάκισης για ψευδείς καταθέσεις (iefimerida). Η ψευδής δήλωση στοιχείων, σε συνδυασμό με την απουσία από μαιευτήριο και παιδίατρο, είναι ο μηχανισμός που παράγει το «παιδί-φάντασμα».

Το όριο της ψηφιοποίησης

Ο ν. 4954/2022 προχώρησε σε ένα κρίσιμο βήμα: συμπλήρωση ΑΜΚΑ και ΑΦΜ στις ληξιαρχικές και δημοτολογικές εγγραφές, για να μιλάνε τα συστήματα μεταξύ τους (Οδηγός του Πολίτη). Όμως η διαλειτουργικότητα είναι χρήσιμη μόνο αν η πρώτη καταχώριση είναι σωστή. Δεν υπάρχει σήμερα αυτόματος μηχανισμός που να ψάχνει αρνητικά: ποια παιδιά συγκεκριμένης ηλικίας δεν έχουν εγγραφεί ποτέ σε παιδίατρο πρωτοβάθμιας φροντίδας (moh.gov.gr), δεν εμβολιάστηκαν, δεν εγγράφηκαν σε νηπιαγωγείο, δεν εμφάνισαν καμία ιατρική επίσκεψη στον ΑΜΚΑ τους. Το σύστημα ξέρει να βλέπει όσους μπαίνουν· δεν ξέρει να βλέπει όσους λείπουν.

Αυτό το κενό δεν είναι καινούργιο. Πριν δέκα μέρες, στους Αγίους Αναργύρους, τρία υποσιτισμένα παιδιά εντοπίστηκαν μετά από ανώνυμο τηλεφώνημα γείτονα, όχι από κάποια υπηρεσία (To Brief). Στα Χανιά, η 3χρονη έγινε ορατή όταν έφτασε διασωληνωμένη στο νοσοκομείο, με κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και παλιότερο κάταγμα (Cretalive). Σε όλες τις πρόσφατες υποθέσεις, ο μηχανισμός κινητοποιείται όταν το παιδί ήδη κινδυνεύει. Δεν τα εντοπίζει νωρίτερα γιατί, διοικητικά, δεν τα έχει μπροστά του.

Η πολιτική σιωπή

Στο επικοινωνιακό επίπεδο, το βάρος μένει στην ΕΛ.ΑΣ. και στους εισαγγελείς Χανίων. Το Υπουργείο Εσωτερικών, που έχει την ευθύνη του Μητρώου Πολιτών, και το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας δεν έχουν ανοίξει δημόσια συζήτηση για το αν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί (παιδίατροι πρωτοβάθμιας, εμβολιαστικά αρχεία, κοινωνικές υπηρεσίες δήμων) έπρεπε να είχαν δει νωρίτερα τα παιδιά που δεν εμφανίζονται πουθενά. Όσο το αφήγημα παραμένει στη «σατανική μητέρα», η συζήτηση για τη δομική αποτυχία της προνοιακής αλυσίδας μένει εκτός ατζέντας.

Η δικογραφία και το DNA θα λύσουν τον γρίφο της συγκεκριμένης οικογένειας. Όμως η τρύπα στη διαλειτουργικότητα των μητρώων παραμένει: το κράτος εξακολουθεί να μην έχει μηχανισμό για να εντοπίσει το επόμενο παιδί που δεν θα εγγραφεί ποτέ στην πρώτη δημοτικού.