Τρία υποσιτισμένα παιδιά στους Αγίους Αναργύρους: Γιατί οι αρχές αγνόησαν τις καταγγελίες

Την Παρασκευή 16 Μαΐου, ένα τηλεφώνημα πολίτη στις αρχές οδήγησε στην απομάκρυνση τριών παιδιών 7, 5 και 3 ετών από διαμέρισμα στους Αγίους Αναργύρους και στη σύλληψη των γονιών για έκθεση ανηλίκου σε κίνδυνο. Τα παιδιά μεταφέρθηκαν σε νοσοκομείο Παίδων υποσιτισμένα, χωρίς ενδείξεις σωματικής κακοποίησης (LiFO, Ethnos). Το γεγονός ότι τα παιδιά πήγαιναν κανονικά σχολείο και υπήρχαν ήδη αναφορές από γείτονες, μετατοπίζει το βάρος: από το τι συνέβη στο σπίτι, στο γιατί οι θεσμοί δεν επικοινώνησαν εγκαίρως.

Σύμφωνα με όσα έχουν διαρρεύσει από την ΕΛ.ΑΣ., οι γείτονες είχαν κάνει επανειλημμένες αναφορές και υπήρχαν παλαιότερες καταγγελίες προς εισαγγελία ή κοινωνικές υπηρεσίες (LiFO, Enikos). Δεν επρόκειτο, δηλαδή, για «αόρατη» οικογένεια. Επρόκειτο για οικογένεια που το σύστημα έβλεπε από πολλές μεριές, αλλά κανένας θεσμός δεν συνένωσε τις πληροφορίες σε μια συνεκτική εκτίμηση κινδύνου.

Ένα σύστημα που δεν μιλάει μεταξύ του

Θεσμικά, υπάρχουν αυστηρά πρωτόκολλα: ο ν.3500/2006 υποχρεώνει τους εκπαιδευτικούς να αναφέρουν ενδείξεις ενδοοικογενειακής βίας, ενώ ο δήμος οφείλει κοινωνική έρευνα και ο Εισαγγελέας Ανηλίκων λαμβάνει τα επείγοντα μέτρα βάσει του Αστικού Κώδικα (e-Nomothesia). Στην πράξη, όπως διαπιστώνει επανειλημμένα ο Συνήγορος του Παιδιού, απουσιάζει το ενιαίο πρωτόκολλο που συνδέει σχολείο, δήμο και εισαγγελία σε μια κοινή αλυσίδα παρακολούθησης (Synigoros).

Η εποπτεία των δήμων από το κεντρικό κράτος είναι κυρίως έλεγχος νομιμότητας, όχι ουσιαστικός συντονισμός υπηρεσιών παιδικής προστασίας (ΥΠΕΣ). Κάθε κρίκος κρατά κομμάτι της εικόνας και κανένας δεν έχει end-to-end ευθύνη. Όταν λείπει αυτή η οριζόντια σύνδεση, το σύστημα ενεργοποιείται με αυτό που έχει: τον τελευταίο κρίκο, τον γείτονα που σηκώνει το τηλέφωνο.

Δύο υποθέσεις, μία επαναλαμβανόμενη αποτυχία

Δύο μέρες πριν τους Αγίους Αναργύρους, στις 14 Μαΐου, βγήκε στη δημοσιότητα η υπόθεση του Περιστερίου: έξι παιδιά σε δώμα 27 τετραγωνικών, με αφαίρεση επιμέλειας ήδη το 2021, επιστροφή των παιδιών στους γονείς και νέες αναφορές πριν τη νέα απομάκρυνση (News247, Iefimerida). Δύο περιπτώσεις δεν συνιστούν στατιστική απόδειξη μοτίβου, αλλά μοιράζονται το ίδιο διοικητικό αποτύπωμα: σήματα που υπήρχαν, υπηρεσίες που γνώριζαν, και μια επανενεργοποίηση που ήρθε αφού η κατάσταση είχε ήδη γίνει επείγουσα.

Μέχρι στιγμής ουδείς πολιτικός φορέας έχει αναλάβει ευθύνη. Δεν υπάρχει αυτόνομη ανακοίνωση του Δήμου Αγίων Αναργύρων-Καματερού ή του αρμόδιου υπουργείου ειδικά για την υπόθεση. Η ποινική ευθύνη αποδίδεται στους γονείς (Newsit). Η απόδοση αποκλειστικά ποινικών ευθυνών στους γονείς κλείνει τον κύκλο της υπόθεσης στο σπίτι, αφήνοντας εκτός κάδρου τις ευθύνες του δήμου και των τοπικών κοινωνικών υπηρεσιών για το γεγονός ότι οι προειδοποιήσεις αγνοήθηκαν.

Τι γίνεται την επομένη της εξιτηρίου

Το πρακτικό κενό του συστήματος θα φανεί την ημέρα του εξιτηρίου: πού θα πάνε τα τρία παιδιά; Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού ορίζει ότι η απομάκρυνση από την οικογένεια πρέπει να γίνεται με βάση το βέλτιστο συμφέρον και να μην μετατρέπεται σε λύση ευκολίας του συστήματος (OHCHR). Το Συμβούλιο της Ευρώπης συστήνει εδώ και χρόνια προτεραιότητα στη συγγενική και αναδοχική φροντίδα έναντι της ιδρυματικής, και εντατική στήριξη της οικογένειας πριν αυτή καταρρεύσει (Council of Europe).

Στην Ελλάδα, η αλυσίδα συνήθως σπάει εδώ: δομές με λίγες θέσεις, αναδοχή υποστελεχωμένη, παρατεταμένη παραμονή σε νοσοκομείο ως «προσωρινή λύση» που γίνεται μόνιμη. Η μακρά παραμονή στους θαλάμους Παίδων μετατρέπεται συχνά από προσωρινή σε μόνιμη λύση, παραβιάζοντας τις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης για προτεραιότητα στην αναδοχή (Council of Europe). Χωρίς άμεση τοποθέτηση σε κατάλληλη δομή ή ανάδοχη οικογένεια, η θεσμική αποτυχία απλώς μεταφέρεται από το σπίτι στους Αγίους Αναργύρους στον θάλαμο του νοσοκομείου.