Η Αθήνα ζητά εξαίρεση για ενεργειακά έργα άνω του 1 δισ.

Η ελληνική κυβέρνηση ζήτησε στις 6 Αυγούστου από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μη μετρούν ορισμένες ενεργειακές επενδύσεις στους δημοσιονομικούς κανόνες που περιορίζουν πόσο μπορεί να ξοδεύει το κράτος. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης υπέβαλε αίτημα να επεκταθεί η υφιστάμενη «Εθνική Ρήτρα Διαφυγής» ώστε να καλύψει μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας άνω του 1 δισ. ευρώ έως το 2028 (ΥΠΕΘΟΟ). Η κρίσιμη λέξη είναι «αίτημα»: δεν πρόκειται για εγκεκριμένη εξαίρεση, ούτε για νέο ευρωπαϊκό χρήμα.

Εδώ βρίσκεται η βασική παρεξήγηση που ο τίτλος εύκολα γεννά. Η Ελλάδα δεν παίρνει επιχορήγηση από τις Βρυξέλλες. Ζητά κάτι πολύ πιο στενό: κανονιστική ανοχή. Στο νέο πλαίσιο δημοσιονομικής εποπτείας, η ΕΕ δεν παρακολουθεί πια έναν ετήσιο στόχο ελλείμματος, αλλά την «πορεία των καθαρών δαπανών» (πόσο γρήγορα αυξάνονται οι κρατικές δαπάνες, αφού αφαιρεθούν τόκοι, ευρωπαϊκά κονδύλια και προσωρινά μέτρα) που εγκρίνει το Συμβούλιο για κάθε χώρα (European Parliament). Η ρήτρα διαφυγής επιτρέπει προσωρινή απόκλιση από αυτή την πορεία σε εξαιρετικές περιστάσεις, χωρίς να κινδυνεύει η βιωσιμότητα του χρέους (EUR-Lex).

Το θεσμικό παράθυρο δεν είναι νέα «ρήτρα ενέργειας». Στο Εαρινό Πακέτο της 3ης Ιουνίου 2026, η Επιτροπή διεύρυνε το πεδίο της ρήτρας που είχε ήδη ανοίξει για την άμυνα, ώστε να καλύπτει και επενδύσεις που μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα (European Commission). Είναι, δηλαδή, επέκταση της ίδιας λογικής που έδωσε στα κράτη χώρο για αμυντικές δαπάνες, το ίδιο νομικό όχημα με στενότερα όρια: για την άμυνα το πλαφόν είναι έως 1,5% του ΑΕΠ ετησίως, ενώ για την ενέργεια μπαίνει ξεχωριστό υπο-όριο 0,3% του ΑΕΠ ανά έτος και 0,6% σωρευτικά για το 2026-2028 (Consilium).

Πόσος είναι πραγματικά ο χώρος

Το ελληνικό «άνω του 1 δισ.» είναι συμβατό με τον κανόνα, αλλά όχι το ταβάνι. Το πραγματικό πλαφόν βγαίνει από τα ποσοστά: με ονομαστικό ΑΕΠ περίπου 250 δισ. ευρώ, το 0,6% μεταφράζεται σε περίπου 1,5 δισ. ευρώ σωρευτικά, και το ετήσιο 0,3% σε περίπου 745 εκατ. ευρώ (European Commission). Τα νούμερα αυτά δεν είναι νέο ταμείο ούτε αυτόματος κουμπαράς. Είναι απλώς η μετατροπή των ποσοστών σε ευρώ, ένα ανώτατο όριο ευελιξίας που ενεργοποιείται μόνο αν εγκριθεί το αίτημα και αν οι δαπάνες κριθούν επιλέξιμες.

Προσέξτε όμως κάτι που σπάνια αναφέρεται. Το ίδιο το ΥΠΕΘΟΟ αναγνωρίζει ότι οι δαπάνες θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους και θα συνεχίσουν να προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος. Άρα η ρήτρα δεν προστατεύει το πρωτογενές πλεόνασμα ούτε εξαφανίζει τον λογαριασμό. Αν το κράτος βάλει 1 δισ. εδώ χωρίς νέα έσοδα, το χρέος χρειάζεται αντίστοιχη χρηματοδότηση και το έλλειμμα επιδεινώνεται, όσο κι αν η Επιτροπή δεν το μετρήσει ως υπέρβαση της πορείας δαπανών (Eurostat). Το κόστος ευκαιρίας μένει: το ελληνικό σχέδιο προϋπολογισμού στηρίζεται σε πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% του ΑΕΠ το 2025 και 2,8% το 2026, άρα κάθε ευρώ εδώ είναι ένα ευρώ λιγότερο για φοροελαφρύνσεις ή κοινωνικές δαπάνες (Greek DBP 2026).

Τι θέλει να εντάξει η Αθήνα; Το αίτημα μιλά για αποθήκευση ενέργειας από ΑΠΕ, εξοικονόμηση, ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και έργα υποδομών, αλλά ρητά αναφέρει ότι «η εξειδίκευση θα γίνει το επόμενο διάστημα». Δεν υπάρχει ακόμη δημόσια λίστα με τίτλους έργων, φορείς και ποσά.

Το πρόβλημα που θέλουν να λύσουν αυτές οι επενδύσεις δεν είναι έλλειψη ρεύματος, αλλά η αδυναμία του δικτύου να απορροφήσει την αυξανόμενη παραγωγή ΑΠΕ. Η ανάλυση του Green Tank, με δεδομένα ΑΔΜΗΕ, βρήκε ότι οι μπαταρίες απέτρεψαν στο πρώτο τρίμηνο λειτουργίας τους περικοπές 26,7 GWh καθαρής ενέργειας (The Green Tank). Ωφελημένοι φαίνονται πρώτα οι διαχειριστές δικτύων ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ, που μετατρέπουν τις επενδύσεις σε ρυθμιζόμενο έσοδο με εγγυημένη απόδοση (BankingNews), και οι κατασκευαστές. Πληρώνει ο προϋπολογισμός και, μέσω ρυθμιζόμενων χρεώσεων, ο ίδιος ο καταναλωτής.

Η κατεύθυνση της νέας ευρωπαϊκής διακυβέρνησης φαίνεται καθαρά, μέσα στην ίδια μάχη για τον προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας που κρατά τις Βρυξέλλες διχασμένες (To Brief): κοινές στρατηγικές ανάγκες σε άμυνα και ενέργεια, κοινή επιτήρηση, αλλά όχι νέο κοινό ταμείο. Το βάρος μένει στα εθνικά δημοσιονομικά. Μέχρι να έρθει η σύσταση της Επιτροπής και, τελικά, η απόφαση του Συμβουλίου (ίσως σε λίγες εβδομάδες, ίσως τον Νοέμβριο με το Autumn Package), το 1,5 δισ. παραμένει δυνατότητα, όχι διαθέσιμο κονδύλι.