Αντικαρκινικό φάρμακο φέρεται να φεύγει από την Ελλάδα

Για μια γυναίκα με προχωρημένο, επιθετικό καρκίνο του μαστού, η διαφορά ανάμεσα σε δύο θεραπείες μετριέται μερικές φορές σε μήνες ζωής: στην κρίσιμη κλινική δοκιμή ASCENT, το φάρμακο Trodelvy χάρισε ζωή περίπου 11,8 μηνών έναντι 6,9 με την κλασική χημειοθεραπεία (Springer). Αυτό ακριβώς το στοχευμένο αντικαρκινικό φέρεται τώρα, σύμφωνα με δημοσιεύματα, να αποσύρεται από την ελληνική αγορά (Mononews, HealthReport). Με μια σοβαρή επιφύλαξη: δεν υπάρχει ακόμη δημόσια ανακοίνωση της Gilead ούτε πράξη του ΕΟΦ που να πιστοποιεί οριστική διακοπή.

Το ερώτημα ξαναγυρίζει, γιατί η αργή διαδρομή των νέων φαρμάκων ως τον Έλληνα ασθενή δεν είναι καινούργια υπόθεση (To Brief): πώς ένα φάρμακο εγκεκριμένο σε όλη την Ευρώπη μπορεί να φτάνει με δύο χρόνια καθυστέρηση, ή καθόλου, στο ελληνικό νοσοκομείο;

Το διαβατήριο που δεν είναι εισιτήριο

Η απάντηση κρύβεται σε μια παρανόηση. Η έγκριση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) μοιάζει με διαβατήριο: επιτρέπει στο φάρμακο να κυκλοφορεί νόμιμα στην ΕΕ, αλλά δεν υποχρεώνει κανένα κράτος να το πληρώσει (EMA). Στην Ελλάδα, μετά το ευρωπαϊκό «ναι», η πρόσβαση σπάει σε τρεις ξεχωριστές άδειες: άδεια να έχει ελληνική τιμή, μέσω τιμολόγησης από τον ΕΟΦ· άδεια να αξιολογηθεί και να αποζημιωθεί, μέσα από αξιολόγηση και διαπραγμάτευση τιμής στον ΕΟΠΥΥ· και τελικά ένταξη στον «θετικό κατάλογο» των αποζημιούμενων φαρμάκων (ΕΟΦ, Υπουργείο Υγείας). Σε κάθε σκαλί μπορεί να χαθεί χρόνος, ή η διαδικασία να παγώσει αν δεν κλείσουν οι οικονομικοί όροι.

Και δεν παγώνει σπάνια. Η έρευνα W.A.I.T. της IQVIA, για λογαριασμό της ευρωπαϊκής φαρμακοβιομηχανίας, βρήκε ότι από τα 168 νέα φάρμακα που ενέκρινε η Ευρώπη το 2021-2024, μόλις 69 (το 41%) είχαν φτάσει σε καθεστώς αποζημίωσης στην Ελλάδα, έναντι 45% στην ΕΕ, με μέση αναμονή γύρω στις 641 ημέρες, σχεδόν δύο χρόνια (IQVIA, Euronews). Με ένα όριο που η ίδια η μελέτη δηλώνει: μετρά αν άνοιξε τυπικά η πόρτα της αποζημίωσης, όχι αν ο ασθενής πήρε εγκαίρως τη θεραπεία.

Πού κολλάει το χρήμα

Πίσω από την καθυστέρηση υπάρχει το clawback. Το κράτος βάζει «κλειστό» ετήσιο προϋπολογισμό για τα φάρμακα, και ό,τι ξοδευτεί πάνω από το όριο το επιστρέφουν υποχρεωτικά οι εταιρείες. Ο σύνδεσμος φαρμακευτικών επιχειρήσεων ΣΦΕΕ και το Φόρουμ Φαρμακευτικής Καινοτομίας PIF μιλούν για clawback 80,7% στα νοσοκομειακά φάρμακα το πρώτο εξάμηνο του 2025: αριθμός των φορέων της βιομηχανίας, πάντως, όχι ανεξάρτητος κρατικός έλεγχος (ΣΦΕΕ, Capital). Στην πράξη, σε τιμή 100 ευρώ, μετά τις υποχρεωτικές επιστροφές μένουν στην εταιρεία περίπου 18. Όταν το κόστος διάθεσης ξεπερνά το έσοδο, ορισμένα σκευάσματα απλώς φεύγουν.

Η κυβέρνηση απαντά με ένα νέο εργαλείο, το Ταμείο Καινοτομίας (ν. 5302/2026): μια ξεχωριστή, κρατικά χρηματοδοτούμενη «τσέπη» για νέες θεραπείες, με 50 εκατ. ευρώ που έχουν εξαγγελθεί για το 2026 (e-nomothesia, iatronet). Τα κριτήρια όμως είναι στενά: το φάρμακο πρέπει να είναι γονιδιακή ή κυτταρική θεραπεία (οι λεγόμενες ATMP) ή να φέρει ειδικό ευρωπαϊκό σήμα προτεραιότητας. Το Trodelvy δεν είναι τίποτα από τα δύο. Λειτουργεί σαν κούριερ με τοξικό φορτίο: ένα αντίσωμα που αναγνωρίζει έναν στόχο στην επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων και παραδίδει τη χημειοθεραπεία εκεί, αντί να βομβαρδίζει όλο το σώμα όπως η κλασική. Είναι θεραπεία για μια συγκεκριμένη «κλειδαριά» της νόσου, αλλά στα ευρωπαϊκά μητρώα καταγράφεται ρητά ως μη ATMP (horizonscan, Gilead). Το Ταμείο, έτσι, δεν είναι έτοιμη λύση γι' αυτό.

Τι στέκει και τι όχι, λοιπόν; Η συστηματική υστέρηση της Ελλάδας στην πρόσβαση τεκμηριώνεται. Η αιτιώδης αλυσίδα για το συγκεκριμένο σκεύασμα, ότι δηλαδή «χάθηκε» εξαιτίας του clawback, παραμένει ισχυρισμός δημοσιευμάτων, χωρίς επώνυμη επιβεβαίωση της εταιρείας ή διοικητική πράξη.

Όταν κανονική αποζημίωση δεν υπάρχει, η πρόσβαση περνά σε ατομικά αιτήματα μέσω του κρατικού εισαγωγέα φαρμάκων, του ΙΦΕΤ: μια γέφυρα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον οργανισμό, εξυπηρέτησε 160 θεραπείες τη διετία 2024-2025, χωρίς όμως να λειτουργεί ισοδύναμα για όλους (ΙΦΕΤ). Ένα φάρμακο μπορεί να έχει το ευρωπαϊκό διαβατήριο και να μένει, παρ' όλα αυτά, χωρίς εισιτήριο για τον Έλληνα ασθενή. Μέχρι να κλείσει αυτό το χάσμα ανάμεσα στην έγκριση και τη θεραπεία, κάθε νέα απόσυρση θα μετριέται όχι σε ευρώ, αλλά στους μήνες ζωής που χάνει όποιος την περίμενε.