Αμερικανικός διάδρομος στην Αρμενία, ρωσικός έλεγχος στο αέριο

Στις 26 Μαΐου, στο Γερεβάν, η Αρμενία έκανε την πιο ορατή της κίνηση απομάκρυνσης από τη Μόσχα μετά την κατάρρευση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υπέγραψε τρία διαφορετικά κείμενα με την κυβέρνηση Πασινιάν: έναν Χάρτη Στρατηγικής Συνεργασίας, ένα πλαίσιο για κρίσιμα ορυκτά και ένα τρίτο κείμενο για τον λεγόμενο διάδρομο TRIPP που μονογράφηκε ως προσύμφωνο (Mirage News, 1lurer). Δώδεκα ημέρες πριν από τις εκλογές της 7ης Ιουνίου, η Ουάσινγκτον προσπαθεί να εγγράψει μια πρώην σοβιετική δημοκρατία στους εμπορικούς διαδρόμους που παρακάμπτουν Ρωσία και Ιράν. Η ίδια συζήτηση για διαδρόμους που παρακάμπτουν τη Μόσχα τρέχει παράλληλα στην Ανατολική Μεσόγειο (To Brief).

Τα 43 χιλιόμετρα

Ο TRIPP είναι ένας διάδρομος περίπου 43 χιλιομέτρων μέσα στη νότια Αρμενία, στην επαρχία Σιουνίκ. Συνδέει το κυρίως Αζερμπαϊτζάν με τον αζερικό θύλακα του Ναχιτσεβάν, που γειτονεύει με την Τουρκία. Έτσι ανοίγει χερσαία διαδρομή Ασίας-Ευρώπης χωρίς ρωσικό ή ιρανικό έδαφος (Reuters via CNA, Euronews). Το Γερεβάν επιμένει ότι η αρμενική κυριαρχία και δικαιοδοσία πάνω σε αυτά τα χιλιόμετρα παραμένουν άθικτες (Asharq Al-Awsat).

Παράλληλα, το μνημόνιο για τα critical minerals, ορυκτά κρίσιμα για άμυνα, μπαταρίες και ημιαγωγούς, βάζει την αρμενική γεωλογία στην αμερικανική αλυσίδα εφοδιασμού. Το πραγματικό κλειδί εδώ είναι η επεξεργασία και όχι η εξόρυξη (USGS). Αναφορές για 49ετή διάρκεια διαχείρισης και 74% αμερικανικό μερίδιο κυκλοφορούν, αλλά μένουν χωρίς δημοσιευμένο πρωτογενές κείμενο και χρειάζονται επιφύλαξη (Sova News).

Γιατί τώρα: η κατάρρευση του Σεπτεμβρίου 2023

Για να καταλάβει κανείς γιατί ο Πασινιάν στρέφεται προς τη Δύση τόσο φανερά, πρέπει να γυρίσει στις 19-20 Σεπτεμβρίου 2023. Σε λιγότερο από 24 ώρες, η αζερική στρατιωτική επιχείρηση διέλυσε τις de facto αρμενικές αρχές στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Πάνω από 100.000 Αρμένιοι μετακινήθηκαν στην Αρμενία μέσα σε μερικές ημέρες (UNHCR).

Η ρωσική ειρηνευτική δύναμη, αναπτυγμένη μετά τη συμφωνία του Νοεμβρίου 2020 για να φυλάει τον διάδρομο του Λατσίν (Kremlin), δεν εμπόδισε ούτε τον δεκάμηνο αποκλεισμό ούτε την τελική επιχείρηση. Και αυτό, παρότι το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης είχε διατάξει τον Φεβρουάριο του 2023 το Μπακού να εξασφαλίσει ελεύθερη κίνηση (ICJ). Νομικά, η Μόσχα μπορεί να υποστηρίξει ότι ο CSTO δεν κάλυπτε μη αναγνωρισμένο έδαφος. Πολιτικά, η ομπρέλα ασφαλείας που οι Αρμένιοι πλήρωναν δεκαετίες με ρωσικές βάσεις και ενεργειακή εξάρτηση αποδείχθηκε χωρίς αποτρεπτική ισχύ.

Η κάνουλα

Η απάντηση της Μόσχας ήταν άμεση. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι η Αρμενία απολαμβάνει σήμερα «κάτι παραπάνω από προτιμησιακή» τιμή στο ρωσικό αέριο, αλλά αυτό δεν συμβιβάζεται με χώρες που πορεύονται προς την ΕΕ. Ο ίδιος υπενθύμισε τιμή περίπου 177,5 δολάρια ανά 1.000 κυβικά μέτρα, όταν η ευρωπαϊκή αγορά κινείται πάνω από 600 (ARKA). Από μόνο του, τριπλασιασμός λογαριασμού για νοικοκυριά και βιομηχανία σε μια χώρα 2,7 εκατομμυρίων κατοίκων.

Δεν είναι όμως το μόνο. Σύμφωνα με ρωσικά μέσα, η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ Μαρία Ζαχάροβα ανέφερε ότι η ρωσική πρεσβεία παρέδωσε επιστολή που προειδοποιεί πως, αν συνεχιστεί η πορεία προς την ΕΕ, η Μόσχα μπορεί να καταγγείλει τη συμφωνία του 2013 που εξασφαλίζει αδασμολόγητο αέριο, πετρελαιοειδή και διαμάντια προς την Αρμενία (The Star/Reuters, Meduza). Το Γερεβάν διαψεύδει ότι έλαβε τέτοιο έγγραφο. Κλασικός πόλεμος νεύρων και εντυπώσεων πριν τις κάλπες.

Η σκληρή ισχύς δεν είναι όμως η απειλή. Είναι η αρχιτεκτονική. Η Gazprom Armenia, 100% θυγατρική της Gazprom, ελέγχει εισαγωγή, μεταφορά, αποθήκευση και διανομή φυσικού αερίου σε ολόκληρη την αρμενική αγορά (EADaily). Η χώρα που μόλις υπέγραψε αμερικανική στρατηγική εταιρική σχέση δεν έχει στα χέρια της ούτε το δίκτυο που φέρνει την ενέργεια στα σπίτια της. Η Μόσχα δεν χρειάζεται να κλείσει τη στρόφιγγα. Της αρκεί να την σφίξει.

Δώδεκα ημέρες πριν τις κάλπες, η Ουάσινγκτον υπόσχεται στον Πασινιάν 43 χιλιόμετρα διαδρόμου, μερικά κοιτάσματα και έναν Χάρτη Στρατηγικής Συνεργασίας. Η Μόσχα του υπενθυμίζει ότι ο μετρητής του αερίου μέσα στα σπίτια των ψηφοφόρων του ανήκει ήδη σε εκείνη.