Ευρωπαϊκό ψαλίδι 3,4 δισ. ευρώ απειλεί την Ελλάδα

Η αριθμητική του επόμενου επταετούς προϋπολογισμού της ΕΕ είναι αμείλικτη. Αν περικοπούν κατά 10% η Κοινή Αγροτική Πολιτική και η Πολιτική Συνοχής, η Ελλάδα χάνει περίπου €1,34 δισ. από αγροτικές ενισχύσεις και €2,09 δισ. από κοινοτικά ταμεία περιφερειακής ανάπτυξης. Συνολικά, περίπου €3,4 δισ. που σήμερα κρατούν όρθιους μικρούς δήμους, ελαιοπαραγωγούς της Πελοποννήσου και μικρομεσαίες επιχειρήσεις στη Θράκη και την Ήπειρο (Cohesion Data Greece, Commission CAP Greece).

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα της σύγκρουσης που ξεδιπλώνεται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034. Όχι ένα τεχνοκρατικό ντιμπέιτ για ποσοστά του ΑΕΕ, αλλά μια κρύα εξίσωση: ποιος πληρώνει τις νέες προτεραιότητες της Ευρώπης.

Η μηχανική του αδιεξόδου

Στο ίδιο κουτί πρέπει τώρα να χωρέσουν τα παλιά και τα νέα. Από το 2028, η ΕΕ ξεκινά την αποπληρωμή του κοινού δανεισμού της πανδημίας (NextGenerationEU) με ετήσιο κόστος περίπου €24 δισ., που με τόκους ανεβαίνει στα mid-€20 δισ. (Fondazione CSF, EUR-Lex). Παράλληλα, η Κομισιόν προτείνει προϋπολογισμό σχεδόν €2 τρισ. που χρειάζεται να χρηματοδοτήσει άμυνα, ανταγωνιστικότητα, στήριξη Ουκρανίας και πράσινη μετάβαση (Commission MFF 2028-2034).

Αν δεν ανέβει το πλαφόν, αν δεν εισαχθούν νέοι ίδιοι πόροι και αν δεν υπάρξει νέος κοινός δανεισμός, οι περικοπές πέφτουν αναγκαστικά στα παραδοσιακά κονδύλια. Οι «Φίλοι της Συνοχής» προειδοποιούν ότι το μερίδιο ΚΑΠ και Συνοχής κινδυνεύει να πέσει από περίπου 60% σε 44% του συνόλου (Euronews).

Δύο μπλοκ, μία γραμμή ρήξης

Η σύγκρουση πήρε χθες την καθαρότερη μορφή της. Δεκαέξι κράτη, με την Ελλάδα ανάμεσά τους, υπέγραψαν κοινή δήλωση που ζητά προστασία της ΚΑΠ και της Συνοχής, διατήρηση του κανόνα N+3 (τα τρία χρόνια που έχει μια χώρα για να δηλώσει δαπάνες μετά τη δέσμευση), κατάργηση των rebates μετά το 2027, νέους ίδιους πόρους και πιο σταδιακή αποπληρωμή του NGEU ή ακόμη και νέο κοινό δανεισμό (Spain MFA, Estonian MFA).

Απέναντί τους, οι «φειδωλοί» καθαροί συνεισφέροντες (Γερμανία, Ολλανδία, Σουηδία, Δανία, Αυστρία) αρνούνται κατηγορηματικά τόσο την αύξηση των εθνικών εισφορών όσο και τον νέο κοινό δανεισμό. Θέλουν τα χρήματα να ανακατευθυνθούν προς άμυνα, ασφάλεια και Ουκρανία, αλλά εντός των υπαρχόντων ορίων (Europa Press, EUnews).

Τα Εθνικά Σχέδια μεταφέρουν τη μάχη στην Αθήνα

Η πιο υποτιμημένη αλλαγή στην πρόταση της Κομισιόν είναι η ενοποίηση των ταμείων σε ενιαία National and Regional Partnership Plans. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η κεντρική κυβέρνηση αποκτά μεγαλύτερη διακριτική ευχέρεια να αποφασίζει ποιες περιφέρειες, ποιοι αγρότες και ποιοι μικροί δήμοι θα προστατευθούν και ποιοι θα θυσιαστούν (ECA, EUR-Lex CPR).

Το ringfencing (η θεσμική προστασία που εμπόδιζε μέχρι τώρα τη μεταφορά πόρων μεταξύ κατηγοριών) χαλαρώνει. Στην ελληνική περίπτωση, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι αν η κυβέρνηση επιλέξει να ενισχύσει αμυντικά projects ή μεγάλες υποδομές, το βάρος της προσαρμογής θα το πληρώσουν περιοχές χωρίς ισχυρό πολιτικό sponsor.

Η στροφή στην άμυνα δεν είναι αυτόματο δώρο

Υπάρχει το επιχείρημα ότι η Ελλάδα ωφελείται από την αμυντική στροφή. Στην πραγματικότητα, η ευρωπαϊκή αμυντική χρηματοδότηση (SAFE με €150 δισ. δανειακή ικανότητα, European Defence Fund) ευνοεί χώρες με ώριμη βιομηχανική βάση και ικανότητα να ηγηθούν consortia: Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Πολωνία (Commission Defence). Η Ελλάδα κατάφερε να εξασφαλίσει συμμετοχή σε σχέδια SAFE συνολικού πακέτου περίπου €74 δισ. μαζί με άλλες επτά χώρες, αλλά οι niche δυνατότητές της σε drones, οπτικά και ναυπηγοεπισκευή δεν αντικαθιστούν τα εγγυημένα κονδύλια Συνοχής (Capital).

Η αδυναμία που δεν εμφανίζεται στους πίνακες

Σε αυτό το παζάρι, η ελληνική θέση έχει ένα κρυφό πρόβλημα. Όταν η Αθήνα ζητά ευελιξία, υψηλά ποσοστά συγχρηματοδότησης και προστασία των ταμείων, πέφτει πάνω σε ένα credibility premium που πληρώνεται σε αξιοπιστία. Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας ότι έστειλε επιστολή στην Κομισιόν για εξελίξεις που, κατά την ίδια, υπονομεύουν τη λειτουργία της στην Ελλάδα (EPPO), σε συνδυασμό με τις ενεργές έρευνες για τις αγροτικές ενισχύσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ (Reuters via Internazionale), φτιάχνουν ένα δυσάρεστο υπόβαθρο.

Όταν στις Βρυξέλλες οι «φειδωλοί» θα σηκώνουν το επιχείρημα ότι ορισμένες χώρες δεν διαχειρίζονται σωστά τα ευρωπαϊκά κονδύλια, η Ελλάδα δεν θα είναι σε θέση να απαντήσει με την άνεση που θα ήθελε. Το ποσό της δημοσιονομικής απώλειας δεν έχει τεκμηριωθεί ακόμη ως μετρήσιμη παράμετρος στις διαπραγματεύσεις, αλλά το πολιτικό βάρος είναι ήδη εκεί (To Brief - ΟΠΕΚΕΠΕ €415εκ. πρόστιμο Κομισιόν). Και θα μετρήσει ακριβώς τη στιγμή που τα νούμερα στους πίνακες αρχίσουν να μετακινούνται.