Αμερικανικό τελεσίγραφο σε μια Τεχεράνη με άφαντο ηγέτη

Από τις 8 Μαρτίου, όταν ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ ανέλαβε την ηγεσία του Ιράν διαδεχόμενος τον δολοφονημένο πατέρα του, κανείς εκτός του στενού του κύκλου δεν τον έχει δει. Καμία εικόνα, κανένα βίντεο, καμία ηχογράφηση που να επαληθεύεται ανεξάρτητα. Ο Ανώτατος Ηγέτης μιας θεοκρατίας επικοινωνεί αποκλειστικά με γραπτά μηνύματα που διαβάζουν άλλοι (Gulf News, Ahram/AFP). Στις 4 Ιουνίου, στην επέτειο θανάτου του Χομεϊνί, το μήνυμά του το εκφώνησε κληρικός. Ο ίδιος απουσίαζε. Την τελετή κυριάρχησε μια άδεια καρέκλα με το πορτρέτο του πατέρα του (Moneycontrol/AFP, Channel News Asia).

Η άδεια καρέκλα δεν είναι ζήτημα εθιμοτυπίας. Εκεί κάθεται θεσμικά ο μόνος που μπορεί να κηρύξει πόλεμο ή να υπογράψει ειρήνη. Και αυτή τη στιγμή το Ιράν καλείται να απαντήσει σε αμερικανικό τελεσίγραφο, χωρίς να είναι σαφές ποιος κρατά το στυλό.

Όταν ο Ηγέτης λείπει, ποιος αποφασίζει

Στα χαρτιά η αλυσίδα είναι καθαρή. Ο Ανώτατος Ηγέτης εγκρίνει την εθνική στρατηγική και επικυρώνει τις αποφάσεις του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Ο πρόεδρος δεν έχει μόνος του αρμοδιότητα για πόλεμο και ειρήνη. Αν ο Ηγέτης πεθάνει ή καταστεί ανίκανος, το άρθρο 111 του Συντάγματος προβλέπει ένα προσωρινό τριμελές σχήμα, όχι στρατιωτικό συμβούλιο (UANI, AL24).

Στην πράξη, το κενό το γεμίζουν αθόρυβα οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC), ο ιδεολογικός στρατός του καθεστώτος. Η ένδειξη είναι συγκεκριμένη. Η αναστολή των έμμεσων συνομιλιών με την Ουάσιγκτον ανακοινώθηκε από το πρακτορείο Tasnim, που συνδέεται με τους Φρουρούς, και όχι από το ΥΠΕΞ ή την προεδρία (Euronews). Όταν η διπλωματία παγώνει με εντολή στρατιωτικών φερέφωνων αντί για την κυβέρνηση, αυτό δείχνει πού έχει μετακινηθεί η πραγματική απόφαση. Οι αναφορές για πλήρη περιθωριοποίηση του προέδρου Πεζεσκιάν παραμένουν σοβαρές, αλλά ανεπιβεβαίωτες επίσημα (Iran International, Livemint).

Ένα τελεσίγραφο που κανείς δεν ξέρει πώς να διαβάσει

Πέρα από το σύνθημα «άνευ όρων παράδοση», η αμερικανική απαίτηση είναι στενότερη και χωρίζεται σε τρία πράγματα. Πρώτον, το Ιράν να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Δεύτερον, να ανοίξει ο Ορμούζ, ώστε να περνούν ελεύθερα τα τάνκερ χωρίς να πληρώνουν «διόδια» στην Τεχεράνη. Τρίτον, να καταστραφεί το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο υπό διεθνή επιτήρηση (CBS News, Soufan Center).

Η θολότητα ξεκινά από την ίδια την Ουάσιγκτον. Το τελεσίγραφο φτάνει από έναν πρόεδρο που η ίδια του η Βουλή προσπαθεί να φρενάρει: μόλις χθες, οι Αντιπρόσωποι ψήφισαν τον περιορισμό των πολεμικών εξουσιών του Τραμπ για το Ιράν (To Brief). Για την αποκεφαλισμένη ιρανική ηγεσία, που δεν συντονίζεται, η αοριστία αυτή παράγει παράλυση. Η Τεχεράνη δεν ξέρει αν διαπραγματεύεται μια περιορισμένη πυρηνική και ναυτιλιακή συμφωνία ή μια ταπείνωση που απειλεί την ίδια την επιβίωση του καθεστώτος (Reuters).

Η αδυναμία φαίνεται και προς τα μέσα. Παρά το παρατεταμένο ψηφιακό μπλακάουτ, τα φίλτρα και τις απειλές σε χρήστες VPN (λογισμικών που παρακάμπτουν τη λογοκρισία), η αμφισβήτηση βγαίνει στην επιφάνεια (WLRN/NPR, i24/Amnesty). Ο βουλευτής Χαμίντ Ρασαεΐ αναφέρθηκε δημόσια στον «γιο του Νώε», υπαινιγμός κατά της κληρονομικής διαδοχής που πυροδότησε προειδοποιήσεις για «συνοχή» (Jerusalem Post). Ο ίδιος ο Μοτζταμπά, στο μήνυμα της 4ης Ιουνίου, προειδοποίησε για «αμφιβολία», «φόβο» και «διαίρεση» (Moneycontrol/Reuters). Η ανάγκη του να διαψεύσει τις φήμες αναδεικνύει το έλλειμμα νομιμοποίησής του.

Αυτή η θολή αλυσίδα διοίκησης στην Τεχεράνη αλλάζει το ρίσκο για τις αμερικανικές υποδομές στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Σούδας. Η MDCA, η ελληνοαμερικανική συμφωνία αμυντικής συνεργασίας, καθιστά τη βάση κρίσιμη διευκόλυνση για τις ΗΠΑ (US Embassy Greece, State Department). Ο ίδιος ο Κόλπος φοβάται λιγότερο μια ιρανική συνθηκολόγηση και περισσότερο μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και στον Ορμούζ (Arab News). Ο κίνδυνος που μένει ανοιχτός δεν είναι μια οργανωμένη κρατική επίθεση. Είναι ένα ασύντακτο χτύπημα από αυτονομημένες μονάδες των Φρουρών, σε μια στιγμή που στην Τεχεράνη κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα ποιος δίνει την εντολή.