Η Άγκυρα προσφέρει στο Κάιρο περισσότερη θάλασσα

Η Αίγυπτος έχει αυτή την εβδομάδα δύο δρόμους για την ίδια θάλασσα. Ο ένας είναι η επέκταση της ισχύουσας συμφωνίας με την Ελλάδα, που οι δύο υπουργοί Εξωτερικών αποφάσισαν να συζητήσουν στις 22 Οκτωβρίου (Ahram Online). Ο άλλος είναι μια δημόσια τουρκική πρόσκληση για οριοθέτηση, που κατά την Άγκυρα θα έδινε στο Κάιρο «πάνω από 15.000 τ.χλμ.» (Anadolu) στις θάλασσες νότια της Ελλάδας, όπου Αθήνα και Κάιρο συζητούν πώς θα συνεχίσουν την κοινή τους γραμμή.

Το Κάιρο διατηρεί και τις δύο σχέσεις χωρίς να έχει διαλέξει ανάμεσά τους. Με την Αθήνα έχει υπογεγραμμένη γραμμή από το 2020 και, μετά τη συνάντηση του Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Μπαντρ Αμπντελάτι, ενεργό δίαυλο για την επέκτασή της (ΕΡΤ). Με την Άγκυρα έχει αμυντική συνεργασία και εμπόριο κοντά στα 9 δισ. δολάρια, με στόχο τα 15 δισ. έως το 2028, σύμφωνα με κοινή δήλωση του Φεβρουαρίου (Αιγυπτιακή Προεδρία). Θαλάσσια οριοθέτηση με την Τουρκία δεν έχει.

Στο ένα σημείο όπου τα δύο συμφέροντα ήδη συγκρούονται, το Κάιρο πήρε θέση. Η ανατολική λιβυκή Βουλή ενέκρινε στις 20 Οκτωβρίου το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 (LANA). Τρεις ημέρες αργότερα, ο Αμπντελάτι είπε στον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν ότι η Αίγυπτος απορρίπτει την κύρωση (Al Jazeera).

Ποιος έβαλε τον αριθμό στο τραπέζι

Την πρόταση διατύπωσε πρώτος ο υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ, σε συνέντευξη στο Star Haber που αναπαράχθηκε στις 23 και 24 Οκτωβρίου. Είπε ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να υπογράψει και ότι η Αίγυπτος θα αποκτούσε «περίπου 15.000 τ.χλμ.» περισσότερα από όσα θα της έδινε μια πιθανή συμφωνία με την Ελλάδα (Sabah). Στις 28 Οκτωβρίου ο εκπρόσωπος του υπουργείου Ζεκί Ακτούρκ επανέλαβε την ετοιμότητα «με βάση τα αμοιβαία συμφέροντα» και ανέβασε τη διατύπωση σε «πάνω από 15.000». Δεν ανακοίνωσε ούτε υπογραφή ούτε χρονοδιάγραμμα (Anadolu μέσω Foreks).

Τα 15.000 τ.χλμ., έκταση σχεδόν διπλάσια της Κρήτης, είναι εκτίμηση της Άγκυρας που δεν μπορεί να ελεγχθεί ανεξάρτητα. Το κείμενο της ενημέρωσης, όπως το αναπαρήγαγε το TRT, δεν περιέχει συντεταγμένες, τις γραμμές που συγκρίνονται ή μέθοδο υπολογισμού (TRT Haber). Το επόμενο τμήμα της ελληνοαιγυπτιακής γραμμής, με το οποίο συγκρίνει η Άγκυρα, δεν έχει καν συμφωνηθεί. Και το «περίπου» που έγινε «πάνω από» δεν είναι νέα μέτρηση· είναι δύο διατυπώσεις της ίδιας αξίωσης.

Τι ισχύει ήδη στο χαρτί

Η συμφωνία της 6ης Αυγούστου 2020 οριοθετεί μόνο ένα τμήμα της ΑΟΖ (Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, όπου ένα κράτος έχει δικαίωμα εκμετάλλευσης των θαλάσσιων πόρων), περίπου από τον 26ο έως τον 28ο μεσημβρινό (συμφωνία, ΟΗΕ). Το άρθρο 1 ορίζει ότι το ανατολικό της άκρο μετακινείται μόνο αν συμφωνήσουν και τα δύο κράτη. Ορίζει επίσης ότι όποιο από τα δύο διαπραγματεύεται σχετική οριοθέτηση με τρίτο κράτος οφείλει να ενημερώνει το άλλο και να διαβουλεύεται μαζί του.

Μια τουρκική δήλωση, επομένως, δεν αγγίζει το τμήμα που ισχύει. Μια τουρκοαιγυπτιακή συμφωνία στην περιοχή που μένει ανοιχτή θα μπορούσε όμως να δημιουργήσει αντικρουόμενες αξιώσεις, και χωρίς τουρκικό χάρτη δεν μπορεί να ειπωθεί σε ποιο ακριβώς σημείο.

Από πίσω βρίσκεται η γνωστή νομική διαφορά. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η μακριά τουρκική ακτή δεν μπορεί να αποκλειστεί από τη θάλασσα επειδή παρεμβάλλονται ελληνικά νησιά. Αθήνα και Κάιρο απαντούν ότι τα κατοικημένα νησιά παράγουν δικές τους ζώνες· η διεθνής πρακτική μπορεί να μειώσει την επιρροή ενός νησιού στην τελική γραμμή, αλλά δεν το διαγράφει από τον χάρτη (ITLOS).

Το τουρκικό επιχείρημα για μεγαλύτερη αιγυπτιακή έκταση δεν είναι καινούργιο: είχε προβληθεί και πριν από το 2020, και τότε το Κάιρο υπέγραψε με την Αθήνα (Hürriyet). Η Άγκυρα καλλιεργούσε προσδοκίες για συμφωνίες με Αίγυπτο και Συρία ήδη από τον Ιούλιο (To Brief). Η σημερινή επανάληψη έρχεται αμέσως μετά τις αιγυπτιακές αντιρρήσεις για τη Λιβύη. Ότι στόχος της είναι να επηρεάσει τις συνομιλίες του Καΐρου με την Αθήνα αποτελεί ερμηνεία της συγκυρίας· κανένας Τούρκος αξιωματούχος δεν το έχει πει.

Η Αθήνα απάντησε στις 28 Οκτωβρίου. Κύκλοι του ΥΠΕΞ σχολίασαν ότι «οι διεθνείς σχέσεις δεν είναι δημοπρασία» και ότι οι θαλάσσιες ζώνες δεν κατακυρώνονται στον πλειοδότη (Τα Νέα). Ο Γεραπετρίτης, μετά τη συνάντησή του με τον Αντόνιο Γκουτέρες στη Νέα Υόρκη, δήλωσε ότι η Ελλάδα δεν θα ανεχθεί «οποιαδήποτε παρανομία» στις θαλάσσιες ζώνες (Euronews, Πρώτο Θέμα).

Η μόνη αιγυπτιακή αντίδραση στην ίδια την προσφορά ήρθε στις 24 Οκτωβρίου, από τον εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών Νάντερ Ζέκι. Είπε ότι πληροφορήθηκε την πρόταση από τα μέσα ενημέρωσης, ότι δεν μπορεί να τη σχολιάσει ξεκάθαρα και ότι κάθε οριοθέτηση πρέπει να στηρίζεται στο διεθνές δίκαιο (Shorouk). Η Αίγυπτος δεν έχει απαντήσει στην τουρκική πρόσκληση, και δεν έχουν ανακοινωθεί διαπραγματεύσεις με την Άγκυρα. Η μόνη θαλάσσια διαπραγμάτευση που έχει ανακοινώσει το Κάιρο αυτή την εβδομάδα είναι με την Αθήνα, για να επεκταθεί η γραμμή που ήδη μοιράζονται.