Τουρκία-Αίγυπτος: αμυντικές υπογραφές, καμία γραμμή στη θάλασσα

Η επαναπροσέγγιση Τουρκίας-Αιγύπτου, που έχει ήδη περάσει από τη διπλωματία στις αμυντικές συμφωνίες (To Brief), αποκτά νέο κεφάλαιο. Η Άγκυρα προβάλλει τώρα την ιδέα ότι η προσέγγιση με το Κάιρο και τη Δαμασκό μπορεί να ανοίξει δρόμο και για συμφωνίες θαλάσσιας δικαιοδοσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Αφορά άμεσα την Ελλάδα. Μια τέτοια γραμμή θα άγγιζε το «κενό» ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, εκεί όπου η ελληνοαιγυπτιακή οριοθέτηση του 2020 σταματά και αρχίζει το πιο δύσκολο τμήμα, γύρω από Ρόδο, Κάρπαθο και Καστελλόριζο. Ως σήμερα, ωστόσο, δεν υπάρχει υπογραφή, κοινό ανακοινωθέν ούτε μία συντεταγμένη σε χάρτη.

Στις 13 Ιουλίου η Τουρκία και η Αίγυπτος υπέγραψαν στην Άγκυρα δύο κείμενα, ένα για στρατιωτική συνεργασία και ένα για αμυντική βιομηχανία, κατά την επίσκεψη του Αιγύπτιου υπουργού Άμυνας (Hürriyet Daily News, Middle East Monitor). Είναι υλική αμυντική συνεργασία, όχι θαλάσσια οριοθέτηση. Η αιγυπτιακή και η τουρκική δημόσια γλώσσα μιλά για στρατιωτικό διάλογο, εμπόριο και «θαλάσσιες μεταφορές», όχι για επαναχάραξη ΑΟΖ, δηλαδή της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, της περιοχής όπου ένα κράτος έχει δικαίωμα εκμετάλλευσης των θαλάσσιων πόρων (Al-Monitor, Daily Sabah).

Ό,τι προστέθηκε αυτές τις ημέρες ήρθε από τουρκικά μέσα και αρθρογραφία, όχι από κρατικά χείλη. Η φιλοκυβερνητική εικόνα είναι ότι, μετά την πολιτική και αμυντική προσέγγιση, «θα μπορούσε» να ακολουθήσει και θαλάσσια συνεννόηση από την οποία η Αίγυπτος θα έβγαινε πιο κερδισμένη σε σχέση με τη μερική γραμμή του 2020 (Haber7, Aydınlık). Είναι καλλιέργεια προσδοκίας, όχι διακρατική πράξη.

Η αιγυπτιακή πλευρά βάζει φρένο στην υπερβολή. Δεν εντοπίστηκε δημόσια αιγυπτιακή ένδειξη ότι το Κάιρο συζητά νέα οριοθέτηση με την Άγκυρα. Αντίθετα, η αραβική κάλυψη τονίζει ότι οι σχέσεις της Αιγύπτου με Αθήνα και Λευκωσία «δεν εμποδίζουν» τους δεσμούς με την Τουρκία, και υπενθυμίζει ότι το Κάιρο έχει ήδη οριοθετημένα θαλάσσια σύνορα με Ελλάδα και Κύπρο (Asharq Al-Awsat). Η ακριβέστερη ανάγνωση είναι ότι η Αίγυπτος αποσυνδέει λειτουργίες. Παίρνει αμυντικά, βιομηχανικά και εμπορικά οφέλη από την Άγκυρα, χωρίς να αγγίζει τα κεκτημένα της με Ελλάδα και Κύπρο.

Στο συριακό σκέλος, η εικόνα είναι ακόμη πιο αδύναμη. Δεν υπάρχει υπογεγραμμένο τουρκοσυριακό κείμενο ούτε συριακή επιβεβαίωση. Υπάρχει τουρκική πρόθεση και προεργασία: δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων για συνομιλίες με τη νέα Δαμασκό, και ρητορική ότι τα θαλάσσια σύνορα πέραν των χωρικών υδάτων «δεν έχουν καθοριστεί» (Belfer Center, Sigmalive). Στις 13 Ιουλίου τουρκικά πολεμικά έδεσαν για πρώτη φορά μετά τον εμφύλιο στη Λαττάκεια. Η ναυτική παρουσία, όμως, δεν είναι οριοθέτηση.

Το νομικό εμπόδιο μένει το ίδιο. Ακόμη κι αν αύριο υπάρξει διμερές κείμενο, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) ορίζει ότι η οριοθέτηση μεταξύ κρατών με αντικείμενες ακτές γίνεται «με συμφωνία» για δίκαιη λύση. Ένα διμερές κείμενο δεν εξαφανίζει από μόνο του τις αξιώσεις τρίτων (UNCLOS). Το προηγούμενο του τουρκολιβυκού μνημονίου το επιβεβαιώνει. Παρέμεινε μοχλός πίεσης, όχι καθολικά αποδεκτό καθεστώς, με Ιταλία και Τυνησία να καταθέτουν δικές τους αντιρρήσεις (Ahram).

Η πραγματική μηχανική δεν είναι η υπογραφή, αλλά η επανάληψη ενός προτύπου. Το τουρκολιβυκό δεν λειτούργησε ως εξαίρεση. Έγινε διοικητικό υπόδειγμα: διμερές κείμενο με κυβέρνηση αμφισβητούμενης νομιμοποίησης, μετατροπή του σε άδειες, ασκήσεις και ενεργειακές προσδοκίες, και έπειτα εμφάνιση της Άγκυρας ως αναγκαίου συνομιλητή σε κάθε μελλοντική διαπραγμάτευση. Τώρα η Τουρκία δείχνει ότι το ίδιο εργαλείο μπορεί να ξαναστηθεί με Κάιρο ή Δαμασκό.

Η Τουρκία δεν έχει κερδίσει θάλασσα. Έχει κερδίσει χρόνο, αφήγημα και διαπραγματευτικό χώρο πάνω στο ανοιχτό ανατολικό τμήμα της ελληνοαιγυπτιακής γραμμής. Το ερώτημα δεν είναι αν η Αθήνα θα απαντήσει λεκτικά. Είναι αν θα κλείσει πρώτη εκείνη το κενό ανατολικά του 28ου, με πλήρη οριοθέτηση και κοινό σήμα με Κάιρο και Λευκωσία. Αλλιώς, το «κενό» γίνεται το επόμενο πεδίο δοκιμής.