Ο αεροπορικός κλάδος ζητά «πάγωμα» του νέου συστήματος ελέγχου συνόρων για Ιούλιο και Αύγουστο

Πριν δύο ημέρες περιγράψαμε πώς το νέο αυτοματοποιημένο σύστημα εισόδου-εξόδου της ΕΕ άρχισε να παράγει καθυστερήσεις σε ευρωπαϊκά αεροδρόμια (To Brief). Τώρα το ζήτημα ανέβηκε επίπεδο. Οι τρεις μεγαλύτερες ενώσεις των ευρωπαϊκών αεροδρομίων και αεροπορικών εταιρειών ζήτησαν στις 1 Ιουλίου, με ανοιχτή επιστολή στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να μπορούν τα κράτη-μέλη να αναστέλλουν πλήρως το νέο σύστημα βιομετρικού ελέγχου συνόρων (EES) όποτε οι επιβάτες ξεπερνούν τη χωρητικότητα των ελέγχων. Για τον ταξιδιώτη εκτός ΕΕ που περνά από ελληνικό ή άλλο ευρωπαϊκό αεροδρόμιο, το πρακτικό ερώτημα είναι απλό: πόσο χρόνο να υπολογίσει στην ουρά, και θα φτάσει το αίτημα του κλάδου να αλλάξει κάτι πριν τον Αύγουστο.

Η κλιμάκωση είναι το νέο στοιχείο. Οι ACI Europe, A4E και IATA δεν ζητούν πια καλύτερη εφαρμογή, αλλά δικαίωμα προληπτικού, πλήρους παγώματος του συστήματος όταν μπλοκάρει, καθώς και μόνιμο μηχανισμό «επιχειρησιακής ευελιξίας» από τον Σεπτέμβριο (ACI Europe). Η ουσία της απαίτησης: όταν το σύστημα καταρρέει, να μπορεί να γίνεται επιστροφή στους παλιούς ελέγχους με σφραγίδα διαβατηρίου (Euronews).

Τα νούμερα που πρέπει να διαβαστούν με προσοχή

Η επιστολή στηρίζεται σε τρία μεγέθη. Μιλά για ουρές που φτάνουν έως και πέντε ώρες σε ώρες αιχμής. Μιλά για αεροπλάνα που φεύγουν μισοάδεια στο κλείσιμο της πύλης, επειδή οι επιβάτες είναι κολλημένοι στον έλεγχο. Και προβλέπει περίπου 40 εκατομμύρια επιπλέον επιβάτες στα ευρωπαϊκά αεροδρόμια σε Ιούλιο-Αύγουστο (ACI Europe).

Εδώ χρειάζεται καθαρότητα. Τα μεγέθη αυτά προέρχονται κυρίως από την ίδια την επιστολή και τις κλαδικές εκτιμήσεις. Αναπαράγονται από τα ΜΜΕ, αλλά δεν υπάρχει δημόσιο, ανεξάρτητο πανευρωπαϊκό σύνολο δεδομένων της Κομισιόν που να τα επιβεβαιώνει συστηματικά. Το «40 εκατ.» είναι πρόβλεψη, όχι καταγεγραμμένο γεγονός.

Πραγματικά περιστατικά όμως υπάρχουν και δεν είναι θεωρητικά. Στη Λισαβόνα το σύστημα ανεστάλη στα τέλη του 2025 όταν οι αναμονές έφτασαν επτά ώρες, ενώ σε Μιλάνο, Γενεύη και Αθήνα καταγράφηκαν πολύωρες ουρές και χαμένες πτήσεις (The Guardian, BBC).

Ποιος φταίει, κατά ποιον

Η ευθύνη είναι μοιρασμένη, και γι' αυτό όλοι δείχνουν αλλού. Η Κομισιόν έχει τον κανόνα: το EES θεσπίστηκε με τον Κανονισμό 2017/2226, ενώ μεταγενέστερη ρύθμιση έδωσε τη νομική βάση για σταδιακή εκκίνηση και προσωρινές παρεκκλίσεις (EUR-Lex). Η eu-LISA, ο ευρωπαϊκός οργανισμός που τρέχει την κεντρική υποδομή, τονίζει ότι τα δεδομένα «δημιουργούνται και διαχειρίζονται» από τις εθνικές αρχές. Δεν αποφασίζει πόσοι συνοριοφύλακες θα υπηρετούν σε κάθε αεροδρόμιο (eu-LISA). Τα κράτη-μέλη κρατούν την επιχειρησιακή ευθύνη του ελέγχου, και τα αεροδρόμια σηκώνουν τη συμφόρηση μέσα στους χώρους τους χωρίς να έχουν την αρμοδιότητα να «σβήσουν» το σύστημα μόνα τους (Commission).

Το κρίσιμο σημείο που κρατά η Κομισιόν είναι ότι υπάρχει ήδη δυνατότητα στοχευμένης, προσωρινής χαλάρωσης σε συγκεκριμένα σημεία όταν η κίνηση υπερβαίνει τη χωρητικότητα. Δεν υπάρχει όμως λευκή επιταγή για γενικό πάγωμα χώρας ή εξαίρεση ανά εθνικότητα. Οι Βρυξέλλες επιμένουν δημόσια ότι το σύστημα «λειτουργεί» και ότι η προθεσμία δεν αλλάζει, ενώ συγκάλεσαν επείγουσα συνάντηση με τον κλάδο (Euronews).

Πολιτικά, το ρήγμα δεν είναι Βορράς εναντίον Νότου. Είναι η θεσμική αξιοπιστία της Κομισιόν εναντίον της λειτουργικής επιβίωσης των τουριστικών πυλών. Η πιο ανοιχτή πίεση ήρθε από την Ιταλία σε επίπεδο αεροδρομίου, με τον επικεφαλής των αεροδρομίων της Ρώμης να προειδοποιεί για καλοκαιρινή «καταστροφή» (The Guardian). Για Αθήνα και Παρίσι, όμως, δεν επιβεβαιώνεται επίσημη κυβερνητική θέση υπέρ γενικού παγώματος, μόνο πρακτικές, τοπικές χαλαρώσεις όπως αυτή που εφάρμοσαν οι γαλλικές αρχές στο Ντόβερ (Biometric Update).

Για τον ταξιδιώτη, το πρακτικό συμπέρασμα είναι λιτό: το EES δεν είναι βίζα, δεν χρειάζεται προεγγραφή ή πληρωμή, πιάνει τους εκτός ΕΕ/Σένγκεν επισκέπτες σε παραμονή έως 90 ημερών, και στην Ελλάδα ισχύει κανονικά, ειδικά στις ώρες αιχμής (News247, Connexion France). Ως ένας από τους μεγαλύτερους τουριστικούς προορισμούς της Ένωσης, η χώρα ανήκει στις πύλες όπου οι ουρές μπορούν να φουσκώσουν γρήγορα μέσα στο δίμηνο αιχμής. Η ΕΕ ήθελε ψηφιακά σύνορα που θα έκαναν το ταξίδι πιο ομαλό. Το ερώτημα που θα κριθεί μέσα στον Αύγουστο είναι αν μπορεί να τα επιβάλει χωρίς να μετατρέψει την κανονική μετακίνηση σε άσκηση αναμονής, ή αν η πίεση του τουρισμού θα την αναγκάσει να δεχτεί αναστολές που μέχρι χθες αρνιόταν.