Άδεια έδρανα στην πρόταση για τον Άρειο Πάγο

Όταν η Διάσκεψη των Προέδρων (το διακομματικό όργανο της Βουλής που, μεταξύ άλλων, γνωμοδοτεί για την ηγεσία της Δικαιοσύνης) συνεδρίασε για τον νέο πρόεδρο του Αρείου Πάγου, το πιο εύγλωττο στοιχείο δεν ήταν ποιος βγήκε πρώτος. Ήταν ποιοι δεν εμφανίστηκαν. Πολλοί από τους κληθέντες ανώτατους δικαστές απουσίασαν, και η εικόνα των άδειων εδράνων μετέτρεψε μια τυπική διαδικασία σε δημόσιο μήνυμα δυσαρέσκειας.

Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, ο Παναγιώτης Λυμπερόπουλος ήρθε πρώτος με 15 ψήφους και ο Σωκράτης Πλαστήρας ακολούθησε με 10. Τα νούμερα, όμως, παραμένουν δημοσιογραφικά και όχι θεσμικά κλειδωμένα: δεν έχει δημοσιοποιηθεί επίσημο πρακτικό ή παρουσιολόγιο της συγκεκριμένης συνεδρίασης, παρότι η Διάσκεψη είναι ο αρμόδιος κοινοβουλευτικός θεσμός (Βουλή). Έτσι, η ίδια η αδιαφάνεια γίνεται μέρος της ιστορίας.

Ποιος κρατά το τελευταίο «ναι»

Για να καταλάβει κανείς γιατί οι απουσίες έχουν βάρος, χρειάζεται να δει τι ακριβώς αποφασίζει αυτή η διαδικασία: σχεδόν τίποτα. Η Διάσκεψη ακούει και γνωμοδοτεί, δεν εκλέγει. Η ηγεσία του Αρείου Πάγου, του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Ελεγκτικού Συνεδρίου επιλέγεται τελικά από το Υπουργικό Συμβούλιο και τοποθετείται με προεδρικό διάταγμα, όπως ορίζει το άρθρο 90 του Συντάγματος (Σύνταγμα). Ο Κανονισμός της Βουλής και ο ν. 4938/2022 προβλέπουν κοινοβουλευτική ακρόαση, όχι δεσμευτική εκλογή (ν. 4938/2022). Με απλά λόγια: ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπογράφει, η ουσιαστική επιλογή ανήκει στην εκάστοτε κυβέρνηση.

Αυτό εξηγεί γιατί η υπόθεση σκάει σε λάθος, για το Μαξίμου, στιγμή. Το θέμα ήρθε λίγες μόλις ημέρες μετά από ένα ηχηρό μήνυμα του ίδιου του δικαστικού σώματος. Στο δημοψήφισμα της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων (16-18 Ιουνίου) συμμετείχαν 1.253 μέλη. Το 96,03% τάχθηκε υπέρ δεσμευτικής προεπιλογής των υποψηφίων για την ηγεσία από τους ίδιους τους δικαστές, με αναθεώρηση του άρθρου 90 (ΕΔΕ). Το ίδιο σώμα είχε ήδη ταχθεί με 92,34% υπέρ της κατάργησης του άρθρου 86 για την ποινική ευθύνη υπουργών (To Brief). Οι απουσίες από τη Διάσκεψη δεν είναι λοιπόν διαφωνία με ένα πρόσωπο. Είναι άρνηση να προσφερθεί θεσμική νομιμοποίηση σε μια διαδικασία όπου το τελευταίο «ναι» μένει κυβερνητικό.

Γιατί καίει το όνομα Λυμπερόπουλος

Εδώ μπαίνει το δεύτερο νήμα. Στις 4 Ιουνίου η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου έκρινε με 35-12 μια κρίσιμη πτυχή του νόμου Κατσέλη. Έκρινε ότι οι τόκοι υπολογίζονται πάνω στη δικαστικά ορισμένη μηνιαία δόση και όχι στο συνολικό κεφάλαιο. Πρακτικά, αυτό δίνει στους υπερχρεωμένους δανειολήπτες ισχυρό επιχείρημα για χαμηλότερο επανυπολογισμό της οφειλής τους (To Brief).

Ο Λυμπερόπουλος φέρεται, σύμφωνα με αντιπολιτευτικές αιχμές, να συμμετείχε στη μειοψηφία των 12, δηλαδή στην πιο δυσμενή για τους δανειολήπτες γραμμή. Προσοχή όμως: δεν έχει δημοσιοποιηθεί πρωτογενές κείμενο της απόφασης που να κατονομάζει τη σύνθεση της μειοψηφίας (Άρειος Πάγος). Παραμένει ισχυρισμός, όχι κλειδωμένο γεγονός. Αλλά ακριβώς εκεί φαίνεται η μηχανική της σύγκρουσης: μια προηγούμενη δικαστική στάση χρησιμοποιείται ως κριτήριο θεσμικής καταλληλότητας για την κορυφή της ιεραρχίας.

Η κυβέρνηση και η ΝΔ έχουν στιβαρό αντίλογο: σε μια κοινοβουλευτική δημοκρατία, η τελική ευθύνη για τόσο κρίσιμες επιλογές πρέπει να ανήκει σε όργανα που λογοδοτούν εκλογικά, όχι σε ένα κλειστό σύστημα αυτοεπιλογής δικαστών. Η αντίθετη ανάγνωση, που επανέρχεται και στις εκθέσεις κράτους δικαίου της Κομισιόν και στις αξιολογήσεις του GRECO (της ομάδας του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά της διαφθοράς), είναι ότι η υπερβολική κυβερνητική διακριτική ευχέρεια στην ηγεσία της Δικαιοσύνης χρειάζεται ισχυρότερα αντίβαρα (EU Rule of Law 2024, GRECO).

Υπάρχει μια λύση που σχεδόν δεν συζητείται και δεν απαιτεί καν συνταγματική αλλαγή: η υποχρεωτική δημοσιοποίηση του πλήρους φακέλου κάθε επιλογής στη Διάσκεψη, πρόσκληση, παρουσιολόγιο, πρακτικά, αριθμητικό αποτέλεσμα. Όσο αυτά μένουν κλειστά, ο πολίτης δεν μπορεί καν να ξεχωρίσει αν τα άδεια έδρανα ήταν θεσμική αποχή, πολιτικό μποϊκοτάζ ή απλώς μη πρόσκληση. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό: η ίδια η διαδικασία που υποτίθεται ότι προσθέτει διαφάνεια λειτουργεί στο σκοτάδι.