550 εκατομμύρια για Embraer χωρίς εγγυήσεις συμπαραγωγής

Δύο αριθμοί κυκλοφορούν τις τελευταίες ημέρες και προσπαθούν να ειπωθούν μαζί: 100 εκατομμύρια ευρώ για ένα νέο Ταμείο Εθνικής Άμυνας και ένα προεξοφλούμενο συμβόλαιο 550 εκατομμυρίων ευρώ για τρία (συν τρία) μεταγωγικά Embraer C-390, που σήμερα παραμένει εκτίμηση της αγοράς και όχι τετελεσμένη απόφαση του ΓΛΚ (Army Recognition). Η κυβέρνηση τους παρουσιάζει σαν τις δύο όψεις της ίδιας στρατηγικής: αγοράζουμε αμυντικό υλικό με «βιομηχανική επιστροφή» στην Ελλάδα. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει πραγματικά αυτή η επιστροφή, ή αν αγοράζουμε πάλι έτοιμα αεροσκάφη με νέο λεξιλόγιο.

Πώς θα δουλέψει ο μηχανισμός

Σύμφωνα με ρεπορτάζ των «Νέων», το Ταμείο θα αντλήσει το αρχικό κεφάλαιο από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες, με 25 εκατομμύρια ευρώ η καθεμία (Ta Nea). Πρόκειται για ιδιωτικά κεφάλαια, οπότε το ποσό δεν περνά αυτόματα στο έλλειμμα ή στο χρέος. Λείπει όμως δημόσιο θεσμικό κείμενο που να εξηγεί αν οι τράπεζες λαμβάνουν κρατικές εγγυήσεις, φορολογικά κίνητρα ή άλλο αντάλλαγμα για να βάλουν αυτά τα κεφάλαια σε έναν τομέα που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαν υψηλού ρίσκου.

Ο διαχειριστικός βραχίονας θα είναι το ΕΛΚΑΚ (Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας), που η κυβέρνηση τοποθετεί ως «orchestrator»: συνδέει Ένοπλες Δυνάμεις, υφιστάμενη βιομηχανία, startups και πανεπιστήμια στο πλαίσιο της λεγόμενης Ατζέντας 2030 (ProtoThema). Στον προϋπολογισμό του 2026, το ΥΠΕΘΑ ανακοίνωσε 18 προγράμματα ΕΛΚΑΚ συνολικού ύψους 75 εκατ. ευρώ (ΥΠΕΘΑ).

Πέρα από το Ταμείο, η αγορά άμυνας αντλεί ήδη 200 εκατ. από δύο δράσεις ΕΣΠΑ (ΕΣΠΑ) και 100 εκατ. από την πρώτη γραμμή της ΕΤΕπ με την Τράπεζα Πειραιώς αποκλειστικά για ασφάλεια και άμυνα (EIB). Το Ταμείο μπαίνει πάνω σε ένα ήδη πυκνό πλέγμα δημόσιας και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

Τι λέει στ' αλήθεια το μνημόνιο με την Embraer

Το MoU που υπέγραψαν στις 22 Μαΐου η βραζιλιάνικη Embraer με την ΕΑΒ αποτελεί αποκλειστικά πλαίσιο πρόθεσης για MRO: Maintenance, Repair, Overhaul. Στα ελληνικά, συντήρηση, επισκευή και τεχνική υποστήριξη ενός μελλοντικού στόλου C-390 στην Ελλάδα, αντί να στέλνεται κάθε φορά το αεροσκάφος στη Βραζιλία (AeroTime, Aviation Week). Λείπει η συμπαραγωγή. Λείπει δεσμευμένο workshare για εξαρτήματα, λογισμικό, source code, αποκλειστικότητα περιφερειακού κόμβου, ακόμη και ελάχιστος αριθμός θέσεων εργασίας (Air Data News).

Η κυβέρνηση εντάσσει τη συμφωνία στον στόχο 25% συμμετοχής της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε κάθε εξοπλιστικό πρόγραμμα (Newsbomb). Σε αξία 550 εκατ. ευρώ, μιλάμε θεωρητικά για 137 εκατ. εγχώριας προστιθέμενης αξίας. Σε MoU MRO χωρίς μέθοδο μέτρησης, αυτό παραμένει αριθμός σε παρουσίαση.

Γιατί η ιστορία βαραίνει εδώ

Η Ελλάδα έχει μακρά παράδοση από αγορές «με αντισταθμιστικά»: η ξένη εταιρεία υποσχόταν επενδύσεις στην Ελλάδα ίσες με μέρος του τιμήματος. Στην πράξη οι υποσχέσεις σπάνια υλοποιούνταν, η Κομισιόν τις θεώρησε στρεβλωτικές για την κοινή αγορά αμυντικού υλικού (EUR-Lex) και ο Ν.3978/2011 τις κατήργησε ως αδιαφανείς (e-nomothesia). Όπως είχαμε σημειώσει σε πρόσφατη κάλυψη παρόμοιων συμπράξεων, κατασκευαστικοί όμιλοι χωρίς αμυντική εμπειρία μπαίνουν στον χώρο μέσω συμβολικών μνημονίων (To Brief).

Η Πορτογαλία έγινε πρώτος διεθνής χρήστης του C-390 και κράτησε ζωντανή την OGMA ως κέντρο υποστήριξης. Η Τσεχία αντίθετα υπέγραψε για δύο C-390 με 11,3 δισ. κορώνες χωρίς ΦΠΑ (περίπου 450 εκατ. ευρώ), μέσω απευθείας διαπραγμάτευσης χωρίς ανταγωνιστικό διαγωνισμό (Czech MoD). Η σύγκριση με τη δική μας συζήτηση των 550 εκατ. για τρία αεροσκάφη γίνεται έτσι άμεση.

Πρακτικά, ο φορολογούμενος δεν πληρώνει σήμερα από την τσέπη του τα 100 εκατ. του Ταμείου. Πληρώνει όμως, σε βάθος χρόνου, για ένα στόλο C-390 αξίας μισού δισεκατομμυρίου ευρώ. Το πραγματικό διακύβευμα κρύβεται στις λεπτομέρειες που λείπουν. Δεν υπάρχει ακόμη θεσμικό κείμενο που να εξηγεί αν οι τράπεζες έλαβαν κρατικές εγγυήσεις για να ρισκάρουν 100 εκατομμύρια. Ούτε έχει οριστεί ποιος θα μετρήσει αν το «25% εγχώριας συμμετοχής» αφορά πραγματική μεταφορά τεχνογνωσίας, ή αν επιστρέφουμε στις πρακτικές των παλιών, αδιαφανών αντισταθμιστικών.