46,9 εκατ. ευρώ απάτη ΦΠΑ και δέσμευση crypto στην Ελλάδα

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) ανακοίνωσε στις 14 Ιουλίου έρευνες και κατασχέσεις σε Αττική και Καστοριά για ένα κύκλωμα απάτης ΦΠΑ τύπου «καρουζέλ», με εκτιμώμενη ζημιά τουλάχιστον 46,9 εκατ. ευρώ σε ελληνικά και ευρωπαϊκά δημόσια ταμεία (EPPO). Πρόκειται για φόρο που εισπράχθηκε από πραγματικές συναλλαγές και δεν έφτασε ποτέ στο κράτος, δηλαδή δημόσιο χρήμα που ιδιωτικοποιήθηκε. Η EPPO είναι ο ευρωπαϊκός εισαγγελικός μηχανισμός για εγκλήματα που πλήττουν τον προϋπολογισμό της Ένωσης.

Ο μηχανισμός είναι πιο απλός απ' ό,τι δείχνει το όνομά του. Όταν μια επιχείρηση πουλά αγαθά σε επιχείρηση άλλης χώρας της ΕΕ, η διασυνοριακή πώληση γίνεται χωρίς ΦΠΑ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ο «εξαφανισμένος έμπορος» (missing trader) αγοράζει έτσι χωρίς φόρο, πουλά εγχώρια χρεώνοντας ΦΠΑ, εισπράττει τον φόρο από τον πελάτη και μετά κλείνει και εξαφανίζεται χωρίς να τον αποδώσει. Στη μέση της αλυσίδας μπαίνουν εταιρείες-«μαξιλάρια» για να θολώνουν τα ίχνη, και στο τέλος κάποιος ζητά επιστροφή ΦΠΑ που στα χαρτιά φαίνεται πληρωμένος αλλά ποτέ δεν μπήκε στο ταμείο (EPRS). Γίνεται «καρουζέλ» όταν τα ίδια εμπορεύματα, εδώ μικρά ηλεκτρονικά είδη, ανακυκλώνονται σε διαδοχικούς γύρους. Όπως έχει φανεί και από τα στοιχεία του myDATA, αυτοί οι έμποροι είναι το δυσεπίλυτο κομμάτι, εκεί που ο εντοπισμός έρχεται αφού η ζημιά έχει γίνει (To Brief).

Πού κατέληξαν τα κέρδη

Το στοιχείο που ξεχωρίζει δεν είναι το μέγεθος, αλλά η μορφή που πήραν τα κέρδη. Πέρα από 99.000 ευρώ μετρητά και τρία πολυτελή αυτοκίνητα, η EPPO πάγωσε ψηφιακή περιουσία που σπάνια έχει εμφανιστεί σε ελληνική δικογραφία:

• περίπου 900.000 ευρώ σε κρυπτονομίσματα
• άλλα 4,5 εκατ. ευρώ σε ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, δηλαδή γύρω στα 5,4 εκατ. ευρώ σε digital assets συνολικά
• 88 ακίνητα αξίας άνω των 4,5 εκατ. ευρώ και πολλαπλούς τραπεζικούς λογαριασμούς (EPPO)

Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, πρόκειται για τη μεγαλύτερη δέσμευση ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων σε εθνικό επίπεδο. Ο χαρακτηρισμός αποδίδεται ρητά στις ελληνικές αρχές, χωρίς η Εισαγγελία να παραθέτει ανεξάρτητο ιστορικό συγκριτικό, οπότε μένει ισχυρισμός και όχι επαληθευμένο ρεκόρ.

Τα νούμερα θέλουν προσοχή. Τα 46,9 εκατ. ευρώ είναι εκτιμώμενη φορολογική ζημιά, όχι ο τζίρος του κυκλώματος ούτε η αξία των δεσμευμένων στοιχείων. Η Εισαγγελία αναφέρει επιπλέον ενδείξεις για άλλα 24,2 εκατ. ευρώ ΦΠΑ που δεν πληρώθηκε ή δηλώθηκε λάθος. Και οι δεσμεύσεις είναι προληπτικό «πάγωμα» ενόψει πιθανής δήμευσης, όχι απόδειξη ότι «βρέθηκαν τα κλεμμένα». Πόσο θα ανακτηθεί τελικά παραμένει ανοιχτό.

Γιατί χρειάστηκε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία

Το δίκτυο εταιρειών απλωνόταν σε Ελλάδα, Βουλγαρία, Κύπρο και Τσεχία (news247). Αυτή η γεωγραφία είναι η ουσία, όχι λεπτομέρεια. Μια εθνική φορολογική αρχή βλέπει μόνο το δικό της κομμάτι: το εγχώριο ΑΦΜ, τη δική της δήλωση, το δικό της τραπεζικό ίχνος. Το κρίσιμο αποδεικτικό υλικό, ποιος αγόρασε χωρίς ΦΠΑ, ποιος εξαφανίστηκε, ποιος ζήτησε επιστροφή, είναι σκορπισμένο σε τέσσερις δικαιοδοσίες. Γι' αυτό ο νομοθέτης έδωσε στην EPPO αρμοδιότητα ακριβώς για διασυνοριακές απάτες ΦΠΑ άνω των 10 εκατ. ευρώ (Οδηγία 2017/1371), και γι' αυτό η ΕΕ διατηρεί ξεχωριστό δίκτυο ανταλλαγής φορολογικών πληροφοριών, το Eurofisc (Κανονισμός 904/2010). Χαρακτηριστικά, η Κύπρος κατονομάζεται ως έδρα εταιρειών του δικτύου, αλλά δημόσια εμφανίζεται μόνο ως εταίρος σε συντονισμένη ευρωπαϊκή δράση, χωρίς δικές της εφόδους (CNA).

Η υπόθεση δεν αποδεικνύει ότι η ΑΑΔΕ αδράνησε ενώ ήξερε. Δείχνει κάτι στενότερο αλλά καθαρό: το «καρουζέλ» είναι σχεδιασμένο ώστε καμία εθνική αρχή να μη βλέπει ολόκληρη την εικόνα. Η ζημιά δεν είναι αφηρημένη, ο ΦΠΑ τροφοδοτεί εθνικά έσοδα και ίδιους πόρους της Ένωσης, ενώ οι νόμιμες επιχειρήσεις ηλεκτρονικών ανταγωνίζονται παίκτες που χρηματοδοτούν τις τιμές τους με κλεμμένο φόρο (Απόφαση Ιδίων Πόρων 2020/2053). Χρειάστηκε ένας κεντρικός ευρωπαϊκός εισαγγελέας για να συναρμολογήσει σε μία υπόθεση αυτό που τέσσερις εθνικές αρχές έβλεπαν μόνο κατά κομμάτια.