Στο 21% η ιχνηλάτηση του Έμπολα στο Κονγκό

Η ιχνηλάτηση επαφών στην Ituri βρίσκεται μόλις στο 21%: από τις 1.603 καταγεγραμμένες επαφές, μόνο μία στις πέντε παρακολουθείται καθημερινά (WHO). Αυτός ο αριθμός εξηγεί γιατί ένα ιατρικό πρόβλημα έχει μετατραπεί σε άλυτο κόμπο εφοδιαστικής και ένοπλης σύγκρουσης, και γιατί η επιστημονική γνώση για τον ιό δεν αρκεί από μόνη της.

Πώς υποτίθεται ότι σβήνεις την «φωτιά»

Ο Έμπολα ελέγχεται με τέσσερα εργαλεία που πρέπει να δουλέψουν ταυτόχρονα. Πρώτο, η ιχνηλάτηση επαφών: για κάθε επιβεβαιωμένο κρούσμα, οι ομάδες πεδίου καταγράφουν όλους όσους ήρθαν σε στενή επαφή και τους παρακολουθούν για 21 ημέρες, όσο διαρκεί η μέγιστη περίοδος επώασης (CDC). Δεύτερο, η άμεση απομόνωση όποιου εμφανίσει συμπτώματα. Τρίτο, οι ασφαλείς ταφές, γιατί το σώμα παραμένει εξαιρετικά μεταδοτικό μετά τον θάνατο. Τέταρτο, το ring vaccination: ένα «ανοσολογικό δαχτυλίδι» γύρω από το κρούσμα, με εμβολιασμό των επαφών και των επαφών των επαφών, ώστε ο ιός να μη βρει επόμενο κρίκο.

Στην επιδημία Kivu-Ituri του 2018-20, αυτό το πρωτόκολλο εμβολίασε πάνω από 303.000 ανθρώπους, αδιανόητο νούμερο πριν το 2014 (WHO).

Υπάρχει όμως ένα κρίσιμο «αν». Το ring vaccination έχει αποδειχθεί για το στέλεχος Zaire, με το εμβόλιο ERVEBO. Η τρέχουσα έξαρση οφείλεται στο στέλεχος Bundibugyo, για το οποίο δεν υπάρχει εγκεκριμένο αντίστοιχο εμβόλιο ούτε ειδική θεραπεία (WHO AFRO, Gavi). Το πιο ισχυρό όπλο του 2018 σήμερα είναι πειραματικό. Η ανάσχεση επιστρέφει στα παλιά εργαλεία, ιχνηλάτηση, απομόνωση, ασφαλείς ταφές, όπως ακριβώς στη Δυτική Αφρική του 2014-16 (WHO).

Γιατί αυτά τα εργαλεία αχρηστεύονται

Στην Ituri, οι υγειονομικές ομάδες αδυνατούν να προσεγγίσουν τις κοινότητες. Ο ΠΟΥ αποδίδει ευθέως το χαμηλό 21% σε ανασφάλεια, περιορισμούς κίνησης και δυσπρόσιτες κοινότητες (WHO). Σε ζώνες όπου δρα η M23, η μεταφορά δειγμάτων, προσωπικού και ασθενών γίνεται αργή και πολιτικά επικίνδυνη (France 24). Όταν οι ιχνηλάτες δεν περνούν, οι επαφές χάνονται. Όταν χάνονται οι επαφές, ο ιός κινείται αόρατα.

Η εργαστηριακή υποδομή είναι το δεύτερο στενό σημείο. Η πρώτη επιβεβαίωση έγινε στο INRB στην Kinshasa, εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το επίκεντρο. Ο ΠΟΥ ζητά να μεταφερθούν συστήματα ταχείας μοριακής διάγνωσης (RT-PCR) σε Bunia, Mongbwalu και Mahagi, καθώς τα φορητά μηχανήματα GeneXpert που χρησιμοποιούνται συνήθως στο πεδίο δεν διαθέτουν δοκιμασία για το στέλεχος Bundibugyo (WHO). Κάθε ημέρα καθυστέρησης σε διάγνωση είναι μια ημέρα κατά την οποία ο ασθενής παραμένει στην κοινότητα.

Όταν τα σύνορα κλείνουν

Όταν οι χερσαίοι δρόμοι κόβονται από τις συγκρούσεις, η απομόνωση επιδεινώνεται από το κλείσιμο των συνόρων. Η Ουγκάντα ανέστειλε τις πτήσεις με τη ΛΔ Κονγκό και την επιβατική κίνηση σε λεωφορεία και φέρι για τέσσερις εβδομάδες, με εξαιρέσεις για εμπορεύματα και απαραίτητη μετακίνηση από καθορισμένες διελεύσεις (New Vision · Xinhua). Οι επιβατικές πτήσεις από και προς την Μπούνια έχουν επίσης ανασταλεί, με εξαιρέσεις για ανθρωπιστικές και ιατρικές πτήσεις.

Ο ΠΟΥ δεν συνιστά γενικές αναστολές πτήσεων, παρά μόνο ελέγχους κατά την αναχώρηση και αυξημένη επιτήρηση των συνόρων (WHO). Ο λόγος είναι λειτουργικός. Όταν κλείνουν εμπορικές πτήσεις, κλείνουν και οι κανονικοί διάδρομοι για εξοπλισμό ατομικής προστασίας, αντιδραστήρια, ψυκτικές αλυσίδες εμβολίων και προσωπικό. Γι' αυτό MONUSCO και WFP έστησαν αερογέφυρα Ναϊρόμπι-Μπούνια για 100 τόνους εξοπλισμού, καθώς η κανονική εφοδιαστική δεν επαρκεί (UN News, WFP).

Η ΕΕ διέθεσε 15 εκατομμύρια ευρώ επιπλέον ανθρωπιστικής βοήθειας (European Commission), ενώ ΠΟΥ και Africa CDC υιοθέτησαν κοινό περιφερειακό πλάνο 319 εκατ. δολαρίων για έξι μήνες (WHO AFRO).

Τι θα κρίνει την έκβαση

Τις επόμενες εβδομάδες, η πορεία της επιδημίας θα φανεί από τέσσερις καθημερινούς δείκτες: αν οι ομάδες πεδίου καταφέρουν να παρακολουθήσουν πάνω από το 21% των επαφών, αν τα νέα κρούσματα προέρχονται από ήδη γνωστές επαφές και όχι από αόρατες αλυσίδες μετάδοσης, αν θα μειωθούν οι θάνατοι σε κοινότητες χωρίς ασφαλείς ταφές, και αν θα σταματήσουν οι λοιμώξεις υγειονομικών. Τέσσερις γιατροί έχουν ήδη χάσει τη ζωή τους (To Brief).

Όταν τα εμβόλια λείπουν και τα σύνορα κλείνουν, η επιδημία δεν λύνεται στο εργαστήριο. Λύνεται στον χωμάτινο δρόμο που οδηγεί στο επόμενο χωριό, αν κάποιος μπορεί να τον περπατήσει.