Νέα επιδημία Έμπολα χωρίς εμβόλιο στο Κονγκό

Τέσσερις υγειονομικοί νεκροί σε ένα νοσοκομείο μέσα σε τέσσερις ημέρες. Αυτό το νούμερο, θαμμένο σε μία γραμμή της επίσημης αναφοράς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, εξηγεί γιατί ο ΠΟΥ κήρυξε στις 17 Μαΐου την επιδημία Έμπολα σε Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και Ουγκάντα ως «Διεθνή Έκτακτη Ανάγκη Δημόσιας Υγείας» (WHO). Όταν ο ιός σκοτώνει το ίδιο το προσωπικό που τον αντιμετωπίζει, η αλυσίδα μετάδοσης δεν είναι απλώς ενεργή. Είναι εκτός ελέγχου μέσα στο σύστημα υγείας.

Τα επιβεβαιωμένα κρούσματα παραμένουν ακόμα μονοψήφια στο επίσημο bulletin του ΠΟΥ, με δύο εισαγόμενα στην Καμπάλα της Ουγκάντας (WHO DON602). Όμως οι επιτόπιες αναφορές από την επαρχία Ituri μιλούν για ραγδαία εξάπλωση, με εκατοντάδες ύποπτα περιστατικά και δεκάδες θανάτους που οι εθνικές αρχές προσπαθούν ακόμα να επαληθεύσουν εργαστηριακά (RTE). Λίγες ώρες μετά τη δήλωση του ΠΟΥ, η Africa CDC κήρυξε τη δική της «Έκτακτη Ανάγκη Ηπειρωτικής Ασφάλειας» (Africa CDC).

Ένας ιός χωρίς εγκεκριμένο εμβόλιο

Το στέλεχος που κυκλοφορεί στο Ituri είναι ο Bundibugyo virus, συγγενής του «κλασικού» Zaire ebolavirus αλλά γενετικά διακριτός. Η διάκριση είναι κρίσιμη, γιατί ορίζει τι όπλα έχουμε στα χέρια μας. Για τον Zaire υπάρχουν δύο εγκεκριμένα εργαλεία πρώτης γραμμής: το εμβόλιο Ervebo και τα μονοκλωνικά αντισώματα Inmazeb και Ebanga. Για τον Bundibugyo δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ούτε ειδική θεραπεία (CDC).

Πρακτικά, αυτό ακυρώνει την πιο αποτελεσματική τακτική που έχουμε. Ο «δαχτυλιδωτός εμβολιασμός», δηλαδή ο εμβολιασμός κάθε επαφής γύρω από κάθε κρούσμα, ήταν ο λόγος που σταμάτησαν προηγούμενες επιδημίες στη ΛΔ Κονγκό. Τώρα δεν είναι διαθέσιμος. Ειδικοί που συγκάλεσε ο ΠΟΥ εξετάζουν επείγουσες εναλλακτικές: χρήση του Ervebo με αβέβαιη διασταυρούμενη προστασία, καθώς και πειραματικά αντισώματα όπως το MBP134, με τα περισσότερα δεδομένα να παραμένουν προκλινικά (STAT, Channel NewsAsia). Μέχρι να αποφασιστεί κάτι, η μόνη άμυνα είναι η κλασική δημόσια υγεία: γρήγορη διάγνωση, απομόνωση, ιχνηλάτηση επαφών, προστασία υγειονομικών, ασφαλείς ταφές.

Η σύγκριση δείχνει πόσο άνισο είναι το ράφι. Στην επιδημία Zaire του 2018-20, στην ίδια ακριβώς γεωγραφική περιοχή, εμβολιάστηκαν πάνω από 303.000 άνθρωποι (WHO). Σήμερα, για το ίδιο σημείο και διαφορετικό στέλεχος, ο αντίστοιχος αριθμός είναι μηδέν.

Γιατί η Ελλάδα δεν χρειάζεται να πανικοβληθεί

Ο κίνδυνος για την Ευρώπη παραμένει χαμηλός, και ο λόγος βρίσκεται στη μηχανική μετάδοσης του ίδιου του ιού. Ο Έμπολα δεν εξαπλώνεται αναπνευστικά όπως η ιλαρά ή ο κορονοϊός. Χρειάζεται άμεση επαφή με αίμα ή σωματικά υγρά συμπτωματικού ασθενούς (CDC). Η επώαση κυμαίνεται από 2 έως 21 ημέρες και οι άνθρωποι γενικά δεν μεταδίδουν πριν εμφανίσουν συμπτώματα. Αυτή η βιολογική ιδιαιτερότητα κάνει την ιχνηλάτηση επαφών εφικτή σε χώρες με ισχυρό σύστημα υγείας.

Ακριβώς γι' αυτό όλοι οι μεγάλοι οργανισμοί δημόσιας υγείας συγκλίνουν στην ίδια προσέγγιση, μέτρα προετοιμασίας αντί για κλείσιμο συνόρων. Το ECDC χαρακτηρίζει τον κίνδυνο για τον γενικό πληθυσμό της ΕΕ «πολύ χαμηλό» (ECDC), η PAHO ενεργοποίησε αντίστοιχα μέτρα για τις χώρες της Αμερικής (PAHO), και ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ υπενθύμισε ότι δεν υπάρχουν απευθείας πτήσεις από την πληγείσα περιοχή (Newsit). Το πρακτικό κλειδί για κάθε ευρωπαϊκό νοσοκομείο είναι η διαλογή ασθενών (triage): ταξιδιωτικό ιστορικό σε κάθε εμπύρετο, άμεση απομόνωση συμβατού περιστατικού.

Ως ένδειξη του πόσο σοβαρά παίρνουν την κατάσταση οι μεγάλες υπηρεσίες υγείας, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν υγειονομικούς ελέγχους (screening) σε όλες τις αφίξεις από ΛΔ Κονγκό, Ουγκάντα και Νότιο Σουδάν, μαζί με ταξιδιωτικούς περιορισμούς για μη Αμερικανούς που βρέθηκαν σε αυτές τις χώρες τις προηγούμενες 21 ημέρες (CDC). Ο ΠΟΥ δεν συνιστά οριζόντιους περιορισμούς σε μακρινές χώρες. Η αμερικανική απόφαση είναι αυστηρότερη από τη διεθνή σύσταση και δείχνει πόσο εύκολα ο φόβος ενός στελέχους χωρίς εμβόλιο ωθεί τις κυβερνήσεις πέρα από το ιατρικό πρωτόκολλο.

Οι επόμενες έξι εβδομάδες θα κριθούν από έναν συγκεκριμένο δείκτη: τον έλεγχο λοιμώξεων (infection prevention and control) μέσα στα νοσοκομεία. Όσο πεθαίνουν υγειονομικοί, η μετάδοση συντηρείται από το ίδιο το σύστημα που υποτίθεται ότι την αναχαιτίζει. Όταν σταματήσουν οι νοσοκομειακές εστίες και μηδενιστούν οι θάνατοι του προσωπικού, η επιδημία θα έχει αρχίσει να ελέγχεται. Αυτός είναι ο πραγματικός βαρόμετρος.