Η ζέστη του Ελ Νίνιο: 451.000 εκτιμώμενοι επιπλέον θάνατοι

Η πρόσθετη ζέστη του Ελ Νίνιο, πάνω σε έναν πλανήτη ήδη θερμότερο, εκτιμάται ότι θα προκαλέσει περίπου 451.000 επιπλέον θανάτους από τον Ιούνιο 2026 έως τον Φεβρουάριο 2027, σύμφωνα με πρόβλεψη που δημοσίευσε στις 23 Σεπτεμβρίου το Climate Impact Lab (Guardian). Οι 239.000 από αυτούς πέφτουν στο εξάμηνο Σεπτεμβρίου έως Φεβρουαρίου, άρα μεγάλο μέρος τους βρίσκεται ακόμη μπροστά μας (Climate Impact Lab). Η πρόβλεψη βγαίνει από μοντέλο, και η αξία της είναι ότι δείχνει πού η έγκαιρη προστασία προλαβαίνει ακόμη να σώσει ζωές.

Δύο αριθμοί, ο ένας μέσα στον άλλο

Αρκετοί τίτλοι σήμερα τοποθέτησαν τους 451.000 θανάτους μόνο στο «επόμενο εξάμηνο», και ο Guardian διόρθωσε την ίδια μέρα τη δική του διατύπωση (Guardian). Οι δύο αριθμοί δεν προστίθενται: ο μικρότερος είναι κομμάτι του μεγαλύτερου, όπως τα γκολ του δεύτερου ημιχρόνου περιέχονται ήδη στο τελικό σκορ.

Για το εξάμηνο, η έκθεση δίνει στατιστικό εύρος από 228.000 έως 250.000 θανάτους (έκθεση). Τον μεγάλο αριθμό τον δίνει ως κεντρική εκτίμηση χωρίς εύρος, οπότε το «έως» που κυκλοφορεί σε τίτλους δεν αντιστοιχεί σε κανένα δημοσιευμένο ανώτατο όριο.

Πώς βγαίνει αριθμός θανάτων από μια πρόγνωση θερμοκρασίας; Σκεφτείτε ένα σχολείο σε εβδομάδα γρίπης: ξέρουμε πόσες απουσίες έχει μια κανονική εβδομάδα, και η διαφορά δείχνει το βάρος της επιδημίας χωρίς να λέει ποιο παιδί θα αρρωστήσει.

Οι ερευνητές πήραν τις ιστορικές σχέσεις θερμοκρασίας και θνησιμότητας για 24.378 περιοχές και τις εφάρμοσαν στις εποχικές προγνώσεις του ECMWF (του ευρωπαϊκού κέντρου μεσοπρόθεσμων προγνώσεων καιρού) (Climate Impact Lab). Έπειτα αφαίρεσαν όσους θανάτους θα περίμενε κανείς τους ίδιους μήνες σε ένα μέσο έτος της τελευταίας τριακονταετίας· η διαφορά είναι οι «επιπλέον». Η υποκείμενη έρευνα έχει περάσει από αξιολόγηση ομοτίμων (QJE), αν και η εφαρμογή της στο φετινό επεισόδιο δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί σε περιοδικό. Ο λογαριασμός αφορά μόνο τη ζέστη, όχι πλημμύρες ή πυρκαγιές.

Πού πέφτει το βάρος

Τον μεγαλύτερο εθνικό αριθμό για το εξάμηνο έχει η Νιγηρία, με 31.400 θανάτους, όσο ένα γεμάτο γήπεδο Καραϊσκάκη, ενώ το Σαχέλ συνολικά φτάνει τις 66.800 (Climate Impact Lab). Ακολουθούν η Ινδονησία, το Σουδάν, η Ινδία και η Βραζιλία. Ο λόγος είναι η εποχή, εξήγησε στην EL PAÍS η συντάκτρια της έκθεσης Emily Grover-Kopec: το παράθυρο πιάνει το καλοκαίρι του νότιου ημισφαιρίου και τον χειμώνα του βόρειου, γι' αυτό στην Ισπανία 362 από τους 477 προβλεπόμενους θανάτους πέφτουν ήδη τον Σεπτέμβριο (EL PAÍS). Ίδια ζέστη δεν σημαίνει ίδιοι νεκροί: η πρόσβαση σε ψύξη και φροντίδα αλλάζει το αποτέλεσμα, και οι ηλικιωμένοι και τα πολύ μικρά παιδιά είναι οι πιο εκτεθειμένοι.

Η ιστορία έχει ξαναδεί μεγάλα Ελ Νίνιο, με άλλα μέτρα. Η λιμοκτονία του 1876 έως 1878 συνδέθηκε με δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς, προήλθε όμως από συνδυασμό κλίματος και ανθρώπινης διαχείρισης των τροφίμων, όχι μόνο από ζέστη (ιστορική ανασύνθεση).

Το ίδιο το Ελ Νίνιο είναι μια περιοδική θέρμανση των επιφανειακών νερών του τροπικού Ειρηνικού, που αλλάζει τον καιρό σε όλο τον πλανήτη. Στις 21 Σεπτεμβρίου, ο δείκτης της NOAA για τον κεντρικό Ειρηνικό έδειχνε νερά περίπου 2 βαθμούς πάνω από τον μέσο όρο, ένα ισχυρό ωκεάνιο σήμα (NOAA). Φτάνει όμως σαν κύμα πάνω σε στάθμη που έχει ήδη ανέβει: η βάση σύγκρισης, ο μέσος όρος 1996 έως 2025, έχει ήδη μέσα της ένα μέρος της ανθρωπογενούς θέρμανσης, και η έκθεση δεν μοιράζει τους θανάτους ανάμεσα στις δύο αιτίες (έκθεση, Carbon Brief).

Και η Ελλάδα;

Το κείμενο της έκθεσης δεν δίνει ξεχωριστή εκτίμηση για την Ελλάδα. Σύμφωνα με το The Standard, η μόνη ευρωπαϊκή χώρα στις πρώτες πενήντα είναι η Ιταλία, με 780 προβλεπόμενους θανάτους. Το ECMWF σημειώνει ότι η επίδραση του Ελ Νίνιο στην Ευρώπη αλλάζει ανά εποχή και μπλέκεται με άλλους παράγοντες (ECMWF). Μετά από έναν Αύγουστο που ισοφάρισε το παγκόσμιο ρεκόρ θερμότερου μήνα (To Brief), η πρακτική σύνδεση είναι η τοπική ετοιμότητα που περιγράφει ο οδηγός του Υπουργείου Υγείας από τον Ιούλιο (Υπουργείο Υγείας).

Εκεί βρίσκεται και το πιο ενθαρρυντικό στοιχείο. Σε 102 τοποθεσίες 14 ευρωπαϊκών χωρών, τα σχέδια δράσης για τη ζέστη (προειδοποιήσεις με προκαθορισμένα όρια, επαφή με ευάλωτους κατοίκους, δροσεροί χώροι, αλλαγές ωραρίου στην υπαίθρια εργασία) συνδέθηκαν με περίπου ένα τέταρτο λιγότερους θανάτους από ακραία ζέστη (ευρωπαϊκή μελέτη). Στο Αχμενταμπάντ της Ινδίας, αξιολόγηση εκτίμησε περίπου 1.200 αποτρεπόμενους θανάτους τον χρόνο το 2014 και το 2015 (αξιολόγηση). Γι' αυτό ο ΠΟΥ επιμένει σε σχέδια που δένουν την πρόγνωση με συγκεκριμένες ενέργειες (ΠΟΥ): μια ειδοποίηση λίγα προσφέρει σε όποιον δεν μπορεί να σταματήσει τη δουλειά ή να βρει δροσερό μέρος.

Ο μεγάλος αριθμός δεν είναι ετυμηγορία αλλά χάρτης, και για περισσότερους από τους μισούς θανάτους που περιγράφει, το περιθώριο να αλλάξει η διαδρομή δεν έχει ακόμη κλείσει.