Ζαπορίζια: το πυρηνικό εργοστάσιο έχασε την τελευταία γραμμή ρεύματος

Στις 00:44 της 20ής Αυγούστου, ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της Ευρώπης, η κατεχόμενη από τη Ρωσία Ζαπορίζια στη νοτιοανατολική Ουκρανία, έχασε την τελευταία εξωτερική γραμμή ρεύματος που του απέμενε και πέρασε σε εφεδρικές ντιζελογεννήτριες. Ένα εργοστάσιο με έξι αντιδραστήρες χρειάζεται συνεχώς ρεύμα για να ψύχει το καύσιμό του ακόμη κι όταν δεν παράγει, και όταν το δίκτυο σιωπά, η ασφάλεια περνά σε γεννήτριες μέσα σε ζώνη μάχης. Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), ο τεχνικός επιτηρητής του ΟΗΕ στον σταθμό, δεν αναφέρει διαρροή ραδιενέργειας (IAEA). Υπάρχει όμως εφεδρεία που μετριέται σε ημέρες, σε έναν σταθμό που, αν χαθεί ο έλεγχός του, δεν σταματά στα σύνορα.

Η γραμμή που έπεσε, η Ferosplavna-1 των 330 κιλοβόλτ, ήταν το τελευταίο νήμα προς το δίκτυο: η κύρια αρτηρία των 750 κιλοβόλτ, η Dniprovska, έχει βγει εκτός από τον Μάρτιο, όταν ο υποσταθμός που την τροφοδοτεί υπέστη βαριές ζημιές (World Nuclear News). Η χειροκίνητη προσπάθεια επανασύνδεσης απέτυχε. Ήταν η 27η πλήρης απώλεια εξωτερικού ρεύματος (μπλακάουτ) από την έναρξη της πλήρους εισβολής, σύμφωνα με την ουκρανική Energoatom, που την απέδωσε στη μαζική ρωσική αεροπορική επίθεση εκείνης της νύχτας. Η ρωσικά διορισμένη διοίκηση μιλά για ομαλή μετάβαση σε εφεδρεία και φυσιολογική ραδιενέργεια (RBC-Ukraine).

Η μέτρηση των δικλίδων

Επτά γεννήτριες λειτουργούν αυτή τη στιγμή (IAEA). Οι έξι αντιδραστήρες παραμένουν σε ψυχρή παύση, δηλαδή η αλυσιδωτή αντίδραση έχει σταματήσει εδώ και πάνω από δύο χρόνια. Αυτό αγοράζει χρόνο: το καύσιμο βγάζει λιγότερη υπολειμματική θερμότητα από έναν ενεργό αντιδραστήρα, άρα η ψύξη έχει μεγαλύτερα περιθώρια. Δεν δίνει όμως στον σταθμό ασυλία, γιατί το χρησιμοποιημένο καύσιμο συνεχίζει να ζεσταίνεται και πρέπει να μένει βυθισμένο στο νερό (OECD-NEA).

Οι γεννήτριες αξίζουν όσο το καύσιμό τους, και εδώ αρχίζει το χρονόμετρο. Η τελευταία παράδοση ντίζελ έγινε τον Μάρτιο. Η επόμενη εμποδίζεται από τις μάχες. Τα δηλωμένα αποθέματα, σύμφωνα με τον ΔΟΑΕ, επαρκούν για πάνω από δέκα ημέρες (IAEA). Ο ρωσικά διορισμένος διευθυντής Γιούρι Τσερνίτσουκ είπε ότι το προσωπικό «βελτιστοποιεί» τη χρήση των γεννητριών επειδή τα αποθέματα δεν αναπληρώνονται (TASS, RIA). Το κρίσιμο δεν είναι αν υπάρχει καύσιμο για απόψε, αλλά αν ο πόλεμος επιτρέπει το επόμενο βυτίο να φτάσει πριν το χρονόμετρο μηδενίσει.

Πίσω από το ντίζελ στέκει το νερό. Οι δεξαμενές αναλωμένου καυσίμου είναι βαθιές πισίνες όπου το χρησιμοποιημένο καύσιμο ψύχεται και θωρακίζεται κάτω από νερό. Οι χειριστές ανέβασαν προληπτικά τη στάθμη (World Nuclear News): η κίνηση δεν δείχνει διαρροή, είναι τρόπος να αγοραστεί χρόνος αν χαθεί για πολύ η ενεργή ψύξη. Μετά την καταστροφή του φράγματος Καχόβκα το 2023, ο σταθμός έχασε τη σταθερή πηγή νερού και βασίζεται σε γεωτρήσεις και δεξαμενές (IAEA). Έτσι ο σταθμός εξαρτάται πια από δύο πράγματα που μπορούν να χαθούν μαζί: ρεύμα και νερό.

Η σειρά κατάρρευσης είναι γνωστή. Πρώτα η παρατεταμένη απώλεια εξωτερικού ρεύματος και η έλλειψη καυσίμου στις γεννήτριες, έπειτα η αδυναμία των συνεργείων να φτάσουν για επισκευή και η απώλεια της κυκλοφορίας νερού (UN News). Το ίδιο μοτίβο είδαμε τον Ιούνιο, όταν ο ΔΟΑΕ διαμεσολάβησε τοπική παύση πυρός για να αποκατασταθεί το ρεύμα (To Brief). Ο επικεφαλής του ΔΟΑΕ, Ραφαέλ Γκρόσι, μπορεί να ζητά πρόσβαση και να διαπραγματεύεται στενά τεχνικά παράθυρα, αλλά δεν έχει τη δύναμη να επιβάλει εκεχειρία (Al Jazeera).

Η αιτία της βλάβης δεν έχει εξακριβωθεί. Ο ΔΟΑΕ τοποθετεί προκαταρκτικά τη ζημιά στη βόρεια όχθη του Δνείπερου, όπου οι μάχες δεν αφήνουν τα συνεργεία να την επιθεωρήσουν (IAEA, Spiegel). Οι ίδιες μάχες εμποδίζουν και την επόμενη παράδοση ντίζελ. Η Ζαπορίζια δεν κινδυνεύει από έκρηξη στον αντιδραστήρα. Κινδυνεύει από ένα χρονόμετρο: το ντίζελ πριν γυρίσει το ρεύμα.