Υπογράφηκε συμφωνία για Έλληνα αστροναύτη στον Διαστημικό Σταθμό

Στις 9 Σεπτεμβρίου, στο Grand Palais του Παρισιού, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε δίπλα στον Εμανουέλ Μακρόν έναν γιατρό από τη Λάρισα, τον Αδριανό Γολέμη: τον άνθρωπο που ετοιμάζεται να γίνει ο πρώτος Έλληνας πολίτης σε τροχιά γύρω από τη Γη. Για μια χώρα που δεν έχει στείλει ποτέ πολίτη της στο Διάστημα, το σύμβολο μετράει, και η Αθήνα το επιδιώκει εδώ και χρόνια. Ως τον Ιούνιο, η πτήση ήταν ένας στόχος «μέσα στην επόμενη διετία», χωρίς πάροχο θέσης, κόστος ή σύμβαση (To Brief)· στο Παρίσι ήρθε η υπογραφή.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) υπέγραψε, για λογαριασμό της Ελλάδας, συμφωνία με την αμερικανική εταιρεία Vast, ώστε ο Γολέμης να μπει στο πλήρωμα της αποστολής Vast-PAM-1 (Vast, Καθημερινή). Το «PAM» σημαίνει ιδιωτική αποστολή αστροναυτών (private astronaut mission), και η αρίθμηση δείχνει καθαρά τη θέση της Ελλάδας στην ουρά: είναι η πρώτη τέτοια αποστολή της ίδιας της Vast, αλλά η έκτη που έχει αναθέσει η NASA για τον σταθμό.

Το πλήρωμα έχει τρία ανακοινωμένα ονόματα: κυβερνήτης ο έμπειρος Γάλλος αστροναύτης Thomas Pesquet, πιλότος ο Τσέχος Aleš Svoboda και ειδικός αποστολής ο Γολέμης, ρόλος που τον δένει με την επιστημονική δουλειά της πτήσης· το τέταρτο μέλος δεν έχει ανακοινωθεί (Vast). Η αποστολή περιγράφεται ως πτήση περίπου δύο εβδομάδων, «όχι νωρίτερα από το καλοκαίρι του 2027», με σκάφος Dragon και πύραυλο Falcon 9 της SpaceX (CNES). Το υπόβαθρο είναι γαλλικό: ο Pesquet κυβερνά, και η αρχική συμφωνία της Γαλλίας με τη Vast προϋπήρχε από τον Ιούνιο (γαλλικό ΥΠΕΞ).

Σκεφτείτε μια ελληνική ερευνητική ομάδα που εξασφαλίζει πρόσβαση σε ένα τεράστιο διεθνές εργαστήριο: κερδίζει το δικαίωμα να μπει μέσα και να δουλέψει, αλλά το εργαστήριο και το μέσο για να φτάσει εκεί ανήκουν σε άλλους. Έτσι λειτουργεί και εδώ. Η ESA κλείνει τη συμφωνία, η Vast οργανώνει την αποστολή, η SpaceX βάζει το σκάφος και τον πύραυλο. Γι' αυτό το βήμα είναι ελληνική είσοδος στην επανδρωμένη διαστημική δραστηριότητα, όχι εθνική δυνατότητα να στέλνει η χώρα ανθρώπους στο Διάστημα με δικά της μέσα: το σκάφος και ο πύραυλος είναι αμερικανικά (Vast).

Τρία «αν» ανάμεσα στην υπογραφή και την απογείωση

Το πρώτο είναι η έγκριση. Η συμμετοχή του Γολέμη τελεί ρητά υπό την έγκριση του πολυμερούς οργάνου που διαχειρίζεται τα πληρώματα του σταθμού (Multilateral Crew Operations Panel), όπου αποφασίζουν με συναίνεση και οι πέντε εταίροι: NASA, ESA, Roscosmos, JAXA και ο καναδικός οργανισμός. Η υπογραφή και η ανακοίνωση ενός ονόματος δεν ισοδυναμούν με τελική έγκριση, και ημερομηνία απόφασης δεν έχει γίνει γνωστή (Vast, γαλλικό ΥΠΕΞ). Στο μεταξύ, η προετοιμασία τρέχει: για τον Γολέμη, η εκπαίδευση ξεκινά με ένα πρώτο βήμα στις ΗΠΑ τον Σεπτέμβριο και περιλαμβάνει εξοικείωση με το Dragon και τον Falcon 9, χειρισμό έκτακτων καταστάσεων, χρήση στολής και προσομοιώσεις (Vast, περιγραφή εκπαίδευσης).

Το δεύτερο είναι τα λεφτά. Δημοσιογραφική εκτίμηση ανεβάζει το κόστος σε «τουλάχιστον 60 εκατ. ευρώ ανά θέση», αλλά το ίδιο ρεπορτάζ σημειώνει ότι το πραγματικό ποσό παραμένει ασαφές: δεν έχει δημοσιοποιηθεί το ελληνικό τίμημα, ποιος το πληρώνει, ούτε οι όροι αναβολής ή ακύρωσης (Το Βήμα). Ο Γιάννης Δάγκλης, μέλος του ΔΣ του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος, εκτιμά ότι μέρος του ποσού θα επιστρέψει μέσω συμβάσεων με ελληνικές εταιρείες, χωρίς όμως δημοσιευμένα ποσοστά ή δικαιούχους (Το Βήμα).

Το τρίτο είναι η επιστήμη. Το ρεπορτάζ μιλά για πειράματα ελληνικών ερευνητικών ιδρυμάτων και ίσως εταιρειών, αλλά χωρίς κατάλογο, επιστημονικούς υπευθύνους ή εγκεκριμένο χρόνο εργασίας σε τροχιά (Το Βήμα). Ο ίδιος ο Μητσοτάκης πρόσθεσε τον στόχο να στραφούν μαθητές προς τις θετικές επιστήμες (Καθημερινή), πραγματικό όφελος αλλά χωρίς συγκεκριμένο πρόγραμμα ή μετρήσιμα παραδοτέα.

Για δύο εβδομάδες, ο Γολέμης θα δουλεύει σε ένα εργαστήριο που δεν είναι δικό μας. Το πραγματικό στοίχημα είναι πόση επιστήμη, τεχνογνωσία και δουλειές θα προσγειωθούν μαζί του στην Ελλάδα.