Η ξηρασία στεγνώνει ποτάμια, χωράφια και πυρηνικά της Ευρώπης

Ένα χωράφι με καλαμπόκι στην κεντρική Ευρώπη που θα δώσει περίπου 6-7% λιγότερη σοδειά από την αναμενόμενη (JRC). Μια φορτηγίδα στον Ρήνο που ταξιδεύει με το 20% του κανονικού φορτίου (Mercopress). Ο πυρηνικός σταθμός Paks στον Δούναβη, που δίνει σχεδόν το μισό ρεύμα της Ουγγαρίας, να κατεβάζει την ισχύ του από τα 2.000 στα 240 megawatt (World Nuclear News). Τρεις εικόνες που μοιάζουν άσχετες, ένας κοινός παρονομαστής: το ίδιο νερό λείπει ταυτόχρονα από όλους.

Είναι το ίδιο κύμα ζέστης που δοκιμάζει και την Ελλάδα, με τους 42-43 βαθμούς και τις διακοπές ρεύματος στην Αττική (To Brief). Σε ηπειρωτική κλίμακα, όμως, η ξηρασία δεν μένει υγειονομικός κίνδυνος. Γίνεται ταυτόχρονη πίεση σε νερό, τρόφιμα, ενέργεια και μεταφορές. Στο δελτίο ξηρασίας της 31ης Ιουλίου, το Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΕ κατέγραψε επιδείνωση στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη, επέκταση των συνθηκών προειδοποίησης στη Γαλλία, και ρητά ότι εδαφική υγρασία και ποτάμιες ροές είναι κάτω από τα κανονικά επίπεδα (JRC).

Γιατί η ζέστη «κλέβει» το νερό

Το κλειδί είναι μια λέξη: εξατμισοδιαπνοή. Είναι η εξάτμιση από το χώμα συν το νερό που τραβούν τα φυτά και το βγάζουν από τα φύλλα τους (NASA). Σκεφτείτε το σαν τραπεζικό λογαριασμό. Η βροχή είναι οι καταθέσεις, η εξατμισοδιαπνοή οι αναλήψεις. Όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία, ο ζεστός αέρας «διψάει» περισσότερο και οι αναλήψεις μεγαλώνουν. Αν την ίδια στιγμή δεν βρέχει, οι καταθέσεις μένουν μικρές και ο λογαριασμός του εδάφους αδειάζει. Μόνο τότε αρχίζουν να πέφτουν ποτάμια και ταμιευτήρες (USGS).

Εδώ κρύβεται το πραγματικά καινούργιο εύρημα. Η ανάλυση της World Weather Attribution υπολογίζει ότι η κλιματική αλλαγή έκανε τις έντονα εξατμιστικές συνθήκες περίπου 80 φορές πιθανότερες στη δυτική Ευρώπη και 40 φορές στην ανατολική (WWA). Δεν φταίει πια μόνο η λιγοστή βροχή. Η ζέστη έγινε πολλαπλασιαστής της έλλειψης.

Πού χτυπάει, με τη σειρά

Πρώτοι πληρώνουν όσοι δεν έχουν εναλλακτική. Στα χωράφια, η ζέστη συντόμευσε το γέμισμα του σπόρου και έφερε πρώιμο θερισμό, με τη μεγαλύτερη πίεση σε καλαμπόκι και ηλίανθο (JRC). Στα ποτάμια, ο Ρήνος στο κρίσιμο σημείο του Kaub έπεσε στα χαμηλότερα επίπεδα από το 1880 (Bloomberg). Οι ναύλοι από το Ρότερνταμ εκτοξεύτηκαν από περίπου 45 σε σχεδόν 150 ευρώ ο τόνος (Mercopress), ενώ στη Βουδαπέστη ο Δούναβης κατέβηκε στα 23 εκατοστά, δέκα κάτω από το ρεκόρ του 2018 (DW).

Και μετά έρχεται η ενέργεια, γιατί το ποτάμι είναι το «ψυγείο» των σταθμών. Στη Ρουμανία, η μονάδα 1 της Cernavodă έκλεισε στις 28 Ιουλίου με τη ροή στα περίπου 1.600 κυβικά ανά δευτερόλεπτο, κάτω από το μισό του μέσου όρου Αυγούστου των 3.900 (ICIS). Στη Γαλλία, η EDF έβγαλε εκτός μονάδα στο Golfech όταν η Garonne απείλησε να ξεπεράσει τους 28°C (EDF).

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία. Δεν μιλάμε για πανευρωπαϊκό μπλακ άουτ. Η Ουγγαρία κρατά την τροφοδοσία με εισαγωγές 3.600-3.800 megawatt (Euronews). Το ίδιο νερό στηρίζει και την πυρόσβεση, τη στιγμή που η ξηρή βλάστηση κάνει τις φωτιές ταχύτερες, με την ΕΕ να στέλνει επτά αεροσκάφη στη Γαλλία και έξι στην Ισπανία (Reuters).

Το χειροπιαστό κόστος του καλοκαιριού χωράει σε έναν αριθμό: περίπου 7 gigawatt πυρηνικής ισχύος εκτός ή υπό περιορισμό σε Γαλλία, Ουγγαρία και Ρουμανία, γύρω στο 10% της πυρηνικής ισχύος της ΕΕ (ICIS). Καμία τεχνολογία δεν φτιάχνει άπειρο νερό σε μια λεκάνη που στεγνώνει. Γι' αυτό η Ολλανδία βάζει ήδη σειρά προτεραιότητας, με πρώτα την ύδρευση και το ρεύμα και τελευταία τη ναυσιπλοΐα (PMC). Η επόμενη μάχη δεν είναι για περισσότερες γεωτρήσεις, αλλά για το ποιος πίνει πρώτος.