Η Κομισιόν προτείνει ριζική αναδιάρθρωση των Ταμείων Συνοχής και της ΚΑΠ, μεταφέροντας την εξουσία στις εθνικές κυβερνήσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άνοιξε ένα από τα πιο «βαριά» κεφάλαια του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028-2034 (του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ): προτείνει να συμπτύξει την Πολιτική Συνοχής και την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) σε έναν ενιαίο πυλώνα, με 27 Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (NRPPs) αντί για περίπου 540 επιμέρους προγραμματικά έγγραφα. Η ουσία είναι πολιτική και οικονομική μαζί: περισσότερη ευχέρεια στα κράτη-μέλη για το πού πάνε τα λεφτά, πληρωμές πιο «τύπου Ταμείου Ανάκαμψης» (δόσεις έναντι οροσήμων και στόχων) και μικρότερος, πιο αδύναμος ρόλος για Περιφέρειες και δήμους στη λήψη αποφάσεων. (https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en), (https://euraxess.ec.europa.eu/worldwide/south-korea/news/questions-and-answers-next-long-term-budget)

Η ιστορία ενδιαφέρει την Ελλάδα περισσότερο από όσο φαίνεται με μια πρώτη ματιά, διότι η χώρα έχει μάθει να «χτίζει» δημόσιες επενδύσεις και αγροτικό εισόδημα πάνω σε δύο ευρωπαϊκές ροές: τα κονδύλια της συνοχής (για έργα, ΜΜΕ, κοινωνικές δράσεις) και τα χρήματα της ΚΑΠ (κυρίως άμεσες ενισχύσεις εισοδήματος, αλλά και επενδύσεις/αγροτική ανάπτυξη). Αν αλλάξει το ποιος αποφασίζει και με ποιους όρους εκταμιεύονται τα ποσά, αλλάζει το πραγματικό οικονομικό «μοντέλο χρηματοδότησης» της περιφέρειας, της υπαίθρου και χιλιάδων μικρών επιχειρήσεων.

Πώς φτάσαμε εδώ: η «σχολή» του Ταμείου Ανάκαμψης

Το πλαίσιο δεν ξεκίνησε το 2025. Η ΕΕ δημιούργησε στην πανδημία ένα νέο εργαλείο, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF, Recovery and Resilience Facility), που λειτουργεί με απλή αλλά σκληρή λογική: κάθε χώρα καταθέτει ένα εθνικό σχέδιο και πληρώνεται σε δόσεις όταν πετυχαίνει συγκεκριμένα ορόσημα και στόχους (milestones & targets), δηλαδή μεταρρυθμίσεις ή επενδυτικά βήματα που ελέγχει η Επιτροπή πριν εγκρίνει την εκταμίευση. Αυτό θεσμοθετήθηκε με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2021/241. (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/241/2021-02-18/eng)

Το RRF δεν ήταν απλώς ένα πακέτο χρημάτων. Ήταν ένα νέο «μοντέλο διακυβέρνησης» των χρηματοδοτήσεων, πιο κεντρικό, πιο μετρήσιμο, με μεγαλύτερη διακριτική ευχέρεια στην κεντρική κυβέρνηση της κάθε χώρας και με ισχυρότερο έλεγχο από την Κομισιόν στο τελικό «ναι/όχι» της δόσης.

Η Επιτροπή σήμερα επιχειρεί να μεταφέρει αυτήν τη λογική σε πολιτικές που μέχρι τώρα λειτουργούσαν αλλιώς. Η Πολιτική Συνοχής, ειδικά, έχει στην καρδιά της την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση (δηλαδή ρόλο Περιφερειών, δήμων, κοινωνικών εταίρων), ενώ η ΚΑΠ έχει δικούς της κανόνες, «γραμμές» και ισορροπίες. Η νέα ΚΑΠ 2023-2027 ήδη έφερε ένα πρώτο βήμα εθνικοποίησης μέσω των εθνικών Στρατηγικών Σχεδίων ΚΑΠ. (https://agriculture.ec.europa.eu/media/news/commission-approves-cap-strategic-plans-germany-greece-and-lithuania-2022-11-21_en)

Άρα η Επιτροπή δεν ξεκινά από το μηδέν. Πατά πάνω σε προηγούμενες μετατοπίσεις και στην πολιτική ανάγκη να δείξει ότι ο επόμενος προϋπολογισμός θα είναι πιο «στρατηγικός» και πιο αποτελεσματικός, ειδικά σε μια Ευρώπη με αμυντικές δαπάνες, ενεργειακές επενδύσεις και πίεση για ανταγωνιστικότητα.

Τι αλλάζει στην πράξη: από πολλά προγράμματα σε «ένα σχέδιο ανά χώρα»

Σήμερα (2021-2027) η Πολιτική Συνοχής μοιράζεται σε επιχειρησιακά προγράμματα, τομεακά και περιφερειακά, με κανόνες επιλεξιμότητας, συγχρηματοδότηση και επιτροπές παρακολούθησης. Με απλά λόγια, η Περιφέρεια (και οι τοπικοί φορείς) έχει θεσμικό ρόλο να σχεδιάζει, να προκηρύσσει, να επιλέγει και να υλοποιεί έργα, μέσα σε ένα πλαίσιο «κοινής διαχείρισης» (shared management) με την Επιτροπή.

Η πρόταση της Κομισιόν θέλει να μετατρέψει αυτή τη δομή σε 27 NRPPs (ένα ανά κράτος-μέλος), δηλαδή σε «μεγάλα εθνικά σχέδια» που θα καλύπτουν πολλά είδη δαπανών μαζί. Το σχετικό Q&A της Επιτροπής παρουσιάζει αυτό ως απλούστευση από περίπου 540 έγγραφα σε 27 σχέδια (και ένα Interreg). (https://euraxess.ec.europa.eu/worldwide/south-korea/news/questions-and-answers-next-long-term-budget)

Ταυτόχρονα, οι χρηματοδοτήσεις των NRPPs περιγράφονται ως ένας πυρήνας περίπου 865 δισ. ευρώ, μέσα στον οποίο η Επιτροπή αναφέρει ενδεικτικά: περίπου 300 δισ. ευρώ για στήριξη εισοδήματος αγροτών/αλιέων (το κομμάτι που μοιάζει με «άμεσες ενισχύσεις») και περίπου 450 δισ. ευρώ για συνοχή, με ελάχιστο 218 δισ. ευρώ για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες. (https://commission.europa.eu/topics/budget/eu-budget-2028-2034-explained/investing-people-member-states-and-regions_en)

Γιατί το κάνει η Κομισιόν: χρήμα, έλεγχος, και ο φόβος της κατακερματισμένης Ευρώπης

Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο που η νομισματική πολιτική (η πολιτική επιτοκίων) παραμένει αυστηρότερη σε σχέση με την προ-πανδημική δεκαετία. Η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που καθορίζει τα επιτόκια στην ευρωζώνη) άλλαξε το περιβάλλον: ακριβότερο χρήμα σημαίνει ότι οι δημόσιες επενδύσεις κοστίζουν περισσότερο, οι επιχειρήσεις δανείζονται δυσκολότερα και οι κυβερνήσεις ψάχνουν «καθαρότερη απόδοση» ανά ευρώ επιδότησης.

Εκεί κουμπώνει η λογική «δόσεις έναντι αποτελέσματος». Η Επιτροπή μπορεί να υποστηρίζει ότι έτσι μειώνονται οι καθυστερήσεις, κλείνουν τρύπες διαφθοράς, κόβονται έργα-βιτρίνα και επιταχύνονται μεταρρυθμίσεις.

Παράλληλα, το δημοσιονομικό περιβάλλον είναι πιο σφιχτό. Πολλές χώρες-καθαροί συνεισφέροντες (net payers) θέλουν να βλέπουν λογοδοσία και πολιτική στόχευση, όχι «παραδοσιακές» ροές που θεωρούνται δύσκολες στον έλεγχο. Η γερμανική κυβέρνηση, για παράδειγμα, έχει δημοσίως υποδεχθεί την κατεύθυνση της ενίσχυσης προτεραιοτήτων όπως ανταγωνιστικότητα και άμυνα, αλλά έχει απορρίψει την πρόταση όπως κατατέθηκε, λόγω μεγέθους προϋπολογισμού και νέων επιβαρύνσεων. (https://www.bundeskanzler.de/bk-de/aktuelles/erklaerung-der-bundesregierung-zum-vorschlag-der-europaeischen-kommission-ueber-einen-mehrjaehrigen-finanzrahmen-der-eu-2365284)

Εδώ φαίνεται και η γεωοικονομία: το εμπόριο, οι εφοδιαστικές αλυσίδες και η άμυνα έχουν αναβαθμιστεί σε «δημοσιονομικές προτεραιότητες». Η ΕΕ προσπαθεί να χρηματοδοτήσει ανθεκτικότητα (ενέργεια, πρώτες ύλες, δίκτυα, τεχνολογία, σύνορα). Για να μετακινηθούν πόροι προς αυτά, κάτι πρέπει να γίνει είτε με αύξηση του συνολικού μεγέθους, είτε με αναδιάταξη υπαρχόντων πυλώνων. Η πρόταση της Επιτροπής δείχνει ότι προτιμά την αναδιάταξη και τον έλεγχο μέσω εθνικών σχεδίων.

Η αντίδραση των Περιφερειών και το πολιτικό «ρήγμα» της Ευρώπης

Η Επιτροπή των Περιφερειών (το θεσμικό όργανο που εκπροσωπεί δήμους και περιφέρειες) αντέδρασε έντονα, μιλώντας για «Monster National Plans», δηλαδή ογκώδη εθνικά σχέδια που αποδυναμώνουν τον ρόλο περιφερειών και πόλεων. (https://cor.europa.eu/en/news/eu-long-term-budget-2028-34-cor-president-denounces-massive-renationalisation-and-undermining)

Οι αντιδράσεις δεν είναι μόνο «θεσμική ευαισθησία». Είναι οικονομικό ένστικτο. Όταν η κατανομή γίνεται πιο κεντρικά, η τοπική πληροφορία (τι χρειάζεται πραγματικά μια περιοχή) κινδυνεύει να αντικατασταθεί από εθνικές προτεραιότητες, που συχνά είναι πιο ορατές πολιτικά και πιο εύκολες να «μετρηθούν» επικοινωνιακά (μεγάλα έργα, μεγάλες συμβάσεις, εθνικά δίκτυα).

Σε επίπεδο κρατών-μελών, 14 χώρες ζήτησαν ήδη «stand-alone» Πολιτική Συνοχής (δηλαδή να σταθεί ως ξεχωριστός πυλώνας και να μην απορροφηθεί πλήρως από εθνικά πορτοφόλια). (https://www.euronews.com/my-europe/2025/07/02/fourteen-member-states-oppose-the-commissions-eu-budget-overhaul)

Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το μήνυμα είναι επίσης σκληρό: δημοσίευμα περιγράφει προειδοποίηση ευρωβουλευτών ότι θα απορρίψουν την αναδιάρθρωση αν δεν υπάρξουν σαφείς διασφαλίσεις για ξεχωριστές γραμμές αγροτικής και περιφερειακής πολιτικής. (https://www.reuters.com/business/environment/eu-lawmakers-challenge-eu-budget-plan-over-farming-regional-aid-2025-11-05/) Παράλληλα, briefing του think tank του Ευρωκοινοβουλίου φωτίζει ότι το νέο μοντέλο ενσωματώνει αιρεσιμότητες (δηλαδή όρους συμμόρφωσης, μεταξύ άλλων και κράτους δικαίου), οι οποίες αλλάζουν την πολιτική οικονομία των πληρωμών. (https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI%282025%29779222)

Ακόμη και η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (EESC) προειδοποίησε ότι ο ρόλος των περιφερειών κινδυνεύει να «αραιώσει» και ζήτησε πιο φιλόδοξο ΠΔΠ. (https://www.eesc.europa.eu/en/news-media/press-releases/bolder-eu-budget-demanded-eesc-warns-against-centralisation)

Τι σημαίνει «ορόσημα και στόχοι» για κονδύλια Συνοχής και ΚΑΠ: το ρίσκο της παύσης ρευστότητας

Το επιχείρημα της Επιτροπής υπέρ του μοντέλου RRF έχει ένα σκληρό πρακτικό αποτέλεσμα: αν μια δόση «κολλήσει» σε ορόσημο, η ρευστότητα προς το πεδίο μπορεί να σταματήσει.

Στην πραγματική οικονομία, η διακοπή ρευστότητας έχει συγκεκριμένους αποδέκτες:

1. Εργολάβοι και προμηθευτές που έχουν ήδη τρέξει εργασίες και περιμένουν πληρωμές.
2. Μικρομεσαίες επιχειρήσεις που βασίζονται σε προκηρύξεις μικρότερης κλίμακας (τοπικά calls, επιδοτήσεις εξοπλισμού, δράσεις κατάρτισης).
3. Δήμοι και Περιφέρειες που λειτουργούν ως «φορείς υλοποίησης» και πρέπει να καλύψουν ενδιάμεσα κόστη.
4. Τράπεζες, διότι το πάγωμα πληρωμών αυξάνει τον πιστωτικό κίνδυνο έργων και μπορεί να σφίξει επιπλέον τη χρηματοδότηση γεφυρών (bridge financing).

Εδώ συναντιέται το θεσμικό με το χρηματοπιστωτικό: οι τράπεζες σε μια χώρα όπως η Ελλάδα δανείζουν πιο πρόθυμα όταν υπάρχει προβλεψιμότητα πληρωμών από ευρωπαϊκά προγράμματα. Όταν το πλαίσιο γίνεται πιο «αιρετό» (δηλαδή πληρώνει μόνο αν πετύχεις δείκτες), ζητούν μεγαλύτερες εξασφαλίσεις, υψηλότερο επιτόκιο ή αποφεύγουν μικρά έργα. Αυτό είναι κανάλι που δεν φαίνεται σε ένα δελτίο Τύπου, αλλά αλλάζει την κατανομή ισχύος υπέρ μεγάλων παικτών που αντέχουν καθυστερήσεις.

Η ελληνική διάσταση: από την απορρόφηση στην πολιτική κατανομή

Η Ελλάδα είναι διαχρονικά καθαρός ωφελούμενος της συνοχής και σημαντικός αποδέκτης της ΚΑΠ. Σε τιμές προγραμματισμού (συχνά «τιμές 2021», δηλαδή συγκρίσιμες σε πραγματικούς όρους), το συνολικό πακέτο για την περίοδο 2021-2027 προσεγγίζει τα 21 δισ. ευρώ για συνοχή και περίπου 19 δισ. ευρώ για ΚΑΠ, άρα ένα σύνολο γύρω στα 40 δισ. ευρώ. Αυτό το μέγεθος εξηγεί γιατί η συζήτηση δεν είναι τεχνική. Είναι κεντρική αναπτυξιακή πολιτική.

Σήμερα, ένα μέρος της πολιτικής ισορροπίας κρατιέται επειδή η κατανομή περνά από Περιφέρειες, προγράμματα και κανόνες επιλεξιμότητας. Αν η Αθήνα γίνει ο κύριος κόμβος κατανομής μέσω ενός NRPP, το ερώτημα μετακινείται: ποιος ελέγχει τον σχεδιασμό, ποιος γράφει τις προτεραιότητες, ποιος έχει πρόσβαση στη διοικητική μηχανή που «σπρώχνει» ώριμα έργα.

Αυτό έχει και δημοσιονομικό υπόβαθρο. Η Ελλάδα έχει υψηλό δημόσιο χρέος, άρα οι αγορές κοιτούν τη σταθερότητα και την ικανότητα εκτέλεσης. Τα spreads (η διαφορά επιτοκίου μεταξύ ελληνικών και γερμανικών ομολόγων) αντιδρούν σε πολιτικούς και θεσμικούς κινδύνους. Ένα σύστημα ευρωπαϊκών πληρωμών που εξαρτάται περισσότερο από αξιολογήσεις οροσήμων μπορεί να δημιουργήσει «σοκ αξιοπιστίας» αν υπάρξουν καθυστερήσεις ή συγκρούσεις με την Επιτροπή. Στην ευρωζώνη αυτό μετριέται γρήγορα στις αποδόσεις ομολόγων, ειδικά όταν τα επιτόκια είναι υψηλότερα απ’ ό,τι στην εποχή μηδενικών επιτοκίων.

Επιπλέον, η Ελλάδα ζει από υπηρεσίες εξαγωγικού τύπου (τουρισμός, ναυτιλία) που είναι ευαίσθητες σε εξωτερικούς κύκλους. Αν η ευρωπαϊκή συνοχή χάσει βάρος και οι περιφέρειες αδυνατίσουν, οι εσωτερικές ανισότητες (π.χ. νησιωτικότητα, ορεινότητα, ενεργειακή μετάβαση στη Δυτική Μακεδονία) κινδυνεύουν να βαθύνουν. Αυτό δεν είναι αφηρημένο: αφορά το πού γίνονται δρόμοι, νερά, αντιπλημμυρικά, ψηφιακές υποδομές, αγροτική μεταποίηση, έργα που κρατούν παραγωγικότητα όταν ο τουρισμός κάνει «κοιλιά».

Πού πάνε τα λεφτά: οι νικητές και οι χαμένοι μέσα σε ένα NRPP

Η καλύτερη ανάγνωση είναι «follow the money», με καθαρές κατηγορίες.

Ποιοι κερδίζουν (με υψηλή πιθανότητα)

1) Η κεντρική κυβέρνηση και τα μεγάλα υπουργεία.
Το Υπουργείο Οικονομικών, το Υπουργείο Υποδομών, το Υπουργείο Περιβάλλοντος/Ενέργειας, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης αποκτούν μεγαλύτερη δύναμη σχεδιασμού και κατανομής. Με ένα NRPP, η πολιτική διαπραγμάτευση μεταφέρεται στο εσωτερικό της χώρας: το ποιος «μπαίνει» στο σχέδιο και ποιος μένει έξω γίνεται εθνική απόφαση, όχι άθροισμα περιφερειακών προτεραιοτήτων.

2) Μεγάλοι ανάδοχοι, μεγάλα σχήματα συμβούλων και εταιρείες με διοικητική αντοχή.
Όταν τα «πακέτα» γίνονται μεγαλύτερα και οι όροι πληρωμής συνδέονται με δείκτες/ορόσημα, αυξάνεται η ζήτηση για έργα που έχουν ωριμότητα, ισχυρή τεχνική τεκμηρίωση, ικανότητα compliance (συμμόρφωση σε κανόνες) και αντοχή σε καθυστερήσεις. Οι μικρότεροι παίχτες συνήθως δυσκολεύονται σε αυτά.

3) Περιφέρειες με ισχυρή πολιτική πρόσβαση και υψηλή απορροφητικότητα.
Οι Περιφέρειες που έχουν μηχανισμό να «παράγει» ώριμα έργα και πολιτική επιρροή να τα περάσει στον εθνικό σχεδιασμό έχουν προβάδισμα. Αυτό δημιουργεί έναν νέο χάρτη ισχύος στο εσωτερικό της χώρας.

Ποιοι χάνουν (ή μπαίνουν σε υψηλό ρίσκο)

1) Περιφέρειες και δήμοι ως θεσμικοί «παίκτες».
Η Επιτροπή των Περιφερειών περιγράφει ακριβώς αυτόν τον κίνδυνο: το NRPP μειώνει τη συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών στον σχεδιασμό και την υλοποίηση. (https://cor.europa.eu/en/news/eu-long-term-budget-2028-34-cor-president-denounces-massive-renationalisation-and-undermining)

2) ΜΜΕ που ζούσαν από μικρές, στοχευμένες περιφερειακές προκηρύξεις.
Η συνοχή είναι συχνά μικροχρηματοδότηση μεταμφιεσμένη σε αναπτυξιακή πολιτική: επιδοτήσεις εξοπλισμού, ψηφιακής αναβάθμισης, κατάρτισης, μικρά clusters. Όταν το σύστημα γίνεται πιο κεντρικό, υπάρχει τάση να ευνοούνται τα μεγάλα, μετρήσιμα projects.

3) Αγροτικοί κλάδοι χωρίς ισχυρό λόμπι ή χωρίς υψηλή ορατότητα.
Η Επιτροπή μιλά για «ring-fencing» (δέσμευση ποσού) για τη στήριξη εισοδήματος. Αναφέρονται ποσά της τάξης των 300 δισ. ευρώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο. (https://commission.europa.eu/topics/budget/eu-budget-2028-2034-explained/investing-people-member-states-and-regions_en) Το κρίσιμο είναι αν αυτή η δέσμευση θα είναι νομικά σκληρή ή πολιτικά εύκαμπτη. Σε κάθε περίπτωση, οι επενδύσεις αγροτικής ανάπτυξης (δευτερεύων πυλώνας, υποδομές, μεταποίηση) είναι πιο ευάλωτες σε ανακατανομή όταν μπαίνουν μέσα σε ένα μεγάλο εθνικό σχέδιο.

Αγορές vs πραγματική οικονομία: γιατί μπορεί να «φαίνεται» επιτυχία και να πονάει η περιφέρεια

Ένα NRPP μπορεί να δώσει ωραίο αφήγημα: «λιγότερη γραφειοκρατία, πιο γρήγορα έργα, πιο μετρήσιμο αποτέλεσμα». Οι αγορές (και οι αξιολογήσεις) συχνά αγαπούν τέτοια σχήματα, διότι μοιάζουν με εταιρικό KPI (στόχοι, δείκτες, έλεγχοι).

Η πραγματική οικονομία όμως λειτουργεί αλλιώς. Για μια μικρή επιχείρηση στην περιφέρεια, η πρόσβαση σε μια στοχευμένη δράση είναι διαφορά επιβίωσης. Για έναν δήμο, ένα αντιπλημμυρικό έργο που πρέπει να τρέξει πριν τον χειμώνα δεν είναι δείκτης, είναι ανάγκη. Αν το σύστημα «συμπυκνώσει» τη λήψη αποφάσεων, οι μικρές ανάγκες τείνουν να χάνουν ορατότητα.

Το ίδιο ισχύει και για την ανισότητα: σε μια χώρα με ισχυρή γεωγραφική ανισοκατανομή εισοδήματος και υποδομών, η συνοχή λειτουργεί ως εργαλείο εξισορρόπησης. Αν ο αναδιανεμητικός χαρακτήρας αποδυναμωθεί και η κατανομή γίνει πιο διακριτική, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μεγαλύτερη άνιση ανάπτυξη, ακόμη κι αν το ΑΕΠ «γράφει» νούμερα λόγω λίγων μεγάλων έργων.

Νομίσματα και ισοτιμίες: μια λεπτή, αλλά υπαρκτή, ελληνική ευαισθησία

Η Ελλάδα δεν έχει δικό της νόμισμα, άρα η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου επηρεάζει κυρίως εισαγωγές ενέργειας, κόστος μεταφορών και έμμεσα τον πληθωρισμό. Τι σχέση έχει αυτό με το NRPP; Η σχέση είναι μέσω επενδύσεων και ανταγωνιστικότητας.

Όταν οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις «τρέχουν» ομαλά, βοηθούν να μειώνονται τα δομικά κόστη (ενέργεια, logistics, ψηφιακές υπηρεσίες). Όταν καθυστερούν ή αλλάζουν προτεραιότητες, η οικονομία μένει πιο εκτεθειμένη σε εξωτερικά σοκ τιμών. Σε περιβάλλον όπου ο πληθωρισμός έχει ήδη «φάει» αγοραστική δύναμη, οι καθυστερήσεις σε έργα υποδομής μεταφράζονται σε επίμονες πιέσεις κόστους.

Ποιοτικά φίλτρα στα νούμερα: τι να προσέξουμε για να μη μας παραπλανήσουν

Η συζήτηση για το ΠΔΠ γεμίζει μεγάλους αριθμούς. Χρειάζεται πειθαρχία:

1. Τιμές τρέχουσες vs «τιμές 2021/σταθερές».
   Πολλά ποσά αναφέρονται σε «τιμές 2021», ώστε να είναι συγκρίσιμα. Αν τα διαβάσουμε ως σημερινά ευρώ χωρίς προσαρμογή, παραμορφώνουμε το μέγεθος της πραγματικής στήριξης.

2. Σύνολο χώρας vs ανά κάτοικο και ανά περιφέρεια.
   Η κεντρική συζήτηση συχνά κρύβει το πραγματικό ερώτημα: ποια Περιφέρεια θα δει μείωση ή αύξηση στην πράξη. Εκεί θα κριθεί η πολιτική οικονομία της πρότασης.

3. Μέσοι όροι vs διάμεσος δικαιούχος.
   Όταν τα έργα γίνονται μεγαλύτερα, ο «μέσος όρος» ωφελούμενου μπορεί να ανεβαίνει (μεγάλες επιχειρήσεις, μεγάλοι δήμοι), ενώ ο διάμεσος (ο τυπικός μικρός δικαιούχος) να χάνει πρόσβαση.

4. Απορρόφηση vs επίπτωση.
   Μια χώρα μπορεί να απορροφά γρήγορα χρήματα και ταυτόχρονα να τα κατευθύνει σε έργα χαμηλής παραγωγικής απόδοσης ή χαμηλής κοινωνικής στόχευσης. Το κριτήριο «τρέχει το πρόγραμμα» δεν αρκεί.

Τι ακολουθεί: τα ορόσημα των διαπραγματεύσεων και τα σημεία που θα κρίνουν την τελική μορφή

Η πρόταση της Επιτροπής κατατέθηκε στις 16/07/2025. (https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en) Από εκεί και πέρα αρχίζει ο δύσκολος δρόμος: Συμβούλιο (κράτη-μέλη) και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαπραγματεύονται, αλλάζουν άρθρα, προσθέτουν εξαιρέσεις, κλειδώνουν ποσά.

Υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι ο «σκληρός» πυρήνας της πρότασης θα συναντήσει εμπόδια:

• Το Συμβούλιο έχει ήδη τονίσει ότι η κοινή διαχείριση και η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση πρέπει να παραμείνουν βασικός τρόπος υλοποίησης της συνοχής. (https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/03/28/eu-s-cohesion-policy-council-sets-out-clear-guidelines-for-the-future/)
• Οι Περιφέρειες προειδοποιούν για συγχώνευση εκατοντάδων προγραμμάτων σε εθνικά ταμεία ήδη από το 2024. (https://www.politico.eu/article/commission-budget-plan-endanger-the-european-project-regions-chief-vasco-alves-cordeiro/)
• Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δείχνει διάθεση να βάλει «κόκκινες γραμμές» στο ανακάτεμα αγροτικών και περιφερειακών κονδυλίων. (https://www.reuters.com/business/environment/eu-lawmakers-challenge-eu-budget-plan-over-farming-regional-aid-2025-11-05/)

Τι πρέπει να ζητήσει η Ελλάδα (αν θέλει να προστατεύσει περιφέρειες και αγροτικό εισόδημα)

Η Ελλάδα έχει συμφέρον να μη βρεθεί ανάμεσα σε δύο κόσμους: κεντρικοποίηση χωρίς δικλίδες και αιρεσιμότητες που παγώνουν ρευστότητα.

Πρακτικά, η ελληνική θέση βγάζει νόημα να οργανωθεί γύρω από:

1. Σαφή δέσμευση ελάχιστων για λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, ώστε η συνοχή να παραμείνει σύγκλιση και όχι «εθνικό κουμπαράς». (https://commission.europa.eu/topics/budget/eu-budget-2028-2034-explained/investing-people-member-states-and-regions_en)
2. Νομικά ισχυρό ring-fencing για το εισόδημα των αγροτών, με καθαρό πλαίσιο για το τι προστατεύεται και τι μπορεί να ανακατανεμηθεί. (https://commission.europa.eu/topics/budget/eu-budget-2028-2034-explained/investing-people-member-states-and-regions_en)
3. Θεσμική συμμετοχή Περιφερειών και δήμων, όχι ως διαβούλευση βιτρίνας αλλά ως μηχανισμός που δυσκολεύει την καθαρά πολιτική κατανομή.

Το διακύβευμα δεν είναι να κερδίσει απλώς «ίδιο ποσό». Το διακύβευμα είναι να μη χαθεί ο αναδιανεμητικός μηχανισμός μέσα σε ένα σύστημα που επιβραβεύει την κεντρική ισχύ, το μεγάλο έργο και τη διοικητική αντοχή.

Για την Ελλάδα, η πρόταση της Κομισιόν είναι ένα τεστ θεσμικής ωριμότητας: αν μπορεί να παντρέψει εθνικό σχεδιασμό με περιφερειακή δικαιοσύνη, γρήγορη εκτέλεση με διαφάνεια, και ορόσημα με ρεαλισμό. Αν αποτύχει, ο λογαριασμός δεν θα έρθει με τη μορφή ενός άρθρου κανονισμού. Θα έρθει με λιγότερες τοπικές επενδύσεις, πιο άνιση ανάπτυξη και μεγαλύτερη δυσκολία να κρατηθεί παραγωγική η περιφέρεια την ώρα που ο τουρισμός και η ναυτιλία κάνουν κύκλους.