Ο Βούτσιτς παραιτήθηκε για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία

Το βράδυ της 27ης Σεπτεμβρίου ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς υπέγραψε την παραίτησή του από την προεδρία της Σερβίας, και την προσωρινή άσκηση των καθηκόντων του αναλαμβάνει η πρόεδρος της Βουλής, Άνα Μπρνάμπιτς (Σερβική κυβέρνηση). Ο στόχος του είναι δηλωμένος: να επιστρέψει ως πρωθυπουργός (AP). Αυτό όμως δεν θα το αποφασίσει απευθείας η κάλπη της 25ης Οκτωβρίου αλλά η Βουλή που θα βγει από αυτήν (Reuters, CRTA), και απέναντί του κατεβαίνει με δικό του ψηφοδέλτιο το φοιτητικό κίνημα που απαίτησε τις εκλογές.

Γύρω στις 20:00, στο Βελιγράδι, ο Βούτσιτς διάβασε και υπέγραψε δημόσια την επιστολή, με την Μπρνάμπιτς και τον πρωθυπουργό Τζούρο Μάτσουτ παρόντες (RTS). Εξήγησε ότι συντόμευσε τη δεύτερη θητεία του για να μπει στην εκστρατεία ως «απλός πολίτης» (BBC Serbian). Το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) τον είχε ήδη ορίσει στις 5 Σεπτεμβρίου επικεφαλής της λίστας και υποψήφιο πρωθυπουργό (Vreme).

Την κάλπη την άνοιξε ο ίδιος, διαλύοντας τη Βουλή στις αρχές Σεπτεμβρίου (To Brief), αλλά η πρωτιά σε αυτήν δεν αρκεί. Στις 25 Οκτωβρίου εκλέγονται 250 βουλευτές, και η πλειοψηφία είναι 126 έδρες (RTS). Μετά την κάλπη, ο ασκών τα προεδρικά καθήκοντα ή ο νέος πρόεδρος προτείνει πρωθυπουργό και η Βουλή ψηφίζει την κυβέρνηση (Εθνοσυνέλευση Σερβίας). Ο νέος πρόεδρος θα βγει από χωριστή κάλπη, που πρέπει να γίνει μέσα σε τρεις μήνες, όσο η Μπρνάμπιτς κρατά προσωρινά τη θέση (CRTA).

Από το Νόβι Σαντ στην κάλπη

Την 1η Νοεμβρίου 2024 κατέρρευσε το στέγαστρο του ανακαινισμένου σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ, και ο απολογισμός έφτασε τους 16 νεκρούς (NIN). Οι φοιτητές ζήτησαν αρχικά δημοσιοποίηση εγγράφων και απόδοση ευθυνών, και στις 5 Μαΐου 2025 πρόσθεσαν τη διάλυση της Βουλής και τις πρόωρες εκλογές (France 24). Το αν η διαφθορά προκάλεσε την κατάρρευση δεν έχει κριθεί δικαστικά. Η πολιτική αλυσίδα όμως είναι σαφής: το κίνημα πήρε την κάλπη που ζητούσε, στον χρόνο που όρισε ο Βούτσιτς. Τον Σεπτέμβριο παρουσίασε λίστα 250 υποψηφίων με το όνομα «Studenti pobeđuju» («Οι φοιτητές νικούν»), χωρίς έναν αρχηγό στην κορυφή, ενώ ο Βούτσιτς απαντά επικαλούμενος ειρήνη και σταθερότητα (Danas/AP).

Λίγο πριν παραιτηθεί, ανακοίνωσε χάρες ή απαλλαγές από δίωξη για 49 πρόσωπα, 23 από τα οποία σχετίζονται κατά τον ίδιο με τις κινητοποιήσεις, και μίλησε για συμφιλίωση χωρίς να ανακαλέσει τις κατηγορίες του κατά ορισμένων ωφελουμένων (B92, AFP). Συνήγορος κατηγορουμένων αντέτεινε ότι η απαλλαγή από δίωξη τούς στερεί την ευκαιρία να αθωωθούν στο δικαστήριο (Nova.rs). Η επίσημη πράξη με ονόματα και αδικήματα δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Για την έκβαση, τα στοιχεία είναι λίγα. Η μόνη πρόσφατη δημοσκόπηση που εντοπίστηκε, της Faktor Plus στα μέσα Σεπτεμβρίου, δίνει 48,6% στη λίστα του Βούτσιτς και 37,1% στη φοιτητική (B92), χωρίς δημοσιευμένη πλήρη μεθοδολογία. Η ODIHR, το γραφείο εκλογικής παρατήρησης του ΟΑΣΕ (του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη), σημειώνει ότι βασικές συστάσεις για τους κρατικούς πόρους, την πίεση σε ψηφοφόρους, τη χρηματοδότηση και την κάλυψη από τα μέσα παραμένουν ανεφάρμοστες ή εφαρμόζονται μερικώς, αναγνωρίζοντας και νομοθετικές αλλαγές (ODIHR). Είναι καταγραφή ανησυχιών πριν από την κάλπη, όχι διαπίστωση νοθείας.

Τι κρίνεται για το Κόσοβο και τις Βρυξέλλες

Η ευρωπαϊκή πορεία δεν εξαρτάται από τον τίτλο του Βούτσιτς. Τον Ιούλιο οκτώ κράτη μέλη αντιτάχθηκαν στο άνοιγμα της επόμενης ομάδας ενταξιακών κεφαλαίων που ζητούσε η Κομισιόν, επικαλούμενα το κράτος δικαίου και την απουσία της Σερβίας από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας (Euronews). Στις 23 Σεπτεμβρίου η Κάγια Κάλας, επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, υπενθύμισε σε Βελιγράδι και Πρίστινα ότι οι συμφωνίες του διαλόγου είναι δεσμευτικές (RTCG). Η Αθήνα κάθεται σε αυτό το τραπέζι: ο Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε τον Ιούνιο στο Βελιγράδι ότι η ελληνική θέση για το καθεστώς του Κοσόβου μένει αμετάβλητη και ότι στηρίζει τον διάλογο υπό την ΕΕ (ΣΚΑΪ).

Στις 25 Οκτωβρίου οι Σέρβοι δεν εκλέγουν πρωθυπουργό· κρίνουν αν ο Βούτσιτς θα βρει πλειοψηφία στη νέα Βουλή απέναντι σε όσους ξεκίνησαν από τα ερείπια ενός σταθμού. Όποια κυβέρνηση κι αν προκύψει, οι Βρυξέλλες και η Αθήνα θα τη ζυγίσουν από όσα κάνει για το Κόσοβο και το κράτος δικαίου, όχι από την καρέκλα που διάλεξε ο Βούτσιτς.