Η Βουλή καταργεί τις περικοπές χηρείας – χωρίς αναδρομικά

Ο υφυπουργός Εργασίας Κώστας Καραγκούνης έδωσε τα νούμερα από το βήμα: περίπου 8.500 συνταξιούχοι που είχαν ήδη κοπεί επανέρχονται στο 70% με τις πληρωμές τέλους Αυγούστου, περίπου 75.000 δικαιούχοι του ιδιωτικού τομέα δεν θα υποστούν ποτέ την περικοπή, και περίπου 122.000 περιπτώσεις με δύο εθνικές συντάξεις προστατεύονται ως προς τη δεύτερη παροχή (ProtoThema, Το Βήμα). Η Νίκη Κεραμέως μίλησε για «αποκατάσταση μιας μεγάλης κοινωνικής αδικίας» και κατάργηση της περικοπής «που προέβλεπε ο νόμος Τσίπρα-Κατρούγκαλου» (Ethnos).

Η γραμμή που χωρίζει τους 8.500 από τους 75.000

Εδώ κρύβεται το πραγματικό στοιχείο. Ο ίδιος νόμος, δύο εντελώς διαφορετικές μοίρες, και το κριτήριο δεν είναι το εισόδημα ούτε η ανάγκη. Είναι το αν ο ασφαλιστικός φορέας πρόλαβε να εφαρμόσει την περικοπή.

Στο Δημόσιο και στον πρώην ΟΓΑ, ο μηχανισμός λειτούργησε: οι 8.500 είδαν την παροχή τους να πέφτει από το 70% στο 35% και έχασαν εισόδημα από το 2020 και μετά. Στον ιδιωτικό τομέα, ο e-ΕΦΚΑ απλώς δεν εφάρμοσε ποτέ τον νόμο, παρότι τον προέβλεπε (thetoc). Η νέα ρύθμιση δεν διορθώνει αυτή την ασυμμετρία. Την κλειδώνει. Οι 75.000 που δεν κόπηκαν κρατούν πλήρως όσα πήραν και απαλλάσσονται από κάθε αναδρομική αναζήτηση. Οι 8.500 που κόπηκαν επανέρχονται μόνο για το μέλλον, χωρίς επιστροφή για τις απώλειες που ήδη υπέστησαν (mononews).

Το αποτέλεσμα είναι θεσμικά αντεστραμμένο. Όσοι υπήχθησαν συνεπώς στον νόμο τιμωρούνται με απώλεια χρημάτων. Όσοι έμειναν στο απυρόβλητο λόγω της διοικητικής ολιγωρίας του κράτους επιβραβεύονται μόνιμα. Η γραμμή δεν περνά ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς δικαιούχους, αλλά ανάμεσα σε δύο ουρές του ίδιου συστήματος.

Αυτή είναι και η ισχυρότερη νομική ένσταση που παραμένει ανοιχτή: ασύμμετρη μεταχείριση ομοειδών δικαιούχων, με βάση όχι κάποια ουσιαστική διαφορά αλλά την ταχύτητα της διοίκησης. Πάνω σε αυτό θα μπορούσαν να στηθούν προσφυγές περί ισότητας, αναλογικότητας και προσβολής ασφαλιστικού δικαιώματος (Dnews). Τα δικαστήρια αφήνουν συχνά ευρύ περιθώριο στον νομοθέτη στα κοινωνικοασφαλιστικά, οπότε η νίκη δεν είναι δεδομένη. Το σημείο πίεσης, όμως, είναι πραγματικό.

Το κόστος που δεν κοστολογήθηκε

Ένα κομμάτι λείπει τελείως: επίσημη κοστολόγηση. Με το διαθέσιμο υλικό δεν εντοπίστηκε δημόσια έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου με ετήσιο κόστος και πολυετή προβολή. Το επίσημο σκέλος περιορίζεται στην ανακοίνωση του υπουργείου για κατάργηση της περικοπής και διατήρηση του 70% (Υπουργείο Εργασίας).

Και αυτό μετράει, γιατί το ελληνικό ασφαλιστικό λειτουργεί ως pay-as-you-go: οι σημερινές συντάξεις δεν βγαίνουν από κάποιον ατομικό κουμπαρά, αλλά πληρώνονται από τις εισφορές όσων εργάζονται τώρα και, όταν αυτές δεν φτάνουν, από την κρατική επιχορήγηση, δηλαδή από τους φορολογούμενους. Μια μόνιμη κατάργηση περικοπής δεν είναι εφάπαξ χειρονομία. Είναι διαρθρωτική αύξηση των υποχρεώσεων του συστήματος κάθε επόμενο έτος. Η επιλογή «χωρίς αναδρομικά» απλώς μειώνει το άμεσο ταμειακό σοκ, δεν αναιρεί το μόνιμο βάρος (iefimerida). Χωρίς δημοσιευμένο λογαριασμό, κανείς δεν ξέρει πόσο μεγαλώνει αυτή η υποχρέωση ούτε ποιος τη σηκώνει.

Οι αριθμοί, σημειωτέον, παραμένουν κυβερνητικοί και ρεπορταζιακοί: δεν δημοσιεύτηκε πίνακας του e-ΕΦΚΑ που να διασπά καθαρά τους 8.500, τους 75.000 και τους 122.000, ενώ η μεταχείριση του πρώην ΟΓΑ αναφέρεται άλλοτε συγχωνευμένη με το Δημόσιο και άλλοτε ως επιπλέον δικαιούχοι (BusinessNews). Η κυβέρνηση ζητά να ψηφιστεί μια μόνιμη ασφαλιστική δαπάνη χωρίς να έχει δείξει τον λογαριασμό της.

Δύο εβδομάδες πριν, η ίδια δέσμευση είχε ανακοινωθεί ως πρόθεση (To Brief). Τώρα που έγινε νόμος, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα κλείσει η εκκρεμότητα, αλλά ποιος θα πληρώσει για το ότι εφάρμοσε τον νόμο στην ώρα του.