Βίντεο βίας φέρνει έρευνα στην ολλανδική αστυνομία

Η ολλανδική αστυνομία ανακοίνωσε ότι κλήθηκε στις 19 Μαΐου σε κέντρο φιλοξενίας αιτούντων άσυλο στο Zeist για να αντιμετωπίσει έναν άνδρα οπλισμένο με μαχαίρι, ίσως και δεύτερο. Συνέλαβε έναν τριαντάχρονο και τον άφησε ελεύθερο λίγο αργότερα, χωρίς κατηγορίες (Politie). Έντεκα ημέρες μετά, ένα βίντεο διέρρευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έδειξε άλλη εικόνα: έναν αστυνομικό να τραβά μία έγκυο γυναίκα από το χέρι, εκείνη να πέφτει στο πάτωμα.

Το χρονικό κενό μεταξύ των δύο γεγονότων είναι η ουσία της ιστορίας. Στις 20 Μαΐου δεν ξεκίνησε καμία έρευνα. Η αστυνομία ανακοίνωσε «αξιολόγηση χρήσης βίας» μόνο αφότου τα πλάνα έγιναν viral, δηλώνοντας ότι θα κρίνει το περιστατικό «με βάση τα γεγονότα, τις συνθήκες και τις πληροφορίες που είχαν οι αστυνομικοί εκείνη τη στιγμή» (Hart van Nederland). Με άλλα λόγια, ο εσωτερικός μηχανισμός ελέγχου δεν ενεργοποιήθηκε από την ίδια τη βία, αλλά από τη δημοσιότητά της. Είναι ένα μοτίβο γνώριμο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου οι κάμερες των κινητών έχουν αντικαταστήσει τα εσωτερικά πρωτόκολλα ως σκανδάλη λογοδοσίας.

Το ζευγάρι δίνει το πλαίσιο που λείπει από την αστυνομική αφήγηση. Λίγο πριν την κλήση, ο σύζυγος είχε πληροφορηθεί ότι ο αδερφός του σκοτώθηκε στη Γάζα. Σε κατάσταση σοκ, έσπασε την τηλεόραση του δωματίου. Η γυναίκα του, σε προχωρημένη εγκυμοσύνη, λέει ότι ζήτησε να τον συνοδεύσει όταν έφτασε η αστυνομία και τότε τραβήχτηκε και έπεσε (Al Jazeera, Dawn). Βασικοί ισχυρισμοί παραμένουν ανεπιβεβαίωτοι από ανεξάρτητη πηγή: από τον θάνατο του αδερφού ως άμεση αφορμή, μέχρι το αν οι αστυνομικοί ήξεραν για την εγκυμοσύνη και το αν το επεισόδιο προκάλεσε πρόωρο τοκετό (SocialNieuws, DutchNews).

Η αστυνομία αναγνωρίζει το βίντεο, αλλά υποστηρίζει ότι αποτυπώνει μόνο μέρος του επεισοδίου. Αυτό που δεν έχει ανακοινωθεί δημόσια είναι εξίσου σημαντικό. Δεν φαίνεται να έχουν εμπλακεί ο εισαγγελέας, η αρμόδια για έρευνες κατά κρατικών λειτουργών αστυνομική υπηρεσία (Rijksrecherche), ούτε η Επιθεώρηση Δικαιοσύνης και Ασφάλειας (Inspectie Justitie en Veiligheid). Η αξιολόγηση παραμένει εσωτερική υπόθεση του ίδιου σώματος που χρησιμοποίησε τη βία.

Ένα κέντρο υποδοχής δεν είναι αστυνομικό τμήμα. Στην Ολλανδία, η καθημερινή τάξη και η ψυχοκοινωνική στήριξη ανήκουν στον Κεντρικό Οργανισμό Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο (COA), ενώ η ιατρική φροντίδα παρέχεται από τις Υπηρεσίες Υγείας για Αιτούντες Άσυλο. Η αστυνομία καλείται μόνο όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος. Στο Zeist μένει αναπάντητο γιατί ένα ψυχικό σοκ από είδηση πολεμικού πένθους πέρασε τόσο γρήγορα σε αστυνομική επέμβαση, αντί να ενεργοποιηθεί ιατρική εκτίμηση και διερμηνεία πρώτα.

Το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο είναι σαφές. Η Οδηγία Υποδοχής της ΕΕ αναγνωρίζει ρητά τις εγκύους ως ευάλωτα πρόσωπα με ειδικές ανάγκες υποδοχής (EUR-Lex). Τα διεθνή πρότυπα του ΟΗΕ για τη χρήση βίας από αστυνομικούς απαιτούν αναγκαιότητα, αναλογικότητα και πρωτεύουσα έμφαση στην αποκλιμάκωση (OHCHR). Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για το Άσυλο έχει εκδώσει επιχειρησιακά πρότυπα ειδικά για ευάλωτους αιτούντες (EUAA).

Αυτό το πλαίσιο δεν δεσμεύει μόνο την Ολλανδία. Ως χώρα πρώτης γραμμής, η Ελλάδα λειτουργεί υπό την ίδια ακριβώς Οδηγία Υποδοχής, ενώ οι ετήσιες εκθέσεις της AIDA και του HIAS συνεχίζουν να καταγράφουν σοβαρά κενά σε υποδοχή και προστασία ευάλωτων στη Σάμο, τη Λέσβο και τον Έβρο. Η διαφορά είναι ότι στα ολλανδικά κέντρα ένα βίντεο μπορεί ακόμη να φέρει «αξιολόγηση». Στα ελληνικά σύνορα, παρόμοιες καταγγελίες περνούν συχνά χωρίς δημόσια απάντηση (DutchNews).

Η ολλανδική αστυνομία υποσχέθηκε αξιολόγηση. Το αν θα μετατραπεί σε ανεξάρτητη έρευνα από εισαγγελέα ή από τη Rijksrecherche είναι ο πραγματικός δείκτης για το πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει το σύστημα τη δική του βία, και πόσο εξαρτάται από το αν την έχει τραβήξει κάποιος με κινητό.