Η Βενεζουέλα πέταξε τον Μαδούρο, κράτησε το καθεστώς

17,52 δισ. δολάρια. Τόσα έβγαλε η Βενεζουέλα από εξαγωγές υδρογονανθράκων το 2024, σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο της κρατικής PDVSA που είδε το Reuters (Reuters). Αυτός ο αριθμός, μαζί με την αμερικανική Chevron που τον τροφοδοτεί, εξηγεί περισσότερα από κάθε δήλωση περί «δημοκρατικής μετάβασης». Γιατί η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στις 3 Ιανουαρίου 2026 δεν έριξε το καθεστώς. Του επέτρεψε να επιβιώσει, πετώντας τον ηγέτη του.

Αυτή τη βδομάδα η υπηρεσιακή πρόεδρος Ντέλσι Ροδρίγκες χαρακτήρισε την ημέρα της αμερικανικής σύλληψης «σημείο καμπής» και «σωστή πορεία», σε εκδήλωση για την αποκατάσταση σχέσεων με την Ουάσινγκτον (Europa Press, AFP/Yahoo). Το πανηγυρικό ύφος έχει σημασία μόνο αν ξέρεις ποια το λέει. Η Ροδρίγκες δεν είναι αντιπολιτευόμενη. Ήταν αντιπρόεδρος του Μαδούρο από το 2018, πρόσωπο υπό αμερικανικές και ευρωπαϊκές κυρώσεις, πυρήνας του ίδιου συστήματος που τώρα παρουσιάζεται ως «νέα αρχή» (AP/Ahram).

Πώς αλλάζεις βιτρίνα χωρίς να αλλάξεις μαγαζί

Το κλειδί βρίσκεται στον τρόπο που έγινε η διαδοχή. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Βενεζουέλας ερμήνευσε την απουσία Μαδούρο ως «προσωρινή». Έτσι ενεργοποιήθηκε η αντιπροεδρική διαδοχή, αντί για εκλογές. Την ορκωμοσία στήριξαν ο στρατός και η Εθνοσυνέλευση, της οποίας πρόεδρος είναι ο αδελφός της, Χόρχε Ροδρίγκες (AP/Ahram, University of Wollongong). Το κράτος δεν κατέρρευσε. Άλλαξε πρόσωπο.

Ισπανόφωνοι αναλυτές το ονομάζουν ήδη «Rodrigato»: η Ντέλσι κράτησε το εκτελεστικό, ο Χόρχε το κοινοβουλευτικό. Ο στρατός πειθάρχησε με επιλεκτικές αλλαγές, με πιο συμβολική την απομάκρυνση του ισχυρού υπουργού Άμυνας Βλαντίμιρ Παδρίνο (EFE, CNN en Español). Η νέα ηγεσία χρειαζόταν να δείξει στην Ουάσινγκτον ότι «κόβει κεφάλια» χωρίς να γκρεμίσει το σώμα. Η ίδια προσπάθεια rebranding επεκτείνεται και στο συμβολικό πεδίο: αφίσες και τοιχογραφίες του Μαδούρο αφαιρούνται από τους δρόμους, καθώς το κίνημα θέλει να ξεφορτωθεί τον τοξικό του ηγέτη (The Guardian).

Το κίνητρο λέγεται OFAC

Γιατί η ελίτ συναίνεσε στην απομάκρυνσή του; Το πραγματικό έπαθλο ήταν η χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων. Εδώ μπαίνει η OFAC, το γραφείο του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών που επιτρέπει ή απαγορεύει συναλλαγές με κυρωμένους φορείς. Οι ΗΠΑ δεν κατήργησαν συνολικά τις κυρώσεις. Χρησιμοποίησαν τις άδειες της OFAC σαν στρόφιγγα: ανοίγουν και κλείνουν στενά κανάλια εμπορίου για να ελέγχουν ποιος παράγει πετρέλαιο και ποιος αγγίζει τα έσοδα.

Η αλληλουχία είναι αποκαλυπτική. Η Chevron πήρε ειδική εξαίρεση (carve-out) ήδη στις 26 Νοεμβρίου 2022 για περιορισμένη επανεκκίνηση δραστηριοτήτων με την PDVSA (Treasury). Η παραγωγή της εκτιμήθηκε στα 135.000 βαρέλια την ημέρα το 2023 (EIA). Η ευρύτερη άδεια του 2023 ήταν προσωρινή και ανακλήθηκε το 2024, όταν το Καράκας δεν τήρησε τις εκλογικές δεσμεύσεις. Το εργαλείο ήταν εξαρχής αναστρέψιμο.

Αυτό φωτίζει το νόημα της «καμπής». Η απομάκρυνση Μαδούρο άνοιξε τον δρόμο για ελεγχόμενη κανονικότητα. Ο στόχος δεν ήταν η πλήρης επιστροφή της Βενεζουέλας στις διεθνείς αγορές, αλλά ένα δυτικό πετρελαϊκό άνοιγμα υπό αμερικανική εποπτεία. Η ελίτ σώθηκε όχι μόνο επειδή το θέλησε, αλλά επειδή η Ουάσινγκτον την επέλεξε ως εργαλείο σταθερότητας και πετρελαίου, αφήνοντας στο περιθώριο την αντιπολίτευση (El Colombiano, BBC Mundo).

Η Ευρώπη το παρακολουθεί με αμηχανία. Η Κομισιόν ξεκαθάρισε ότι δεν αναγνωρίζει ως νόμιμη ούτε τον Μαδούρο ούτε τη Ροδρίγκες, αλλά κρατά λειτουργική επαφή με τις αρχές, χωρίς πολιτική αναγνώριση (BTA). Η Αθήνα κινήθηκε στην ίδια γραμμή, επικαλούμενη τον Χάρτη του ΟΗΕ (News247, To Vima). Για μια χώρα που στηρίζει τα επιχειρήματά της στο Αιγαίο και την Κύπρο στο διεθνές δίκαιο, η επιλεκτικότητα αυτή δεν είναι αδιάφορη. Όταν μια υπερδύναμη συλλαμβάνει μονομερώς έναν ηγέτη και μετά συνεργάζεται με το ίδιο σύστημα, επανέρχεται ο μηχανισμός Νοριέγκα: η γεωπολιτική επέμβαση που ντύνεται ποινική υπόθεση (CFR).

Το αφήγημα μιλά για την πτώση ενός δικτάτορα. Στα κελιά της Βενεζουέλας παραμένουν περίπου 600 πολιτικοί κρατούμενοι σύμφωνα με το Foro Penal (HRW), ενώ η αποστολή του ΟΗΕ καταγράφει τουλάχιστον 87 νέες πολιτικές συλλήψεις από τον Ιανουάριο (UN News). Η βιτρίνα άλλαξε. Το αν άλλαξε και το μαγαζί μένει στα κελιά όπου 600 άνθρωποι περιμένουν.