Βενεζουέλα: αρχίζει διάλογος μετάβασης χωρίς Ματσάδο και Γκονσάλες

Στις 6 Αυγούστου η κυβέρνηση και ένα κομμάτι της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας κάθισαν για πρώτη φορά στο ίδιο τραπέζι, με αμερικανική στήριξη, για να συζητήσουν πώς η χώρα φτάνει σε εκλογές μετά από χρόνια κρίσης. Το ζήτημα αφορά τον αναγνώστη πέρα από τη Λατινική Αμερική: δείχνει πώς μια κατεστραμμένη πετρελαϊκή χώρα ξαναδένεται με τη Δύση και, κυρίως, ποιος ορίζει τους όρους (To Brief).

Η συνάντηση έγινε στο συνεδριακό κέντρο του στρατιωτικού συγκροτήματος La Carlota στο Καράκας. Ο Τύπος μπήκε μόνο για μια φωτογραφία στην αρχή, χωρίς δηλώσεις μετά (Crónica Uno). Την κυβέρνηση εκπροσώπησε ο Χόρχε Ροδρίγκες, πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης και στενός συνεργάτης της υπηρεσιακής προέδρου Ντέλσι Ροδρίγκες. Στο τραπέζι, δηλαδή, μιλά ο μηχανισμός που ελέγχει σήμερα το κράτος. Απέναντι κάθισε η Ντινόρα Φιγκέρα, πρώην βουλευτής που ηγείται της «συνεχιζόμενης» Βουλής του 2015. Είναι το τελευταίο κοινοβούλιο που η αντιπολίτευση θεωρεί καθαρά εκλεγμένο (EFE, BBC Mundo).

Δύο άδειες καρέκλες

Το πιο ηχηρό στοιχείο δεν είναι ποιος κάθισε, αλλά ποιος έλειπε. Η Μαρία Κορίνα Ματσάδο, το ισχυρότερο πρόσωπο της αντικαθεστωτικής αντιπολίτευσης, και ο Εδμούνδο Γκονσάλες, τον οποίο το στρατόπεδό της παρουσιάζει ως πραγματικό νικητή των προεδρικών του 2024, δεν συμμετέχουν. Δήλωσαν ρητά ότι δεν είχαν ρόλο στον «σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία» του μηχανισμού. Θα τον κρίνουν, είπαν, μόνο από μετρήσιμα αποτελέσματα (DW, CNN en Español). Χωρίς την πιο αναγνωρίσιμη εκλογική εντολή στο τραπέζι, ο διάλογος μοιάζει περισσότερο με συνεννόηση θεσμικών διαχειριστών παρά με εθνική συμφωνία.

Αν διαβάσει κανείς την κοινή δήλωση, ακούγεται όπως κάθε προηγούμενη: σεβασμός κυριαρχίας, καλή πίστη, πολιτική ισότητα, «επαληθεύσιμη τήρηση δεσμεύσεων» (Infobae). Η ουσία είναι ότι αυτό που παρήγαγε η 6η Αυγούστου είναι ένας κύκλος «μόνιμης συνεδρίασης» έως τις 12 Αυγούστου, με μεθοδολογία και γενικές αρχές. Δεσμευμένος εκλογικός οδικός χάρτης δεν υπάρχει (Reuters, El País).

Τι λείπει, λοιπόν; Ακριβώς τα πράγματα που μετράνε. Ημερομηνία εκλογών δεν έχει οριστεί. Το CNE, το εκλογικό συμβούλιο που φτιάχνει τα μητρώα, εγκρίνει υποψηφιότητες και ανακηρύσσει αποτελέσματα, παραμένει το ίδιο που ανακήρυξε νικητή τον Μαδούρο το 2024. Το TSJ, το ανώτατο δικαστήριο που μπορεί να μπλοκάρει κάθε εκλογική απόφαση, μένει άθικτο. Και οι δύο θεσμοί είναι αντικείμενα διαπραγμάτευσης, όχι συμφωνημένα παραδοτέα (CSIS). Στο ίδιο κενό στέκονται και οι κρατούμενοι. Οργανώσεις μιλούν για τουλάχιστον 518 ανθρώπους ακόμη φυλακισμένους για πολιτικούς λόγους, με αρκετούς αποφυλακισμένους να ζουν υπό περιοριστικούς όρους (WOLA, Global R2P).

Γιατί όμως να πιστέψει κανείς ότι αυτή τη φορά είναι διαφορετικά; Τέσσερις προηγούμενοι γύροι διαλόγου, από το Βατικανό το 2016 μέχρι τη συμφωνία των Μπαρμπέιντος το 2023, κατέρρευσαν με το ίδιο μοτίβο (CFR, Swissinfo). Η κυβέρνηση κερδίζει χρόνο και διεθνή νομιμοποίηση νωρίτερα απ' ό,τι δίνει ελέγξιμες παραχωρήσεις, ενώ η αντιπολίτευση μένει χωρίς τρόπο να επιβάλει τη συμφωνία αν η άλλη πλευρά υπαναχωρήσει.

Η απάντηση της Ουάσιγκτον είναι ένας μοχλός που δεν υπήρχε πριν. Δεν προσφέρει μόνο απειλή κυρώσεων, αλλά αναστρέψιμη ανταμοιβή. Η OFAC είναι η υπηρεσία του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών (Office of Foreign Assets Control) που εκδίδει άδειες για συναλλαγές αλλιώς απαγορευμένες. Οι νέες, διευρυμένες άδειες καλύπτουν πετρέλαιο, πετροχημικά, ηλεκτρισμό και χρυσό (Hunton). Το κλειδί είναι η λέξη «αναστρέψιμη». Η χαλάρωση είναι διοικητική, όχι άρση των κυρώσεων. Η Ουάσιγκτον μπορεί να τη στενέψει ή να την αποσύρει ανάλογα με τη συμπεριφορά του Καράκας (Bloomberg).

Για την Ελλάδα και την ΕΕ, το κανάλι δεν είναι εμπορικό αλλά θεσμικό. Οι Βρυξέλλες στηρίζουν μια «βενεζουελανικής ιδιοκτησίας» μετάβαση, χωρίς όμως να αναγνωρίζουν ούτε τον Μαδούρο ούτε τη Ροντρίγκες ως νομιμοποιημένους ηγέτες (EEAS). Η Αθήνα κινείται μέσα σε αυτό το πλαίσιο, επιμένοντας στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου (Lifo). Εδώ είναι το διακύβευμα που αφορά τον Έλληνα αναγνώστη: αν μια εξωτερικά υποστηριζόμενη μετάβαση νομιμοποιείται όχι από την κάλπη αλλά από την ισχύ που την εγγυάται, το ίδιο ερώτημα κρίνεται και αλλού, εκεί όπου η Αθήνα επικαλείται τους θεσμούς.

Το πρώτο πραγματικό τεστ έρχεται γρήγορα. Έως τις 12 Αυγούστου η μόνη απόδειξη ότι αυτό δεν είναι ο πέμπτος αποτυχημένος διάλογος θα είναι μία και μόνη: μια επαληθεύσιμη παραχώρηση, ένας αποφυλακισμένος, μια δεσμευτική ημερομηνία. Ώσπου να υπάρξει, ό,τι υπογράφηκε στο Καράκας είναι διαδικασία, όχι μετάβαση.