Αμφισβητείται η παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου εν μέσω πολιτικών πιέσεων στη Fed και αυξανόμενου χρέους

Το δολάριο βρίσκεται στο κέντρο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος εδώ και δεκαετίες. Αυτό δεν είναι απλώς θέμα «ισχύος των ΗΠΑ». Είναι μια πρακτική συμφωνία του πλανήτη: το μεγαλύτερο κομμάτι του εμπορίου τιμολογείται σε δολάρια, τα περισσότερα «ασφαλή» ομόλογα που μπορούν να αγοράσουν οι κεντρικές τράπεζες είναι αμερικανικά, και στις κρίσεις οι επενδυτές τρέχουν προς τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα (τα Treasuries) σαν καταφύγιο.

Το 2025, όμως, η εικόνα άρχισε να θολώνει πιο έντονα. Η αμφισβήτηση δεν παίρνει τη μορφή μιας θεαματικής κατάρρευσης. Παίρνει τη μορφή πιο ακριβής χρηματοδότησης για τις ΗΠΑ, περισσότερης μεταβλητότητας στις αγορές και σταδιακής διαφοροποίησης από κεντρικές τράπεζες. Το κρίσιμο σημείο είναι διπλό: τα δημοσιονομικά των ΗΠΑ (χρέος και ελλείμματα) και η θεσμική αξιοπιστία της Federal Reserve (της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ) ως ανεξάρτητου «τροχονόμου» του πληθωρισμού και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Πώς χτίστηκε το «προνόμιο» του δολαρίου και γιατί έχει σημασία

Η κυριαρχία του δολαρίου δεν προέκυψε από το τίποτα. Το 1944, στη διάσκεψη του Bretton Woods, ο κόσμος έφτιαξε ένα σύστημα σταθερών ισοτιμιών με «άγκυρα» το δολάριο, το οποίο τότε συνδεόταν με τον χρυσό. Έτσι, το δολάριο έγινε ο βασικός κόμβος του μεταπολεμικού εμπορίου και της χρηματοδότησης. (https://www.worldbank.org/en/about/archives/history/exhibits/bretton-woods-monetary-conference.print)

Το 1971, με το λεγόμενο Nixon Shock, οι ΗΠΑ σταμάτησαν τη μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό. Το σύστημα πέρασε σε καθεστώς fiat (νόμισμα που στηρίζεται στην εμπιστοσύνη προς το κράτος και τους θεσμούς του) και κυμαινόμενων ισοτιμιών. (https://history.state.gov/milestones/1969-1976/nixon-shock)

Από εκεί και μετά, το «συμβόλαιο» του δολαρίου έγινε πιο καθαρό: ο κόσμος κρατά δολάρια και αμερικανικά ομόλογα επειδή πιστεύει ότι (α) οι ΗΠΑ θα αποπληρώσουν, (β) η Fed θα προστατεύσει την αξία του χρήματος κρατώντας υπό έλεγχο τον πληθωρισμό, (γ) οι αγορές Treasuries είναι τόσο μεγάλες και ρευστές που μπορείς πάντα να μπεις και να βγεις χωρίς να «σπάσεις» την τιμή.

Το ευρώ, όταν ξεκίνησε το 1999 ως λογιστικό νόμισμα, δημιούργησε την πρώτη σοβαρή εναλλακτική ζώνη αποθεματικού νομίσματος. Δεν αντικατέστησε το δολάριο, αλλά έδωσε δεύτερη επιλογή σε κεντρικές τράπεζες και διεθνείς επενδυτές. (https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/euro/history-and-purpose_en)

Από το 2022 και μετά, ένα ακόμη στοιχείο μπήκε δυνατά στο κάδρο: η «όπλιση» του χρηματοπιστωτικού συστήματος μέσω κυρώσεων. Όταν οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν απαγόρευση συναλλαγών με την Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας, το μήνυμα προς πολλές χώρες ήταν απλό: τα αποθεματικά σε δολάρια δεν είναι μόνο οικονομικό εργαλείο, είναι και γεωπολιτική έκθεση. (https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0612)

Αυτό δεν οδηγεί αυτόματα σε εγκατάλειψη του δολαρίου, οδηγεί όμως σε κάτι πιο ήσυχο και πιο ρεαλιστικό: περισσότερη «ασφάλεια χαρτοφυλακίου» από τις κεντρικές τράπεζες, δηλαδή διασπορά κινδύνου.

Τα αμερικανικά ταμεία: όταν το χρέος γίνεται μακροοικονομικός παράγοντας

Η πιο βαριά πίεση στο δολάριο το 2025 δεν προέρχεται από κάποιον «αντίπαλο» που ετοιμάζεται να πάρει τη θέση του. Προέρχεται από τα ίδια τα αμερικανικά δημόσια οικονομικά.

Ένας αριθμός που δείχνει το μέγεθος του προβλήματος είναι οι τόκοι. Το Congressional Budget Office (CBO, ο ανεξάρτητος φορέας που κάνει προβλέψεις για τον προϋπολογισμό) εκτιμούσε ότι οι καθαροί τόκοι (net interest, δηλαδή τόκοι μείον τόκοι που εισπράττει το κράτος) για το 2024 κινούνταν περίπου στα 870 δισ. δολάρια, γύρω στο 3,1% του ΑΕΠ. (https://budget.house.gov/press-release/chairman-arrington-releases-statement-on-congressional-budget-office-budget-baseline)

Αυτό έχει δύο συνέπειες που «γράφουν» κατευθείαν στο δολάριο:

1. Χρειάζονται περισσότερες εκδόσεις ομολόγων για να καλυφθούν ελλείμματα και τόκοι. Περισσότερη προσφορά τίτλων σημαίνει ότι η αγορά πρέπει να απορροφήσει μεγαλύτερο όγκο.
2. Η πολιτική πίεση για χαμηλότερα επιτόκια αυξάνεται, διότι κάθε μονάδα επιτοκίου μεταφράζεται σε τεράστιο κόστος εξυπηρέτησης.

Παράλληλα, η ίδια η ονομαστική στάθμη του χρέους γίνεται πολιτικό και ψυχολογικό σημείο αναφοράς. Το 2025 αναφέρθηκε ότι το αμερικανικό χρέος ξεπέρασε τα 37 τρισ. δολάρια. (https://apnews.com/article/6f807c4aae78dcc96f29ff07a3c926f4)

Η Fed στο στόχαστρο: γιατί η ανεξαρτησία της είναι κομμάτι της ισχύος του δολαρίου

Η ανεξαρτησία της Fed σημαίνει ότι οι αποφάσεις για τα επιτόκια και την εποπτεία των τραπεζών δεν παίρνονται για να εξυπηρετήσουν τον επόμενο εκλογικό κύκλο, αλλά για να πετύχουν σταθερό πληθωρισμό και χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Οι αγορές το «τιμολογούν» αυτό: όταν πιστεύουν ότι η κεντρική τράπεζα θα κάνει τη δουλειά της ακόμη κι αν είναι αντιδημοφιλές, δανείζουν με χαμηλότερο επιτόκιο.

Το 2024-2025, οι δημόσιες πιέσεις προς τη Fed για χαμηλότερα επιτόκια μπήκαν ξανά στην καθημερινή ατζέντα των αγορών, με έντονη πολιτικοποίηση της συζήτησης και αμφισβήτηση επιλογών της κεντρικής τράπεζας. (https://apnews.com/article/88fe11c20c3074bbd1445a69bbdc623e?utm_source=openai)

Το πρόβλημα γίνεται οξύτερο επειδή ο πληθωρισμός δεν έχει «τελειώσει». Ο core PCE (ο δομικός δείκτης τιμών καταναλωτή που προτιμά η Fed, επειδή αφαιρεί τις πιο ευμετάβλητες κατηγορίες όπως ενέργεια και τρόφιμα) βρισκόταν στο 2,9% σε ετήσια βάση για τον Αύγουστο του 2025. (https://www.cnbc.com/2025/09/26/pce-inflation-august-2025.html)

Με απλά λόγια: όταν ο πληθωρισμός επιμένει, η πίεση για χαμηλότερα επιτόκια μυρίζει «πολιτική», όχι «μακροοικονομική αναγκαιότητα». Και αυτό μεταφράζεται σε ασφάλιστρο κινδύνου.

Ο δείκτης που λέει «ζητάω αποζημίωση»: το term premium και η αγορά Treasuries

Εδώ μπαίνει ένας τεχνικός όρος που αξίζει να τον καταλάβουμε διότι είναι πρακτικά η γλώσσα με την οποία μιλούν οι αγορές για την αξιοπιστία των ΗΠΑ: term premium.

Το term premium είναι η επιπλέον απόδοση που ζητά ο επενδυτής για να κρατήσει ένα μακροπρόθεσμο ομόλογο (π.χ. 10ετές), πάνω από αυτό που θα περίμενε κανείς από τη μελλοντική πορεία των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων. Αυτή η «έξτρα αποζημίωση» ανεβαίνει όταν αυξάνει η αβεβαιότητα (για πληθωρισμό, πολιτική σταθερότητα, δημοσιονομική πορεία, ρευστότητα αγοράς).

Σειρές της New York Fed δείχνουν ότι το term premium στο 10ετές κινήθηκε ανοδικά μετά το 2024, περνώντας από περιβάλλον πολύ χαμηλών ή και αρνητικών τιμών προηγούμενων ετών σε σαφώς θετικό έδαφος. (https://libertystreeteconomics.newyorkfed.org/2014/05/treasury-term-premia-1961-present.html?utm_source=openai)

Γιατί έχει σημασία; Διότι αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ μπορεί να πληρώνουν υψηλότερα μακροπρόθεσμα επιτόκια ακόμη και όταν οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό δεν «εκτροχιάζονται». Οι αγορές, δηλαδή, ξεχωρίζουν την οικονομία από τη θεσμική και δημοσιονομική αβεβαιότητα, και χρεώνουν και τα δύο.

Λιγότεροι «παραδοσιακοί» ξένοι αγοραστές: τι σημαίνουν οι αριθμοί και πού μπερδεύουν

Ένα κομμάτι της συζήτησης αφορά τους ξένους κατόχους αμερικανικού χρέους. Εδώ χρειάζεται προσοχή στη λεπτομέρεια, διότι ο ίδιος ισχυρισμός μπορεί να ακούγεται διαφορετικός ανάλογα με τον παρονομαστή.

Έκθεση του Congressional Research Service σημείωνε ότι οι ξένοι κατείχαν περίπου 30% του χρέους που «κατέχεται από το κοινό» (publicly held debt) τον Δεκέμβριο του 2024. (https://www.congress.gov/crs-product/RS22331)

Ταυτόχρονα, σε άλλες μετρήσεις (π.χ. όταν συγκρίνεις με το συνολικό ονομαστικό χρέος ή όταν αφαιρείς/προσθέτεις ενδοκυβερνητικές διακρατήσεις) μπορείς να πάρεις χαμηλότερα ποσοστά. Αυτή η «ασυμφωνία» δεν είναι απάτη, είναι στατιστική πραγματικότητα: άλλο πράγμα είναι το gross debt, άλλο το publicly held, άλλο τα marketable Treasuries.

Το ουσιαστικό συμπέρασμα έχει δύο μέρη:

• Οι ξένοι δεν «εξαφανίστηκαν», όμως η αναλογία τους έχει τάση μείωσης διότι το συνολικό χρέος μεγαλώνει ταχύτερα.
• Η σύνθεση της ζήτησης αλλάζει: μεγαλύτερο βάρος πέφτει σε εγχώριους επενδυτές, θεσμικούς και πιο «ευαίσθητους» αγοραστές που αντιδρούν γρήγορα στην πολιτική αβεβαιότητα.

Το εμπόριο «σπάει» σε μπλοκ και οι δασμοί παράγουν πληθωρισμό

Το δολάριο δεν είναι μόνο χρηματοπιστωτικό εργαλείο. Είναι και νόμισμα εμπορίου. Όταν το παγκόσμιο εμπόριο γίνεται πιο κατακερματισμένο, μειώνονται οι φυσικές «ανάγκες» για δολάρια ως ουδέτερο μέσο τιμολόγησης.

Το 2025, οι δασμοί ανέβασαν τον μέσο δασμολογικό συντελεστή των ΗΠΑ κοντά στο 17%, σύμφωνα με αναφορά του Reuters. (https://www.reuters.com/world/china/trump-shook-up-global-trade-this-year-some-uncertainty-may-persist-2026-2025-12-22/)

Οι δασμοί έχουν ένα ιδιαίτερο μακροοικονομικό αποτύπωμα:

• Τείνουν να αυξάνουν τις τιμές εισαγόμενων αγαθών, άρα τροφοδοτούν πληθωρισμό.
• Βάζουν τη Fed σε πιο δύσκολη θέση: αν κόψεις επιτόκια για να στηρίξεις ανάπτυξη, ρισκάρεις να «ταΐσεις» πληθωρισμό. Αν κρατήσεις επιτόκια ψηλά, συγκρούεσαι με πολιτική πίεση και αυξάνεις το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.

Αυτή η ένταση είναι σχεδόν μηχανική. Και είναι ακριβώς η συνθήκη που κάνει τις αγορές να ζητούν υψηλότερο term premium.

Το δολάριο υποχωρεί, αλλά όχι ως κατάρρευση: η διαφορά ανάμεσα σε τάση και πανικό

Στο τέλος του 2025, το Reuters μετέφερε εικόνα ετήσιας πτώσης του δολαριακού δείκτη, καθώς οι αγορές άρχισαν να προεξοφλούν μειώσεις επιτοκίων το 2026. (https://www.reuters.com/world/china/global-markets-global-markets-2025-12-29/)

Αυτό από μόνο του δεν λέει «το δολάριο τελείωσε». Λέει όμως κάτι πιο χρήσιμο: η αγορά βλέπει πιθανότερο ένα σενάριο όπου τα αμερικανικά επιτόκια κινούνται χαμηλότερα στο μέλλον και όπου η σχετική ελκυστικότητα του δολαρίου (σε σχέση με άλλα νομίσματα) μειώνεται.

Εδώ χωράει και ο πιο «αθόρυβος» δείκτης αποδολαριοποίησης: τα συναλλαγματικά αποθεματικά των κεντρικών τραπεζών. Σύμφωνα με στοιχεία COFER του ΔΝΤ, το μερίδιο του δολαρίου στα δηλωμένα αποθεματικά βρέθηκε στο 56,92% στο Q3 2025, επίπεδο χαμηλότερο από παλαιότερες δεκαετίες, χωρίς να σημαίνει ότι το ευρώ ή άλλο νόμισμα έχει πάρει την πρωτοκαθεδρία. (https://www.reuters.com/world/asia-pacific/imf-reserve-data-shows-stabilisation-third-quarter-2025-12-22/)

Το κλειδί είναι η ταχύτητα: πρόκειται για σταδιακή μετατόπιση, όχι για ημερήσιο σοκ.

Τι λέει η ίδια η Fed για τον ρόλο του δολαρίου

Η Fed, στην έκδοση του 2025 για τον διεθνή ρόλο του δολαρίου, συγκεντρώνει στοιχεία για το πού και πώς χρησιμοποιείται το δολάριο (σε ομόλογα, πληρωμές, αποθεματικά, δολάρια σε κυκλοφορία και νέες μορφές όπως stablecoins). (https://www.federalreserve.gov/econres/notes/feds-notes/the-international-role-of-the-u-s-dollar-2025-edition-20250718.html)

Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι η ίδια η αμερικανική πλευρά βλέπει το δολάριο ως «υποδομή» του παγκόσμιου συστήματος. Αυτό είναι πλεονέκτημα, διότι δίνει βάθος και ρευστότητα. Είναι και ευθύνη, διότι αν η υποδομή γίνει πολιτικό εργαλείο ή αν το δημοσιονομικό μονοπάτι μοιάζει ανεξέλεγκτο, το κόστος ανεβαίνει για όλους.

Η ευρωπαϊκή ευκαιρία και το ευρωπαϊκό εμπόδιο

Η Ευρώπη θα ήθελε, προφανώς, ένα ευρώ με μεγαλύτερο διεθνή ρόλο, διότι αυτό μειώνει τη στρατηγική εξάρτηση και μπορεί να φέρει φθηνότερη χρηματοδότηση. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (η ΕΚΤ, που καθορίζει τα επιτόκια στην ευρωζώνη) έχει αναλύσει επανειλημμένα τα δομικά εμπόδια: απουσία ενός ενιαίου, υπερρευστού «ασφαλούς» ευρωπαϊκού τίτλου αντίστοιχου των Treasuries, κατακερματισμένες κεφαλαιαγορές και πολιτική δυσκολία στη μόνιμη κοινή έκδοση χρέους. (https://www.ecb.europa.eu/press/other-publications/ire/html/ecb.ire202406~0b56ba4f71.en.html?utm_source=openai)

Αυτό έχει πρακτική συνέπεια: ακόμη κι αν το δολάριο χάνει μερίδιο, το ευρώ δεν μπορεί να το «ρουφήξει» αυτόματα όλο. Ένα μέρος πηγαίνει σε ευρώ, ένα μέρος σε χρυσό, ένα μέρος σε άλλα νομίσματα, ένα μέρος απλώς γίνεται μεγαλύτερη διασπορά.

Ποιος πληρώνει και ποιος κερδίζει (με πραγματικούς όρους)

Η αμφισβήτηση του δολαρίου είναι ιστορία για το «ποιος πληρώνει» με τρόπο πολύ συγκεκριμένο.

Στις ΗΠΑ

Κερδίζουν βραχυπρόθεσμα:

• Ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός, αν καταφέρει να πιέσει τα επιτόκια χαμηλότερα, διότι μειώνει το κόστος εξυπηρέτησης χρέους (σε μια περίοδο που οι τόκοι έχουν γίνει τεράστια γραμμή δαπάνης). (https://budget.house.gov/press-release/chairman-arrington-releases-statement-on-congressional-budget-office-budget-baseline)
• Κλάδοι και επιχειρήσεις με υψηλό δανεισμό που ωφελούνται από φθηνότερη χρηματοδότηση.
• Εξαγωγικοί τομείς, αν το δολάριο αποδυναμωθεί και τα προϊόντα τους γίνουν πιο ανταγωνιστικά.

Χάνουν μεσοπρόθεσμα:

• Οι αποταμιευτές και όσοι ζουν από σταθερά εισοδήματα (ομόλογα, καταθέσεις), αν τα επιτόκια πιεστούν χαμηλά ενώ ο πληθωρισμός επιμένει.
• Τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα, διότι ο πληθωρισμός είναι «αντίστροφος φόρος»: τρώει μεγαλύτερο ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος σε βασικά αγαθά (ενέργεια, τρόφιμα, ενοίκια).
• Η συνολική αξιοπιστία της χώρας, αν η αγορά πειστεί ότι η Fed δεν λειτουργεί ως ανεξάρτητος θεσμός αλλά ως προέκταση πολιτικής βούλησης. (https://apnews.com/article/88fe11c20c3074bbd1445a69bbdc623e?utm_source=openai)

Στον υπόλοιπο κόσμο

Κερδίζουν:

• Χώρες και κεντρικές τράπεζες που μειώνουν την έκθεση σε έναν μόνο γεωπολιτικό κόμβο και άρα μειώνουν τον κίνδυνο κυρώσεων ή «παγώματος» αποθεμάτων σε ακραίες καταστάσεις. (https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0612)

Χάνουν:

• Όσοι είναι χτισμένοι πάνω στη σταθερότητα του δολαρίου ως «παγκόσμιου κοινού αγαθού»: αν αυξηθεί η μεταβλητότητα, αυξάνεται το κόστος αντιστάθμισης (hedging, δηλαδή συμβόλαια που κλειδώνουν ισοτιμίες/τιμές) και ανεβαίνει η αβεβαιότητα για επιχειρήσεις και κράτη.

Η ελληνική διάσταση: η ισοτιμία, οι ναύλοι και το «risk-off» που ανοίγει spreads

Η Ελλάδα δεν δανείζεται σε δολάρια ως κράτος. Δανείζεται σε ευρώ, μέσα στην ευρωζώνη. Αυτό είναι ασπίδα. Δεν είναι όμως αλεξίσφαιρο, διότι η Ελλάδα επηρεάζεται μέσω τριών καναλιών.

1) Ενέργεια και εισαγόμενος πληθωρισμός

Το πετρέλαιο και μεγάλο μέρος των ενεργειακών συναλλαγών διεθνώς τιμολογούνται σε δολάρια. Άρα, όταν το ευρώ ισχυροποιείται έναντι του δολαρίου, το «ευρώ-κόστος» των εισαγωγών ενέργειας τείνει να πέφτει, υπό την προϋπόθεση ότι οι διεθνείς τιμές σε δολάρια δεν ανεβαίνουν ταυτόχρονα.

Στην καθημερινότητα αυτό μεταφράζεται σε πιθανή αποσυμπίεση σε καύσιμα και λογαριασμούς ενέργειας, με καθυστέρηση και όχι πάντα πλήρως (διότι υπάρχουν φόροι, ρυθμιζόμενες χρεώσεις, συμβόλαια προμήθειας).

2) Ναυτιλία: έσοδα σε δολάρια, αποτίμηση σε ευρώ

Η ελληνόκτητη ναυτιλία λειτουργεί σε δολάρια. Οι ναύλοι, οι αγοραπωλησίες πλοίων και πολλά λειτουργικά κόστη (π.χ. καύσιμα) τιμολογούνται σε δολάρια. Αυτό σημαίνει ότι η ισοτιμία EUR/USD επηρεάζει το πώς αποτιμώνται κέρδη και ροές όταν μετατρέπονται σε ευρώ.

Αν το δολάριο αποδυναμώνεται, τα ίδια δολαριακά έσοδα μεταφράζονται σε λιγότερα ευρώ. Το καθαρό αποτέλεσμα εξαρτάται από το πόσο «ταιριασμένα» είναι τα κόστη στο ίδιο νόμισμα και από το hedging που κάνει κάθε εταιρεία.

3) Spreads και διεθνής διάθεση ρίσκου

Το πιο ύπουλο κανάλι είναι η διεθνής διάθεση για ρίσκο. Όταν οι αγορές περνούν σε κατάσταση risk-off (δηλαδή οι επενδυτές αποφεύγουν το ρίσκο), ανοίγουν τα spreads, που είναι η διαφορά απόδοσης μεταξύ ενός «ασφαλούς» ομολόγου (γερμανικό) και ενός πιο ριψοκίνδυνου (π.χ. ελληνικό). Η Ελλάδα, με υψηλότερο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, παραμένει ευαίσθητη σε αυτή τη διάθεση, ακόμη κι αν τα θεμελιώδη έχουν βελτιωθεί.

Εδώ είναι που η παγκόσμια αμφισβήτηση του δολαρίου αποκτά ελληνική σημασία: αν η αμερικανική αγορά ομολόγων απαιτεί υψηλότερο term premium, αυξάνεται το παγκόσμιο «επιτόκιο αναφοράς» και η μεταβλητότητα, άρα ανεβαίνει η πιθανότητα να πληρώσει παραπάνω και η περιφέρεια της ευρωζώνης. (https://libertystreeteconomics.newyorkfed.org/2014/05/treasury-term-premia-1961-present.html?utm_source=openai)

Τι να παρακολουθούμε το 2026: οι δείκτες που προηγούνται των τίτλων

Υπάρχουν τέσσερις «πρώιμοι συναγερμοί» που δείχνουν αν η αμφισβήτηση γίνεται δομική:

1. Ο δομικός πληθωρισμός των ΗΠΑ (core PCE): αν μείνει κοντά στο 3% και ταυτόχρονα αυξηθεί η πολιτική πίεση για χαμηλότερα επιτόκια, η αγορά θα ζητά αποζημίωση. (https://www.cnbc.com/2025/09/26/pce-inflation-august-2025.html)
2. Το term premium: αν συνεχίσει να ανεβαίνει, σημαίνει ότι το κόστος εμπιστοσύνης ανεβαίνει. (https://libertystreeteconomics.newyorkfed.org/2014/05/treasury-term-premia-1961-present.html?utm_source=openai)
3. Η πορεία των δασμών και του εμπορικού κατακερματισμού: υψηλότεροι δασμοί σημαίνουν υψηλότερη πιθανότητα επίμονου πληθωρισμού και γεωοικονομικών μπλοκ. (https://www.reuters.com/world/china/trump-shook-up-global-trade-this-year-some-uncertainty-may-persist-2026-2025-12-22/)
4. Το μερίδιο του δολαρίου στα αποθεματικά: η πτώση είναι αργή, αλλά δείχνει τη στρατηγική διάθεση των κεντρικών τραπεζών. (https://www.reuters.com/world/asia-pacific/imf-reserve-data-shows-stabilisation-third-quarter-2025-12-22/)

Συμπέρασμα: πολυπολικό σύστημα σημαίνει περισσότερη αβεβαιότητα, όχι αυτόματα καλύτερο κόσμο

Η αμφισβήτηση της κυριαρχίας του δολαρίου το 2025 δεν είναι ιστορία «τέλους εποχής» με κινηματογραφικό τρόπο. Είναι ιστορία για το κόστος του χρήματος, την πολιτική πίεση πάνω σε θεσμούς και την ανακατανομή εμπιστοσύνης ανάμεσα σε νομίσματα.

Το δολάριο παραμένει κυρίαρχο, αλλά πληρώνει πλέον πιο ακριβά το δικαίωμα να είναι κυρίαρχο: με υψηλότερο ασφάλιστρο κινδύνου, με πιο ευαίσθητη αγορά ομολόγων και με μεγαλύτερη πολιτική ένταση γύρω από τη Fed. Αυτό το κόστος, αργά ή γρήγορα, περνά σε επιτόκια, σε επενδύσεις και σε πραγματικούς μισθούς, πρώτα στις ΗΠΑ και μετά μέσω μεταβλητότητας σε όλο τον πλανήτη.

Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι μίγμα ευκαιρίας και κινδύνου: φθηνότερες εισαγωγές ενέργειας όταν το δολάριο αποδυναμώνεται, αλλά και μεγαλύτερη πιθανότητα διεθνούς «σφιξίματος» στη χρηματοδότηση όταν η παγκόσμια αγορά φοβάται. Σε έναν κόσμο που μετακινείται προς πολυπολικό νομισματικό σύστημα, η σταθερότητα γίνεται πιο ακριβό αγαθό. Και αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. (https://www.reuters.com/world/china/global-markets-global-markets-2025-12-29/)